mały|Ambulans podstawowego zespołu ratownictwa medycznego mały|Ambulans specjalistycznego zespołu ratownictwa medycznego
System opieki zdrowotnej w Polsce – zespół osób i instytucji, których zadaniem jest zapewnienie opieki zdrowotnej ludności. Polski system opieki zdrowotnej oparty jest na modelu ubezpieczeniowym.
Podstawy prawne Art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia powszechne prawo do ochrony zdrowia:
Działanie systemu opieki zdrowotnej w Polsce reguluje szereg ustaw. Poniżej przedstawiono wybrane ustawy o charakterze ogólnym dotyczące całego systemu ochrony zdrowia lub najbardziej znaczących jej aspektów.
Nazwa ustawy Hiperłącze do aktu prawnego na stronie ISAP Ustawa o działalności leczniczej Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Ustawa o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Ustawa o konsultantach w ochronie zdrowia Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Ustawa o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz gminach uzdrowiskowych Ustawa o podstawowej opiece zdrowotnej Ustawa o medycynie laboratoryjnej Ustawa o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta Ustawa o zdrowiu publicznym Ustawa o Funduszu Medycznym Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty Ustawa o izbach lekarskich Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej Ustawa o samorządzie pielęgniarek i położnych Ustawa o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych Ustawa o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi Ustawa o Agencji Badań Medycznych Ustawa o wyrobach medycznych Ustawa – Prawo farmaceutyczne Ustawa o Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Ustawa o uzyskiwaniu tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia Ustawa o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty Ustawa o zawodzie farmaceuty Ustawa o izbach aptekarskich Ustawa o leczeniu niepłodności Ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym Ustawa o niektórych zawodach medycznych Ustawa o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego Ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" Ustawa o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych Ustawa o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób Ustawa o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych Ustawa o lekarzu sądowym Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów Ustawa o służbie medycyny pracy Ustawa o publicznej służbie krwi Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ustawa o zawodzie felczera Dekret o wykonywaniu czynności techniczno-dentystycznych Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (rozdział 2) Ustawa – Prawo atomowe (rozdział 3a) Ustawa o produktach biobójczych (rozdział 5 i 6) Ustawa o produktach kosmetycznych (wybrane przepisy) Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia (wybrane przepisy) Ustawa o obronie Ojczyzny (wybrane przepisy) Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (wybrane przepisy) Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (wybrane przepisy) Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników (wybrane przepisy)
Struktura Uczestników systemu (interesariuszy, ang. stakeholders) dzieli się na następujące kategorie: świadczeniobiorców (pacjentów); instytucje ubezpieczenia zdrowotnego pełniące funkcje płatników (Narodowy Fundusz Zdrowia, inne podmioty finansujące świadczeniodawców); świadczeniodawców: podmioty wykonujące działalność leczniczą, podmioty lecznicze, które mogą prowadzić działalność jako przedsiębiorcy, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ), jednostki budżetowe, instytuty badawcze, fundacje i stowarzyszenia oraz kościoły, praktyki zawodowe lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek, położnych, diagnostów laboratoryjnych lub fizjoterapeutów; apteki ogólnodostępne i punkty apteczne; organy kontroli i nadzoru: Państwową Inspekcję Sanitarną (tzw. sanepid), Państwową Inspekcję Farmaceutyczną, Rzecznika Praw Pacjenta, wojewodów (wspomaganych przez działających przy nich konsultantów wojewódzkich w poszczególnych specjalnościach medycznych), którzy m.in. stanowią organy rejestrujące działalność regulowaną podmiotów leczniczych oraz organizują system Państwowe Ratownictwo Medyczne na obszarze województwa, samorządy medycznych zawodów zaufania publicznego stanowiące organy rejestrujące działalność regulowaną praktyk zawodowych, odpowiednio: lekarzy i lekarzy dentystów (okręgowe izby lekarskie oraz ich krajowa reprezentacja: Naczelna Izba Lekarska), pielęgniarek i położnych (okręgowe izby pielęgniarek i położnych oraz ich krajowa reprezentacja: Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych), diagnostów laboratoryjnych (Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych), fizjoterapeutów (Krajowa Izba Fizjoterapeutów); inne samorządy medycznych zawodów zaufania publicznego: farmaceutów (okręgowe izby aptekarskie oraz ich krajowa reprezentacja: Naczelna Izba Aptekarska), ratowników medycznych (Krajowa Izba Ratowników Medycznych); samorząd terytorialny – nadzorujący podmioty lecznicze, dla których jest podmiotem tworzącym (na zasadach określonych w dziale V ustawy o działalności leczniczej) oraz wykonujący inne zadania ustawowe, Ministra Zdrowia (wspomaganego przez działających przy nim konsultantów krajowych w poszczególnych specjalnościach medycznych), który m.in. wytycza kierunki polityki zdrowotnej kraju oraz posiada uprawnienia kontrolne.
Źródła finansowania Ubezpieczenie zdrowotne w NFZ Głównym źródłem finansowania systemu jest ubezpieczenie zdrowotne w NFZ. Obywatele podlegają obowiązkowej składce ubezpieczeniowej stanowiącej 9% dochodów osobistych, która odprowadzana jest do instytucji ubezpieczenia zdrowotnego (NFZ).
Budżet państwa Niektóre świadczenia wysokospecjalistyczne finansowane są bezpośrednio z budżetu Ministerstwa Zdrowia, a nie ze środków NFZ.
Od 1 stycznia 2007 z budżetu państwa finansowane jest również w całości przedszpitalne ratownictwo medyczne (pogotowie ratunkowe).
Z budżetu państwa finansowana jest również działalność szpitali MSWiA oraz szpitale wojskowe.
Ubezpieczenia indywidualne i prywatne pakiety medyczne w komercyjnych instytucjach Odpłatność za koszty leczenia pokrywa ubezpieczyciel. Kwoty refundacji ustalone są poprzez wartość dobrowolnego ubezpieczenia i mogą pokrywać 100% lub mniej rzeczywistych kosztów leczenia.
Obok klasycznych ubezpieczeń zdrowotnych istotną rolę w prywatnym finansowaniu opieki zdrowotnej w Polsce odgrywają prywatne pakiety medyczne (abonamenty). Pacjenci mogą finansować je samodzielnie jako klienci indywidualni albo otrzymywać je w formie opieki finansowanej przez pracodawcę. Prywatni dostawcy usług medycznych oferują zróżnicowane modele finansowania: pakiety bez dopłat, w których koszt wszystkich świadczeń ujętych w wybranym zakresie pokrywa miesięczny abonament, oraz pakiety z dopłatami, charakteryzujące się niższą składką miesięczną, lecz wymagające dodatkowych opłat za skorzystanie z określonych usług.
Prywatne pakiety medyczne mogą zapewniać pacjentom dostęp do ogólnokrajowych sieci placówek medycznych – zarówno przychodni własnych danego operatora, jak i placówek z nim współpracujących. W ofercie prywatnych abonamentów standardem jest zapewnianie dostępu do lekarzy podstawowej opieki medycznej (internistów, pediatrów, lekarzy rodzinnych), lekarzy specjalistów oraz wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego. Współczesna prywatna opieka zdrowotna w Polsce w szerokim zakresie wdraża również rozwiązania telemedyczne, oferując pacjentom całodobowe lub regularne konsultacje online z lekarzami i pielęgniarkami jako szybką formę porady bez konieczności wychodzenia z domu.
Osoby tracące dostęp do opieki medycznej finansowanej przez firmę po zakończeniu stosunku pracy mają zwykle możliwość kontynuowania ochrony zdrowotnej na preferencyjnych warunkach w ramach pakietu indywidualnego.
Budżety samorządów gminnych, powiatowych, wojewódzkich – finansują częściowo działalność podmiotów leczniczych, dla których są podmiotem tworzącym (zgodnie z zasadami określonymi w dziale V ustawy o działalności leczniczej).
Kontraktowanie świadczeń zdrowotnych Narodowy Fundusz Zdrowia cyklicznie organizuje konkurs ofert na udzielanie świadczeń zdrowotnych. Świadczeniodawcy, którzy zaoferowali w konkursie najkorzystniejsze warunki, zawierają z NFZ umowę o udzielanie świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych.
Udzielanie świadczeń zdrowotnych Podstawą do uzyskania świadczeń zdrowotnych jest wpis w systemie e-WUŚ lub dokument potwierdzający ubezpieczenie zdrowotne, zgodny z art. 240 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, którym mogą być m.in.: legitymacja ubezpieczeniowa (wydawana do końca 2009 roku), legitymacja ubezpieczeniowa dla członków rodziny pracownika, legitymacja emeryta-rencisty. Podstawowym ogniwem systemu jest lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, którym najczęściej jest lekarz specjalista medycyny rodzinnej. Odpowiedzialny jest on za leczenie oraz prowadzenie profilaktyki zdrowotnej zapisanych do niego pacjentów. W przypadku, gdy choroba pacjenta wymaga leczenia specjalistycznego, lekarz POZ wydaje skierowanie do poradni specjalistycznej lub szpitala.
Rola jednostek samorządu terytorialnego Jednostki samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) również mają duży udział w kształtowaniu systemu.
Jako organ założycielski SPZOZ, jednostka samorządu terytorialnego: tworzy, przekształca i likwiduje SPZOZ (w drodze uchwały), nadaje statut SPZOZ, nawiązuje z kierownikiem zakładu stosunek pracy, deleguje przedstawiciela do rady społecznej zakładu, udziela zakładowi dotacji na zadania określone w dziale V ustawy o działalności leczniczej, sprawuje nadzór nad prowadzonymi przez siebie zakładami opieki zdrowotnej (zgodnie z rozporządzeniem z dnia 18 listopada 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru nad samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej i nad jednostkami transportu sanitarnego).
Pozostałe zadania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie opieki zdrowotnej: Samorząd województwa: tworzy i utrzymuje wojewódzki ośrodek (lub ośrodki) medycyny pracy, co wynika z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy oraz finansuje działalność profilaktyczną wynikającą z programów prozdrowotnych dotyczących zapobiegania i zwalczania określonych chorób oraz programów promocji zdrowia w zakresie medycyny pracy (art. 21 ust. 2 ustawy), zgodnie z potrzebami wynikającymi w szczególności z liczby i struktury społecznej ludności województwa tworzy i prowadzi zakłady psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego, w tym w szczególności dzieci i młodzieży (ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego) realizuje zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w postaci wojewódzkiego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych – zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,