Trzebuń (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Trzebùń; niem. Trzebuhn, dawniej Trzebon, Trziebon, TrzemboniaF. Lorentz Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem () ().) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim, w gminie Dziemiany. Leży pomiędzy Wdzydzkim Parkiem Krajobrazowym a Zaborskim Parkiem Krajobrazowym w kompleksie leśnym Borów Tucholskich. Ma status sołectwa.

W skład sołectwa Trzebuń wchodzą następujące miejscowości: Dywan, Borsztal, Mutkowo, Pełk, Rozwalewo i Turzonka. W końcu 2025 sołectwo liczyło 442 mieszkańców.

Wieś królewska w starostwie mirachowskim w województwie pomorskim w II połowie XVI wiekuMapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. : rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna / Marian Biskup, Andrzej Tomczak. Toruń 1955, s. 94.. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie gdańskim.

Części wsi +Integralne części wsi Trzebuń SIMC Nazwa Rodzaj0160962 Białe Błota część wsi0160979 Lampkowo część wsi0160985 Wilczewo część wsi0160991 Zajączkowo część wsi0161000 Zatrzebionka część wsi0161016 Zimny Dwór część wsi0161022 Żabowo część wsi

Pochodzenie nazwy Toponim Trzebuń jest nazwą dzierżawczą, utworzona od nazwy osobowej – imienia Trzebon ≤ Trzebomysł, Trzebosław, za pomocą formantu –jь. Obecność tego właśnie formantu tłumaczyłaby obecna postać wygłosowego –ń. Nazwa po raz pierwszy odnotowana w 1398 roku – Trsebon. Jeszcze w wieku XIX notowane były dwie postacie tej nazwy: Trzebuń albo TrzebońE. Breza, Toponimika powiatu kościerskiego, Gdańsk 1974, s. 119..

Historia Wieś, a w zasadzie jej część, zaliczana była do kasztelanii gdańskiej, aczkolwiek w przywileju księcia Mściwoja II z roku 1284 jej nazwa nie została wymieniona. Poświadczenie źródłowe pochodzi dopiero z czasów krzyżackich, kiedy to Trzebuń należał do komornictwa mirachowskiego. Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny nadał wówczas wsi prawo chełmińskie (niemieckie) w miejsce prawa polskiego, utrzymanego w niektórych wsiach. Po pokoju toruńskim z roku 1466 Trzebuń ponownie znalazł się w granicach Polski i znajdował się w obrębie starostwa parchowskiego. Wieś nigdy nie była ani własnością szlachecką, ani kościelną, lecz królewską.

1 grudnia 1906 r. w miejscowej szkole elementarnej rozpoczął się strajk dzieci przeciwko nauczaniu religii w języku niemieckim (jego dokładny przebieg nie jest znany). Z uczestników strajku znane są następujące nazwiska: D. Jutrzonka, F. Leman, M. Grzenia, J. Kujawski. Strajk był elementem znacznie większej akcji biernego oporu wobec pruskich władz szkolnych, która na przełomie 1906 i 1907 r. objęła ponad 460 (!) szkół w prowincji Prusy Zachodnie, czyli przedrozbiorowe Pomorze Gdańskie, Powiśle, ziemię chełmińską i ziemię lubawską oraz część Krajny. Inspiracją dla strajków pomorskich były wcześniejsze działania dzieci w prowincji wielkopolskiej, ze słynnym strajkiem we Wrześni (1901) na czeleL. Burzyńska-Wentland, Strajki szkolne w Prusach Zachodnich w latach 1906−1907, Gdańsk 2009, s. 77..

W 1920 Trzebuń znalazł się w granicach II Rzeczypospolitej. W czasie okupacji hitlerowskiej należał do Reichsgau Danzig-Westpreussen. Miejscowa ludność została wysiedlona, by powrócić po wycofaniu się hitlerowcówE. Breza, Toponimika powiatu kościerskiego, Gdańsk 1974, s. 9 – 13.. W 1936 została założona działająca do dziś jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.

11/12 sierpnia 2017 przechodząca przez Pomorze nawałnica spowodowała liczne uszkodzenia domów i budynków gospodarczych oraz zniszczyła 90% areału okolicznych lasówMaciej Dzwonnik Pomoc już niepotrzebna. Teraz liczą straty.

Przypisy Raport o stanie gminy Dziemiany w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2025 s. 4 BIP gminy, sołectwa Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Kategoria:Trzebuń (województwo pomorskie) Kategoria:Wsie starostwa mirachowskiego