Stela Meszy (także Kamień Moabicki, Kamień Moabitów) – bazaltowa stela o wysokości 124 cm, zawierająca starożytną inskrypcję. Z treści inskrypcji zachowały się 34 linie, niektóre fragmentarycznie. Stela została odkryta w sierpniu 1868 roku przez niemieckiego misjonarza F.A. Kleina w miejscowości Dibon w dzisiejszej Jordanii. Zrobiono odbitkę zapisanej powierzchni, ale samą płytę porozbijali na kawałki Beduini, zanim zdołano ją zabrać. Większość fragmentów udało się jednak odzyskać i obecnie stela jest przechowywana w paryskim Luwrze (AO 5066), zaś w Muzeum Brytyjskim w Londynie znajduje się jej kopia. Stela została sporządzona w IX wieku p.n.e. w Dibonie (wówczas na terenie królestwa Moabu) i opisuje punkt widzenia króla Meszy na dzieje jego buntu przeciw Izraelowi.
Treść inskrypcji Dokument został spisany w języku moabickim przy pomocy alfabetu paleohebrajskiego, który był oparty na znakach fenickich.
Fragment tłumaczenia Gądeckiego thumb|200px|left|עמרי מלך ישראל (Omri król Izraela) wyraźnie wymieniony na steli Fragment inskrypcji brzmi: „Ja jestem Mesza, syn Kemosz-bone, król Moabu, Dibonita. (...) Omri był królem Izraela i przez długi czas gnębił Moab, ponieważ Kamosz był rozgniewany na swój kraj. Następcą po nim został jego syn. On również powiedział: `Idź, zabierz Nebo od Izraela!` Poszedłem więc nocą i walczyłem przeciw nim od świtu aż do południa, zdobyłem miasto i wybiłem do nogi. (...) I wziąłem stamtąd sprzęty Jahwe, wlokąc je przed Kemosza”.
Pełne tłumaczenie interlinearne 1 אנכ משע בנ כמשמלכ מלכ מאב הד jam Mesza syn Kemoszmeleka król Moabu ten_D- 2 יבני ׃ אבי מלכ על מאב שלשנ שת ואנכ מלכ -ibonita | ojciec_mój królował nad Moabem trzydzieści lat i_ja królowa- 3 ?[תי אחר אבי ׃ ואעש הבמת זאת לכמש בקרחה ׃ ב[מת י /משע מ /נס י -łem po ojcu_moim | i_ja_uczyniłem tę_wielką_wyżynę tę dla_Kemosza w_Kerchoh | wy[żynę zbawi-?] 4 שע כי השעני מכל המלכנ וכי הראני בכל שנאי ׃ עמר -ciela? bo wybawił_mnie od tych_królów i_bo dał_mi_spoglądać z_góry_na_wszystkich nienawidzących_mnie | Omr- 5 י מלכ יִשְׂרָאֵל ויענו את מאב ימנ רבנ כי יאנפ כמש באר -i król Izraela upokarzał ten Moab dni wiele bo płonął_gniewem Kemosz przeciw_zie- 6 צה ׃ ויחלפה בנה ויאמר גמ הא אענו את מאב ׃ בימי אמר כדבר -mi_swej | i_zmienił_go syn_jego i_powiedział również on ja_upokorzę ten Moab | w_moim_dniu powiedział takie_to_słowa 7 וארא בה ובבתה ׃ ויִשְׂרָאֵל אבד אבד עלמ וירש עָמְרִי את [כל]? אר a_ja_spogladałem z_góry_na_niego i_na_dom_jego | i_Izrael zniszczony zniszczony wiecznie a_posiadał Omri tę [całą?] zie- 8 צ מהדבא ׃ וישב בה ימה וחצי ימי בנה ארבענ שת ויש -mię Medeby | i_zamieszkiwał w_niej dni_jego i_połowę dni syna_jego czterdzieści lat i_przyw- 9 בה כמש בימי ׃ ואבנ את בעלמענ ואעש בה האשוח ואבנ -rócił_ją Kemosz w_moich dniach | i_ja_zbudowałem to Baal_Meon i_ja_uczyniłem w_nim zbiornik_wody i_ja_zbudowałem 10 את קריתנ ׃ ואש גד ישב בארצ עטרת מעלמ ויבנ לה מלכ י to Kiriataim | i_mężowie/mężczyźni Gad zamieszkiwali w_ziemi Atarot od_wieków i_zbudował dla_siebie król I- 11 ?[שראל את עטרת ׃ ואלתחמ בקר ואחזה ׃ ואהרג את כל העמ [מ -zraela to Atarot | i_ja_walczyłem przeciw_miastu i_pochwyciłem_je | i_ja_zabiłem wszystkich ludzi [z?] 12 הקר רית לכמש ולמאב ׃ ואשב משמ את אראל דָּוִדה ואס tego_miasta ofiarę?/miły_widok? dla_Kemosza i_dla_Moabu | i_ja_przywróciłem stamtąd ten ołtarz Dawida/Dodo i_ja_za- 13 חבה לפני כמש בקרית ׃ ואשב בה את אש שרנ ואת א[נ]ש -ciągnąłem_go przed_oblicze Kemosza w_Keriot | i_ja_osadziłem w_nim tych mężów/mężczyzn Szaronu i_tych mę[ż]ów 14 מחרת ׃ ויאמר לי כמש לכ אחז את נבה על יִשְׂרָאֵל ׃ וא Meharot | i_powiedział do_mnie Kemosz idź pochwyć to Nebo od Izraela | i_ja_ 15 הלכ בללה ואלתחמ בה מבקע השחרת עד הצהרמ ׃ ואח _poszedłem w_nocy i_ja_walczyłem przeciw_niemu od_rozszczepienia tego_świtu aż_do południa | i_ja_poch- 16 זה ואהרג כל[ה] שבעת אלפנ גברנ וגרנ ׃ וגברת וגר -wyciłem_je i_ja_zabiłem wszyst[kich] siedem tysięcy mężczyzn i_chłopców | i_kobiety i_dziewczyn- 17 ?[ת ורחמת ׃ כי לעשתר כמש החרמתה ׃ ואקח משמ א[ת כ -ki i_brzemienne | bo dla_Asztar Kemosza poświęciłem_je | i_ja_zabrałem stamtąd t[e na-?] 18 לי יהוה ואסחב המ לפני כמש ׃ ומלכ יִשְׂרָאֵל בנה את -czynia? JHWH i_ja_zaciągnąłem je przed_oblicze Kemosza | i_król Izraela zbudował to 19 יהצ וישב בה בהלתחמה בי ׃ ויגרשה כמש מפני ו Jahaz i_przebywał w_nim w_czasie_walki_jego przeciwko_mnie | i_wypędził_go Kemosz od_oblicza_mego i 20 אקח ממאב מאתנ אש כל רשה ׃ ואשאה ביהצ ואחזה wziąłem z_Moabu dwieście mężów wszystkich dowódców_jego | i_ja_ustawiłem_ich? przeciw_Jahaz i_ja_pochwyciłem_je 21 לספת על דיבנ ׃ אנכ בנתי קרחה חמת היערנ וחמת aby_przyłączyć do Dibonu | ja zbudowałem Kerchoh mur tych_lasów/ten_drewniany? i_mur 22 העפל ׃ ואנכ בנתי שעריה ואנכ בנתי מגדלתה ׃ וא tego_wzgórza | i_ja zbudowałem bramy_jego i_ja zbudowałem wieże_jego | i_j- 23 נכ בנתי בת מלכ ואנכ עשתי כלאי האשו[ח למ]?ינ בקרב -a zbudowałem dom króla i_ja uczyniłem zapory?/oba? tego_zbiorni[ka dla_w?]ód w_pośród 24 הקר ׃ ובר אנ בקרב הקר בקרחה ואמר לכל העמ עשו ל tego_miasta | i_cysterny żadnej w_pośród tego_miasta w_Kerchoh i_powiedziałem do_wszystkich ludzi uczyńcie dla_ 25 כמ אש בר בביתה ׃ ואנכ כרתי המכרתת לקרחה באסר _was(siebie) mąż(każdy) cysternę w_domu_jego | i_ja wyciąłem/wykopałem te_wycięcia/rowy dla_Kerchoh przez_jeńc- 26 ?[ י ]?ישראל ׃ אנכ בנתי ערער ואנכ עשתי המסלת בארננ [ ׃] [-ów ]Izraela | ja zbudowałem Aroer i_ja uczyniłem tę_publiczną_drogę w_Arnon [ | ?] 27 אנכ בנתי בת במת כי הרס הא ׃ אנכ בנתי בֶּצֶר כי עינ ja zbudowałem Bet Bamot bo zrujnowano go | ja zbudowałem Bezer bo kupą_gruzów 28 א]?ש דיבנ חמשנ כי כל דיבנ משמעת ׃ ואנכ מלכ – – –] [? męż-?]owie Dibonu uzbrojeni bo cały Dibon posłuszny_był | i_ja królowa- 29 ת[י – – –]?מאת בקרנ אשר יספתי על הארצ ׃ ואנכ בנת -łe[m ? ] setką w_miastach które przyłączyłem do_ziemi(kraju) | i_ja zbudowa- 30 י [את מה]?ד[ב]?א ובת דבלתנ ׃ ובת בעלמענ ואשא שמ את נקד -łem [tę Me]de[b]ę i_Bet Diblataim | i_Bet Baal_Meon i_umieściłem tam tych hodowców_owiec? 31 צאנ הארצ ׃ וחורננ ישב בה ב[נ ד/ת ד]?וד[ה ו]?אמר[– – – – – – –] [ ? ] owce tej_ziemi(kraju) | i_Horonaim mieszkał w_nim do[m]?/sy[n]? [Da]wid[a]?/[Da]du[y]? [i_?]powiedział 32 [– –]אמר לי כמש רד הלתחמ בחורננ ׃ וארד ו[– – – – – – – –] [ ? ] powiedział do_mnie Kemosz zejdź walczyć przeciw_Horonaim | i_ja_zszedłem i_[ ? ] 33 [– –]ויש]?בה כמש בימי ועל[עד]? משמ עשר – – – – – – –] [ ? i_przy]wrócił_je Kemosz w_moich_dniach i_[ ? ] stamtąd dziesięć [ ? ] 34 ?[שת שדק ׃ וא[נכ[– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –] [ ? ] lat ? | i_[ja?]
Stela Meszy a Biblia Bunt Meszy przeciwko supremacji izraelskiej został opisany także w Biblii w 2 Księdze Królewskiej.
Znaczenie królestwa Izraela Kamień Moabicki wskazuje na istotną rolę, jaką północne królestwo hebrajskie odgrywało w IX wieku przed Chrystusem.
Mesza przyznaje, że Izraelici przez czterdzieści lat panowali nad wieloma miastami w Moabie (po wschodniej stronie Jordanu), z kolei stela z Tel Dan (fragmenty odkryte w latach 1993 i 1994) wskazuje na walki izraelsko-aramejskie w okolicach miasta Dan (bitwa pod Abel?) na północy Izraela. Miasto Atarot wymienione przez Meszę jest oddalone o ok. 200 km od Dan oraz o ok. 100 km od Samarii, stolicy Izraela. Utrzymanie tak rozległego terytorium przez okres kilkudziesięciu lat byłoby niemożliwe bez licznej i dobrze wyszkolonej armii. Salmanasar III na steli z Kurh (BM 118884) twierdził, iż Achab z kraju Sir`ilaa (Isrilaa = Izrael?) wystawił przeciwko niemu 2000 rydwanów oraz 10000 żołnierzy.
Inskrypcja moabicka mówi także o 7000 Izraelitów zamieszkujących Nebo, których Mesza wymordował po zdobyciu miasta. Liczba ta obejmuje niewątpliwie mieszkańców okolicznych wiosek, którzy schronili się w twierdzy przed armią Moabu. Tym niemniej, jeżeli odległe miasto i otaczające je osiedla na pograniczu królestwa zamieszkiwało kilka tysięcy Hebrajczyków, to można przypuszczać, że okolice wielkich miast w głębi Izraela były znacznie bardziej zaludnione.
Imiona Wszystkie imiona z inskrypcji Meszy, z wyjątkiem Kemoszmeleka (ojca Meszy) oraz Asztar Kemosza (specyficzne określenie Kemosza różnie interpretowane) pojawiają się w Starym Testamencie.
Dawid = דודה Występuje w linii 12 oraz, prawdopodobnie, 31, różnie tłumaczony. Biblijne imię Dawid (דָּוִד lub דויד) oznacza dosłownie umiłowany i pochodzi od słowa dode (דוד lub דד), które również oznacza umiłowany, bądź też wujek. Słowami pokrewnymi są doda (דודה), tj. ciotka oraz imię Dodo (דודו) o znaczeniu jego umiłowany. Stąd też sceptycy bardzo niechętnie odnoszą zwrot דודה ze Steli Meszy do biblijnego króla Dawida, gdyż do chwili obecnej toczą spór o historyczność tej postaci. Zamiast używać zwrotu ołtarz Dawida sceptyczni badacze często tłumaczą go jako ołtarz Dodo/Daduy (gdzie Dodo jest jakimś nieznanym bóstwem izraelskim), ołtarz jego umiłowanego (jako nawiązanie do JHWH, umiłowanego Izraelitów), bądź też ołtarz jego wujka.
Gad = גד Wzmianka o biblijnym plemieniu Gad (גד) w linii 10 ma szczególne znaczenie. Po pierwsze, Mesza identyfikuje mężczyzn Gada jako stanowiących część Izraela. Po drugie, lokalizuje ich po wschodniej stronie Jordanu w okolicach Atarot zgodnie z opisem biblijnym (Liczb 32:34). Po trzecie, stwierdza, iż zamieszkiwali oni rejon Atarot od wieków. Innymi słowy, inskrypcja Meszy potwierdza plemienną strukturę narodu izraelskiego oraz fakt istnienia predynastycznego Izraela złożonego z kilku plemion na wiele wieków przed królem Omrim.
JHWH = יהוה Występuje w linii 18, zaś kontekst zdania (linie 17-18) jednoznacznie wskazuje, że chodzi o Jahwe, Boga Izraela. Tym samym Stela Meszy jest najstarszą znaną inskrypcją wymieniającą imię Boga Hebrajczyków. W Starym Testamencie słowo to w identycznej postaci zostało użyte 6828 razy w 5521 wersetach.
Kemosz = כמש Jedyne lub przewodnie bóstwo Moabitów, w księgach Starego Testamentu jako כְּמוֹשׁ (Liczb 21:29; Sędziów 11:24; 1 Królewska 11:7.33; 2 Królewska 23:13; Jeremiasza 48:13.46) oraz כמיש (Jeremiasza 48:7). Na steli pojawia się w liniach 3, 5, 9, 12, 13, 14, 17, 18, 19, 32, 33.
Mesza = משע Hebrajski odpowiednik מֵישַׁע pojawia się w 2 Królewskiej 3:4. Na szczególną uwagę zasługuje nie tylko zgodność z przekazem biblijnym, który umiejscawia bunt Meszy tuż po śmierci Achaba, syna Omriego (2 Królewska 1:1), prawdopodobnie jeszcze za rządów Ochozjasza i następnie za czasów jego brata, Jorama. Także wzmianka w królewskiej inskrypcji o hodowcach owiec (linie 30 i 31) wskazuje na szczególną troskę, którą Mesza darzył pasterzy i potwierdza tym samym unikalne stwierdzenie biblijne opisujące obcego władcę: Mesza, król Moabu, był hodowcą trzód i dostarczał królowi izraelskiemu sto tysięcy owiec i wełnę ze stu tysięcy baranów. (2 Księga Królewska 3:4)
Omri = עָמְרִי Starotestamentowy zapis tego imienia jest identyczny i w odniesieniu do króla Izraela został użyty 12 razy w 1 Królewskiej 16:16-30 oraz pozostałe 3 razy w 2 Królewskiej 8:26, 2 Kronik 22:2 i Micheasza 6:16. Inskrypcja moabicka wspomina o nim w liniach 4-5 oraz 7 nazywając go królem Izraela, który panował za czasów ojca Meszy.
Nazwy geograficzne Większość miejsc i miejscowości wymienionych na steli (poza Kerchoh i Meharot) występuje także w księgach Starego Testamentu. Analiza tekstu pozwala zauważyć, iż w języku moabickim hebrajskim końcówkom liczby mnogiej rodzaju męskiego ימ- odpowiadała końcówka נ- (inaczej ן-). Ponadto użycie znaku ו (waw) było nierzadko opcjonalne w wyrazach, gdzie odpowiadał on głosce u lub o (cechę tę można zauważyć także w języku hebrajskim na podstawie różnych wariantów tych samych nazw).