Maków – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie skierniewickim, w gminie Maków. Miejscowość jest siedzibą gminy Maków.

Charakterystyka

W Makowie działa gminny żłobek, przedszkole i szkoła podstawowa im. księdza Jana Twardowskiego. W centrum wsi znajduje się kościół parafialny pw. św. Wojciecha, którego budowa zakończyła się w 1777 roku.

Są tu też dwa zakłady opieki zdrowotnej oraz działająca od 1917 r. remiza ochotniczej straży pożarnej OSP Maków.

Przez wieś biegnie linia kolejowa nr 1, na której znajduje się przystanek kolejowy Maków.

Geografia Główna część wsi ciągnie się na przestrzeni ok. 4 km wzdłuż drogi powiatowej nr 1310 E ze Skierniewic do Pszczonowa (ul. Brzosty i Główna). Na północ i południe od niej rozciągają się inne, mniejsze, wyróżniane zwyczajowo osady:

Anielska – wzdłuż drogi powiatowej nr 1318 E (ul. Kasztanowa) w stronę Krężc; Góry – w okolicach ul. Górskiej pod granicą Krężc, na południe od linii kolejowej, nazwa urzędowa; Graniczki – wzdłuż ul. Granicznej pod Zwierzyńcem i Krężcami, nazwa urzędowa; Kapkas – przysiółek pod Słomkowem; Kościelna-Doły – wzdłuż drogi do Słomkowa (ul. Ogrodowa); Podkolej – wzdłuż linii kolejowej (ul. Jarzębinowa); Zakolej – w okolicach ul. Górskiej przy linii kolejowej.

Historia

Średniowiecze Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z roku 1339 z przywileju lokacyjnego wsi Arkadia wystawionego przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława. Wspomina on o drodze biegnącej z Makowa do Łowicza. Dokument wystawiony przez księcia mazowieckiego Ziemowita III 19 maja 1359 r. potwierdził arcybiskupstwu gnieźnieńskiemu prawa do kasztelanii łowickiej, obejmującej również wieś wyliczoną po łacinie jako Macow.

9 lipca 1446 r. arcybiskup gnieźnieński Wincenty Kot z Dębna założył wójtostwo w Makowie, które uposażył w 10 łanów ziemi wolnych od czynszu oraz ⅓ dochodów z karczmy i od rzemieślników. Wójt otrzymał prawo założenia stawu rybnego obok łąki Stanisława Niedziełkiewicza, chłopa zamieszkałego w Makowie. Obok stawu sołtys mógł też założyć młyn zajmując część lasu leżącego nad rzeką. Wójt otrzymał prawo sądzenia spraw kryminalnych oraz prawo do ⅓ opłat sądowych. Z posiadanych gruntów był zobowiązany oddawać dziesięcinę pieniężną. Chłopi z Makowa do miejscowego kościoła mieli oddawać meszne po 3 korce żyta i 3 korce owsa z łanu po jednej grzywnie liczącej 48 groszy w obiegowej monecie i po 15 korców owsa.

W 1441 r. tenże arcybiskup potwierdził proboszczowi Piotrowi jego prawa do probostwa w Makowie wyliczając Maków wśród należących do niej wsi. W Makowie do proboszcza należał plac z domem i ogrodem przy kościele, drugi plac obok drogi do Woli Makowskiej między drogą a polem Andrzeja Muterki, łan ziemi z lasem i łąką sąsiadujący z polem wójta, a także osadę młyńską z sadzawką obok wsi Święte Laski.

Nowożytność Na początku XVI w. opuszczone grunty chłopskie we wsi zostały zagospodarowane przez folwark skierniewicki, a po 1511 r. obszar ten stopniowo wyodrębniano jako osobny folwark Korabka. W 1531 r. istniało we wsi 5 karczem.

Maków wraz z całą kasztelanią łowicką został dotknięty przez działania wojenne i przemarsze wojsk w trakcie potopu szwedzkiego, a także III wojny północnej. Wizytacja dóbr ziemskich z 1685 r. opisuje stan folwarku Korabka: budynek dworski był stary, obory „pogniłe, bez poszycia, zamiast dachów choiną pokryte”, gumno „w nielepszym stanie”. W 1739 r. we wsi było 16 zamieszkałych oraz 5 pustych domów, 6 komorników, a z 30 łanów ziemi tylko połowa była w uprawie.

W 1762 r. prymas Władysław Łubieński erygował przy parafii w Makowie szpital dla ubogich. Uposażył go w obszar ziemi liczący ½ łanu ziemi określany jako wolny już od r. 1548, położony między folwarkiem Korabka a Krężcami, a także działkę przy kościele na budynek szpitalny. Do pomocy przy budowie szpitala zobowiązali się mieszkańcy Makowa. Szpital oddano w dzierżawę, a każdy z pensjonariuszy szpitala miał otrzymywać od dzierżawcy ¼ korca żyta miesięcznie.

W 1763 r. budynek kościoła był drewniany, posiadał natomiast murowaną zakrystię dobudowaną od strony północnej, z czego wynika, że główna nawa leżała na osi wschód-zachód. W 1770 r. Paweł Kosicki z Zakrzewa, kanonik łowicki i proboszcz makowski, rozpoczął budowę istniejącego do dziś kościoła murowanego.

W związku z pruską konfiskatą księstwa łowickiego z dnia 26 lipca 1796 r. proboszcza w Makowie za rekompensatą roczną w wysokości 22764 zł 26 gr pozbawiono gruntów, w tym ziem nadanych szpitalowi w 1762. Na utrzymanie ubogich przekazano mu w zamian 12 korcy żyta rocznie.

XIX wiek W 1824 r. staraniem proboszcza Kosickiego konsekrowano nowy budynek kościoła wybudowany w końcu XVIII w.

W 1814 r. w miejscu pochówku ofiar epidemii cholery przy drodze do Krężc powstała istniejąca do dziś kapliczka św. Rocha. Według miejscowych przekazów szczątki pochowanych były wyorywane przez gospodarzy jeszcze w połowie wieku XX.

W 1820 r. we wsi przy kościele parafialnym funkcjonowała szkoła licząca 25 uczniów i 14 uczennic; składki rodziców liczyły rocznie 871 zł 15 gr. W 1839 r. szkoła mieściła się już we własnym budynku i liczyła 14 uczniów i 12 uczennic. W 1827 r. wieś miała 62 domy z 468 mieszkańcami.

Współczesność W 1919 r. sołtysem wsi był Jakub Ozimek. W 1933 r. rozporządzeniem wojewody warszawskiego utworzono gromady (odpowiadające dzisiejszym sołectwom) grupujące poszczególne wsie, przysiółki i osady. Ustalono wówczas, że gromada Maków będzie obejmować wieś Maków, wieś Maków Poduchowny, kolonię Maków, osadę pokarczemną Maków, osadę leśną Zwierzyniec oraz wieś Maków Towarzystwo.

W październiku 1943 r. w Makowie z nieustalonych powodów zamordowano 7 osób. 3 sierpnia 1944, w ramach walki z transportem niemieckim podczas powstania warszawskiego, 20-osobowa grupa dywersyjna Armii Krajowej wysadziła we wsi pociąg.

Maków po raz pierwszy stał się ośrodkiem administracyjnym dopiero w 1954 r., kiedy utworzono gromadę Maków obejmującą również Dąbrowice, Krężce i Wolę Makowską. 1 stycznia 1973 w ramach reformy administracyjnej utworzono po raz pierwszy gminę Maków, jednak już 1 stycznia 1977 gminę zniesiono, włączając wieś do gminy Skierniewice.. Gmina z siedzibą w Makowie została reaktywowana z dniem 1 października 1982..

W 2013 r. Maków wraz z Osiedlem Zdrojowym na terenie Skierniewic oraz sołectwami Krężce i Dąbrowice uzyskał status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Skierniewice – Maków”)Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 maja 2013 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej Osiedlu Zdrojowemu położonemu na obszarze miasta na prawach powiatu Skierniewice oraz sołectwom: Maków, Krężce i Dąbrowice położonym na obszarze gminy Maków (). Został pozbawiony tego statusu w 2023 r.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2023 r. w sprawie pozbawienia statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej Osiedla Zdrojowego położonego na obszarze miasta na prawach powiatu Skierniewice oraz sołectw: Maków, Krężce i Dąbrowice położonych na obszarze gminy Maków ()

Zabytki Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są obiekty: kościół parafialny pw. św. Wojciecha, 2 poł. XVIII w., nr rej.: 241-XII-2 z 8.04.1950 oraz 279 z 29.12.1967 cmentarz kościelny, nr rej.: 980/A z 16.11.1994 Pałacyk Łowczego, 1820–1830, nr rej.: 987/A z 13.02.1995

Urodzeni w Makowie Wojciech Pokora – polski nauczyciel i działacz społeczny, przewodniczący Związku Nauczycielstwa Polskiego (1948–1951), prezes Towarzystwa Przyjaciół Dzieci (1952–1956), poseł na Sejm Ustawodawczy.

Zobacz też Maków (przystanek kolejowy)

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona główna gminy Maków

Kategoria:Wsie klucza skierniewickiego