thumb|Feliks (w środku) i Teresa Perlowie z Rajmundem Jaworowskim (po lewej) i Tomaszem Arciszewskim (po prawej) thumb|Grób Perla na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie Feliks Perl, ps. „Res”, „Juliusz”, „Latarnik”, „Rewolucjonista”, „Feliks”Leon Wasilewski, Dzieje zjazdu paryskiego 1892 roku: przyczynek do historji polskiego ruchu socjalistycznego, Warszawa 1934, s. 14. (ur. 26 kwietnia 1871 w Warszawie, zm. 15 kwietnia 1927 tamże) – polski działacz socjalistyczny i publicysta.

Życiorys Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Jego dziad Rafał (zm. 1848)Grób Rafała Perla w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie. był członkiem zarządu gminy żydowskiej w Warszawie. Ojciec Feliksa Dawid (zm. 1916)Grób Dawida Perla w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie. brał udział w powstaniu styczniowym i był z tego powodu aresztowany. Jego matką była Feliksa Rozalia Winawer. Miał siostrę Melanię Perl.

W 1888 roku ukończył gimnazjum i rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. W tym czasie, razem z Bolesławem Jędrzejowskim, pisał odezwy dla Socjalno-Rewolucyjnej Partii „Proletariat”, tzw. II Proletariatu. Prześladowania wobec uczestników ruchu zmusiły go do wyjazdu za granicę. Początkowo do Berlina, skąd został wydalony, następnie w 1892 roku do Paryża. Uczestnik z ramienia Proletariatu tzw. Zjazdu paryskiego tworzącego Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich, a tym samym PPS. Rząd francuski wydalił go za granicę Francji. Perl przeniósł się do Londynu, a następnie Berna. Stamtąd wysyłał artykuły do „Przedświtu” i pisał doktorat. Po pewnym czasie znów przeniósł się do Londynu. , po zjeździe Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich, wyjechał do Lwowa. Po aresztowaniu Józefa Piłsudskiego w 1900 wyjechał do zaboru rosyjskiego objąć redakcję „Robotnika” w Kijowie, Rydze i Warszawie.

W 1900 poślubił Teresę Perl. Aresztowany przypadkowo na ulicy w Warszawie w sierpniu 1904 został osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Od 1906 r. w PPS-Frakcji Rewolucyjnej. Był jednym z głównych architektów niepodległościowej linii PPS. Po pewnym czasie znów aresztowany, po wypuszczeniu zaś przeniósł się do Galicji. Zamieszkał w Krakowie, a następnie we Lwowie. W okresie 1912–1914 sprzeciwiając się polityce Józefa Piłsudskiego stworzył PPS Opozycję.

Po wybuchu I wojny światowej powrócił wraz z innymi do PPS-Frakcji i udał się do Kongresówki, gdzie uczestniczył w akcji strzeleckiej Józefa Piłsudskiego. Członek Rady Polskiej Organizacji Narodowej. Od 1915 był głównym organizatorem Polskiej Partii Socjalistycznej w okupowanym przez państwa centralne Królestwie Polskim.

W latach 1915–1927 był redaktorem naczelnym Robotnika. Członek kierownictwa Zjednoczenia Stronnictw Niepodległościowych z ramienia PPS w 1915 rokuJerzy Z. Pająk, Zjednoczenia Stronnictw Niepodległościowych (1914-1915), w: „Studia Humanistyczno-Społeczne Akademii Świętokrzyskiej”, pod red. W. Saletry, 2005, s. 108.. Członek Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie (XII 1915 – II 1917)Jerzy Z. Pająk, O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915-1917), Kielce 2003, s. 246 . pracownikiem Rady Departamentu Pracy Tymczasowej Rady StanuWłodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 224.. Był jednym z czołowych działaczy Komisji Porozumiewawczej Stronnictw DemokratycznychJerzy Pająk, Zjazdy Okręgowej Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Niepodległościowych w Kielcach w listopadzie 1917 roku, w: Między Wisłą a Pilicą. Studia i materiały historyczne pod red. K. Brachy i S. Wiecha, t. 1, 2000, s. 305..

Od 1919 r. zasiadał we władzach naczelnych PPS oraz był posłem na Sejm. Od 1924 do 1926 był przewodniczącym Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS. Po przewrocie majowym niechętny Piłsudskiemu, którego oskarżał o antydemokratyzm i porzucenie programu PPS. Jego pogrzeb stał się wielką manifestacją, w której uczestniczyły tysiące robotników. Kondukt przeszedł od placu Zbawiciela, ulicą Marszałkowską, Alejami Jerozolimskimi, Nowym Światem, przez plac Teatralny do placu Bankowego, a dalej Lesznem i ulicą Okopową. W pogrzebie uczestniczyli: Aleksandra Piłsudska, Stanisław Wojciechowski, Maciej Rataj, Walery Sławek, Andrzej Strug i Wacław Sieroszewski. Nad trumną przykrytą czerwonym sztandarem, na której położono ostatni numer Robotnika i zdjęcie zmarłego, wśród robotników z ostentacyjnie odkrytymi głowami przemawiał Mieczysław Niedziałkowski. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 24, rząd 2)Grób Feliksa Perla w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie..

Pośmiertnie w 1931 nadano mu Krzyż Niepodległości, jednak wdowa po Feliksie Perlu, Teresa Perl odmówiła jego przyjęcia.

Jego stryjecznym wnukiem był Jan Lityński (1946–2021), działacz opozycji demokratycznej w PRL i wieloletni poseł na Sejm III RP.

Publikacje Krótka historia wielkiej rewolucji francuskiej, Londyn 1896, Kraków 1903; Adam Mickiewicz, Londyn 1898, Petersburg 1905, Warszawa 1906; Socjalizm dzieckiem chrześcijaństwa, Kraków 1906; Płace robotnicze a strajk, Warszawa 1906; Wilhelm Liebknecht, Warszawa 1906; Koordynacja czy utożsamienie, Warszawa 1906; Komunizm w pierwotnym chrześcijaństwie, Warszawa 1906; Kilka słów o naszym stosunku do rewolucji rosyjskiej, Warszawa 1907; Systemy wyborcze ważniejszych państw konstytucyjnych, Warszawa 1907; Kwestia polska w oświetleniu socjalnej demokracji polskiej, Warszawa 1907; Patriotyzm i socjalizm, Warszawa 1907, Warszawa 1909; Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim, Warszawa 1910, Warszawa 1932, Warszawa 1958; Rewolucja 1848 r. we Francji, Warszawa-Kraków 1911; Jak odpowiadać na zarzuty przeciwników?, Warszawa 1913; O związkach zawodowych i ich znaczeniu dla klasy robotniczej, Dąbrowa Górnicza 1916; Esdectwo w walce z socjalizmem naukowym, Warszawa 1917; O bolszewizmie i bolszewikach, Warszawa 1918.

Przypisy

Bibliografia Niwiński J., Feliks Perl – współtwórca PPS w: PPS. Wspomnienia z lat 1918–1939, Warszawa 1987 Krzesławski J., Feliks Perl, „Kronika Ruchu rewolucyjnego w Polsce” nr 4 z 1935 r.

Linki zewnętrzne Feliks Perl, Wilhelm Liebknecht

Kamil Piskała, Myśl i sumienie Partii Publikacje Feliksa Perla w serwisie Polona.pl

Kategoria:Uczestnicy zjazdu socjalistów polskich zaboru rosyjskiego w Paryżu 1892 Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie II Proletariatu Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1906) Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Opozycja Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Narodowej Kategoria:Członkowie Zjednoczenia Stronnictw Niepodległościowych Kategoria:Członkowie Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie (1915–1917) Kategoria:Członkowie Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Demokratycznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922) Kategoria:Posłowie na Sejm I kadencji (1922–1927) Kategoria:Posłowie z okręgu Warszawa (II RP) Kategoria:Pochowani na cmentarzu żydowskim na Woli w Warszawie Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1871 Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Współpracownicy Tymczasowej Rady Stanu Kategoria:Zmarli w 1927 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie