Kazimierz Kuratowski, do roku 1921 Kazimierz KuratowWalerian Piotrowski, DOKTORATY Z MATEMATYKI I LOGIKI NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM W LATACH 1915–1939. (ur. 2 lutego 1896 w Warszawie, zm. 18 czerwca 1980 tamże) – polski matematyk, jeden z czołowych przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej, profesor zwyczajny związany z Uniwersytetem Warszawskim i Instytutem Matematycznym Polskiej Akademii Nauk (IM PAN). Członek rzeczywisty PAN i jej wieloletni wiceprzewodniczący (1957–1968). Prezes Polskiego Towarzystwa Matematycznego (1946–1953) i wiceprezes Międzynarodowej Unii Matematycznej (IMU).
Kuratowski zajmował się głównie teorią mnogości, topologią ogólną i teorią miary, a także teorią grafów. Wprowadził m.in. standardowe definicje pary uporządkowanej i przestrzeni topologicznej, lemat Kuratowskiego-Zorna oraz twierdzenie Kuratowskiego o planarności grafów; jest również autorem podręczników akademickich. Za swoje osiągnięcia otrzymał kilka doktoratów honorowych i nagród naukowych, także zagranicznych; został też upamiętniony nazwami wielu pojęć specjalistycznych, planetoidy oraz nagrody dla młodych matematyków od IM PAN i PTM.
Życiorys Urodził się 2 lutego 1896 w Warszawie, był synem adwokata Marka Kuratowa i Róży Karżewskiej (Kaiserstein), córki bankiera Maurycego Karżewskiego. W 1913 ukończył humanistyczne Gimnazjum gen. Pawła Chrzanowskiego w WarszawiePóźniejsze nazwy szkoły: od 30.06.1915 do 10.11.1918 Gimnazjum Towarzystwa Szkoły Maurycego hr. Zamoyskiego, od 10.11.1918 Gimnazjum Towarzystwa im. Jana Zamoyskiego (za: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989: 21 i 23. W spisie absolwentów tamże, na str. 339, pozycja 27., widnieje jako Kazimierz Kuratow-Kuratowski.).. Na studia matematyczne wyjechał do Glasgow (1913–1914). Powrócił do Warszawy z chwilą uruchomienia polskiego uniwersytetu w 1915.
Studia ukończył w 1918 r. na Uniwersytecie Warszawskim, a w 1921 otrzymał stopień doktora filozofii na podstawie dwuczęściowej pracy dotyczącej: aksjomatycznego ujęcia topologii przez wprowadzenie aksjomatyki domknięć (Sur la notion de l’ensemble fini, „Fundamenta Mathematicae”, 1/1920); definitywnego rozstrzygnięcia zagadnienia continuów nieprzywiedlnych, będących przedmiotem paryskiej pracy doktorskiej Janiszewskiego. Promotorem był Wacław Sierpiński (Janiszewski, faktyczny opiekun pracy, już nie żył).
Jesienią tego roku habilitował się na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie rozprawy stanowiącej rozwiązanie zagadnienia z teorii mnogości, postawionego przez matematyka belgijskiego de la Vallée Poussina. W dwa lata później został zastępcą profesora w II Katedrze Matematyki na Uniwersytecie Warszawskim. W 1927 r. objął III Katedrę Matematyki na Wydziale Ogólnym Politechniki Lwowskiej jako profesor nadzwyczajny. Był jej kierownikiem do 1933. Dwukrotnie był dziekanem tego Wydziału. Po jego likwidacji otrzymał w 1934 IV Katedrę Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego jako profesor zwyczajny (1934–1935), następnie został kierownikiem III Katedry Matematyki (1935–1952 z przerwą wojenną). W latach 1936–1939 był sekretarzem Komitetu Matematycznego Rady Nauk Ścisłych i Stosowanych. W czasie II wojny światowej wykładał na tajnym uniwersytecie w Warszawie. Od 1929 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1946 wiceprezesem Wydziału III, od 1949 wiceprezesem Towarzystwa).
W 1945 r. ponownie rozpoczął wykłady na uruchomionym Uniwersytecie Warszawskim. W tym roku powołano go na członka zwyczajnego Polskiej Akademii Umiejętności, w 1952 został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, której był wiceprezesem w latach 1957–1968, członkiem prezydium w latach 1952–1968Członkowie PAN: Skorowidz.. Zaraz po zakończeniu II wojny światowej aktywnie uczestniczył w odbudowie życia naukowego w Polsce, m.in. w powołaniu do życia Państwowego Instytutu Matematycznego, późniejszego Instytutu Matematycznego PAN. Był jego dyrektorem (1948–1968), przewodniczącym Rady Naukowej (1968–1980) i kierownikiem Działu Topologii (1948–1980).
Czynnie uczestniczył w pracach PTM (wieloletni jego prezes i członek honorowy) i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był redaktorem „Fundamenta Mathematicae” (od 1952 redaktorem naczelnym), „Biuletynu PAN”, współtwórcą i redaktorem wydawnictwa „Monografie Matematyczne”, w ramach którego opublikowano najcenniejsze opracowania przedstawicieli szkoły matematycznej warszawskiej i lwowskiej. Był członkiem wielu towarzystw i akademii zagranicznych: Royal Society of Edinburgh, Austrii, Niemiec, Węgier, Włoch, Związku Radzieckiego.
Reprezentował matematykę polską w Międzynarodowej Unii Matematyki (wiceprezes w latach 1963–1966), na licznych kongresach międzynarodowych, wykładał w dziesiątkach uniwersytetów świata.
Zmarł 18 czerwca 1980 w Warszawie. Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera B32-tuje-1)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.. Ojciec polityczki i lekarki Zofii Kuratowskiej.
Tematyka badań Prace naukowe Kuratowskiego dotyczyły głównie topologii. Wprowadził aksjomatykę domknięć (znaną w świecie jako aksjomatyka Kuratowskiego), która posłużyła za podstawę do rozwoju teorii przestrzeni topologicznych oraz rozwijanej przez niego teorii continuów nieprzywiedlnych między dwoma punktami. Do najcenniejszych wyników Kuratowskiego uzyskanych po wojnie należą te, które dotyczyły związków między topologią a teorią funkcji analitycznych, a także głębokie twierdzenia z zakresu teorii rozcinania przestrzeni euklidesowych. Wraz z Ulamem, swoim najzdolniejszym uczniem z okresu lwowskiego, wprowadził pojęcie tzw. quasihomeomorfizmu, co zapoczątkowało nową dziedzinę badań topologicznych.
Jego badania z teorii miary, m.in. wspólne wyniki z Banachem, Tarskim, były kontynuowane przez wielu uczniów. Wspólne prace Knastera i Kuratowskiego z teorii zbiorów spójnych przyniosły wszechstronne i precyzyjne opracowanie ogólnej teorii zbiorów spójnych, zastosowane do zagadnień rozcinania płaszczyzny, wraz z paradoksalnymi przykładami zbiorów spójnych (miotełka Knastera-Kuratowskiego).
Jest autorem twierdzenia, zwanego Lematem Kuratowskiego-Zorna, udowodnionego po raz pierwszy przez Kuratowskiego w 1922 („Fundamenta Mathematicae”, t. 3), które ma niebagatelne zastosowanie w dowodach wielu podstawowych twierdzeń. Zorn podał jego zastosowanie w 1935 („Bulletin of the American Mathematical Society”, 41). Wprowadzone przez Kuratowskiego pojęcia w teorii mnogości i topologii na stałe weszły do monografii tych przedmiotów. W wielu przypadkach ustalił ich terminologię i symbolikę.
thumb|Grób Kazimierza Kuratowskiego i jego córki Zofii na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 23 lipca 2008
Prace powojenne dotyczyły głównie trzech nurtów badań: rozwoju homotopijnej teorii funkcji ciągłych, konstrukcji teorii przestrzeni lokalnie spójnych w wymiarach wyższych, jednolitego ujęcia teorii rozcinania przestrzeni euklidesowych przez dowolne ich podzbiory, opartej na własnościach przekształceń ciągłych tych zbiorów.
Publikacje Wśród ponad 170 opublikowanych prac cenne są monografie i podręczniki, m.in.: Topologie, tom I i tom II – fundamentalne dzieło w języku francuskim (wydane także w języku angielskim i rosyjskim) Teoria mnogości (wspólnie z Andrzejem Mostowskim, wyd. I 1952; tłumaczenie na języki angielski i rosyjski) Wstęp do teorii mnogości i topologii (wyd. I : tłumaczenie na język angielski, francuski, hiszpański, bułgarski) Pół wieku matematyki polskiej 1920-1970. Wspomnienia i refleksje (tom 247 serii wydawniczej Omega, 1973) Notatki do autobiografii (1981; wydane po śmierci autora, przygotowane do druku przez córkę, Zofię Kuratowską)
Odznaczenia i inne wyróżnienia W 1951 otrzymał Order Sztandaru Pracy II klasyZarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1951 r. w sprawie nadania orderu „Sztandar Pracy” ()., a w 1954 w 10. rocznicę Polski Ludowej odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia PolskiUchwała Rady Państwa z dnia 16 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych ()., w 1955 Medalem 10-lecia Polski LudowejOBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 1 grudnia 1955 r. LISTA OSÓB ODZNACZONYCH „MEDALEM DZIESIĘCIOLECIA POLSKI LUDOWEJ” ()., w 1964 roku Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia PolskiLista odznaczonych, [w:] „Trybuna Robotnicza”, nr 170, 20 lipca 1964, s. 2., zaś w roku 1976 – Orderem Budowniczych Polski Ludowej. Posiadał także złoty medal Czechosłowackiej Akademii Nauk im. Bolzana oraz medal im. Kopernika PAN.
Był doktorem honoris causa uniwersytetów: w Glasgow, Pradze, Wrocławiu, Paryżu.
Upamiętnienie Od 1981 r. corocznie jest przyznawana Nagroda im. Kazimierza Kuratowskiego przeznaczona dla najwybitniejszych matematyków do 30. roku życia.
Zobacz też (26205) Kuratowski
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ludzie związani z Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego
Kategoria:Polscy topolodzy Kategoria:Polscy teoretycy mnogości Kategoria:Teoretycy grafów Kategoria:Polscy twórcy podręczników matematyki Kategoria:Warszawska szkoła matematyczna Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Lwowskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Matematycznego
Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Członkowie Rosyjskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Laureaci medalu im. Wacława Sierpińskiego Kategoria:Polscy matematycy upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami twierdzeń Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami planetoid Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej
Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Absolwenci XVIII Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Zamoyskiego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1980 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady Kategoria:Dyrektorzy Instytutu Matematycznego PAN