Jurkowo – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.

Podział wsi +Integralne części wsi Jurkowo SIMC Nazwa Rodzaj 0372612 Jurkowo-Huby przysiółek0372569 Kuszkowo przysiółek (do 2023 r.)0372859 Stary Dębiec przysiółek (do 2023 r.)

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1389 gdzie odnotowano ją pod obecną nazwą „Jurcowo”, a w 1395 „Jurcowo” .

Od nazwy miejscowej wsi Jurkowo, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Jurkowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Tereny, na których powstała miejscowość być może były jednak zasiedlone wcześniej niż odnotowały to archiwalne zapisy historyczne. Na obszarze wsi archeolodzy odnaleźli niedatowane fundamenty kamiennej prostokątnej budowli o długości 8 m typowane na fortalicjum.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią szlachecką należącą do polskiej szlachty z rodu Jurkowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1435 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 znajdowała się w parafii Czerwony Kościół (obecnie to Czerwona Wieś).

Pierwsze zachowane zapisy historyczne z lat 1389-1391 pochodzą z ksiąg sądowych i odnotowują pana Jurkowskiego w sporze z Mikołajem Pałuką mieszczaninem poznańskim o 4,5 grzywny. Jurkowski w tej sprawie zapłacił karę.

W latach 1395-1420 odnotowany został Janusz Jurkowski syn Jurgi z Jurkowa, który w 1414 był asesorem sądu w Kościanie. Nosił on herb Leliwa, a jego matka pochodziła ze szlacheckiego rodu Krakwicz. W 1395 Janusz pozwany został do sądu przez kmiecia Jakuba Srokę z Piechanina o zabrany mu majątek, 13 grzywien oraz uwięzienie jego żony. W 1401 Janusz Jurkowski (nazwany tutaj Januszem z Kurowa) dowodził przy pomocy świadków, że nie zabrał kamienia granicznego z granicy pomiędzy Jurkowem a Osiekiem. W 1406 Janusz był w sporze ze Zdzichną Bylęciną o Bylęcin (obecnie to Stary Belęcin) oraz o zboże. W sporze zastąpiła go (łac. „intercessit”) Katarzyna Karchowska. W 1408 Janusz Jurkowski był w sporze z Iwanem, Jakuszem i Janem z Podrzecza o uwolnienie jednej z dziedzin od roszczeń innych osób. W 1411 toczył spór sądowy z Beniuszą z Oporowa koło Ponieca o to, że mu odmówiła wwiązania w folwark. W 1413 Janusz Jurkowski wziął 20 grzywien czynszu za zastaw Darnowa; Czewlej Miaskowski wiódł spór w tej sprawie z Baworem Wyskotą z Krzemieniewa. W 1415 Janusz Jurkowski oraz wicewojewoda kościański Materna Osiecki z Osieka koło Kościana mieli dokument przysądny na folwark w Oporowie oraz na Kałowo, ale osadzili w Oporowie Stroszyna Wyskotę. Lisek Wyskota, brat Stroszyna wypędził go z tego folwarku i miał za to odpowiadać przed sądem.

W 1417 Janusz Jurkowski wraz z Wyszakiem z Jaszkowa sprzedał Borkowi Gryżyńskiemu połowę Jezierzyc. W 1418 Jurkowski był w sporze z opatem prawdopodobnie lubińskim. W 1419 Janusz Jurkowski posiadał Strykowo, Sapowice i Chroślino jako zastaw od Katarzyny żony kasztelana poznańskiego Mościca ze Stęszewa, lecz przegrał proces o te dobra z Mikołajem Będlewskim, który miał prawo bliższości do tych wsi. W 1420 Janusz Jurkowski toczył spór sądowy z kmieciami ze Strykowa .

Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XVI wieku. W 1530 odnotowano pobór z 3 łanów we wsi. W 1542 właścicielami miejscowości byli bracia Jan i Jędrzej Jurkowscy. W 1554 w Jurrkowie byli dwaj dziedzice Jędrzej Jurkowski oraz Tomasz Radomicki. W 1563 miał miejsce pobór od 5 i 3/4 łana oraz od najemnych robotników rolnych zwanych ratajami, którzy mieli razem 11 kwart roli, a w tym pogorzelec miał 3 kwarty, nowo osadzony 2 kwarty, a pozostali, dawniej podzieleni, 6 kwart. Podatek zapłacono w tym roku także od karczmy, wiatraka oraz od dwóch komorników. W 1581 miał miejsce pobór od 4 łanów, 5 zagrodników, 5 komorników, dwóch ratajów, którzy orali dwoma pługami, wiatrak oraz od 30 owiec.

Zabory Polski W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Jurkowo należała do wsi więkezych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej. Jurkowo należało do okręgu krzywińskiego tego powiatu i stanowiło siedzibę majątku, którego właścicielem był wówczas (1846) Kajetan Morawski. Według spisu urzędowego z 1837 roku Jurkowo liczyło 296 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 23 dymy (domostwa).

Okres PRL W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

Urodzeni w miejscowości W Jurkowie urodzili się: Józef Feliks Rogaliński herbu Łodzia – ksiądz, matematyk, fizyk, teoretyk wojskowości, astronom i kaznodzieja. Studiował prawo, teologię i filozofię w Rzymie, następnie nauki fizyczne i matematyczne w Paryżu. Kajetan Dzierżykraj-Morawski – polski dyplomata, polityk, działacz społeczny i publicysta, minister Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej, Kazimierz Morawski – polski filolog klasyczny, historyk, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezes Polskiej Akademii Umiejętności, kandydat na urząd Prezydenta RP. Tadeusz Leon Morawski – polski polityk, poseł na Sejm w II RP, działacz społeczny, propagator spółdzielczości i sadownictwa.

Zobacz też Jurków, Jurkowo Węgorzewskie, Jurków

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia

Linki zewnętrzne