Eli Herschel Wallach (ur. 7 grudnia 1915 w Nowym Jorku, zm. 24 czerwca 2014 tamże) – amerykański aktor filmowy, teatralny i telewizyjny. Laureat honorowego Oscara za całokształt twórczości w 2010.

Życiorys Młodość Urodził się w nowojorskim Brooklynie w rodzinie żydowskich emigrantów z Polski. Jego rodzice Bertha i Abraham Wallachowie prowadzili cukiernię. W 1936 Eli ukończył studia na Uniwersytecie Texas w Austin. Później studiując w Nowym Jorku zdobył swoje pierwsze doświadczenia aktorskie. W czasie II wojny światowej przez 5 lat służył w Korpusie Medycznym Armii USA. Początkowo trafił do szpitala wojskowego na Hawajach, później służył w Casablance i we Francji.

Kariera aktorska Po zakończeniu wojny uczęszczał do słynnego Actors Studio; gdzie poznał Marlona Brando, Montgomery’ego Clifta, Sidneya Lumeta, a także przyszłą żonę Anne Jackson. Na teatralnej scenie zadebiutował na Broadwayu już w 1945. W 1951 otrzymał prestiżową Nagrodę Tony za główną rolę w sztuce Tennessee Williamsa pt. Tatuowana róża. Na ekranie debiutował stosunkowo późno, bo w wieku 40 lat. W 1956 Elia Kazan powierzył mu jedną z głównych ról w filmie Baby Doll, za którą zdobył Złoty Glob w kategorii najlepszego aktora drugoplanowego. Szybko posypały się kolejne propozycję, a rola Calvery w legendarnym westernie Johna Sturgesa Siedmiu wspaniałych (1960) wyniosła go na szczyt popularności. Rok po tym sukcesie zagrał w nie mniej słynnym dramacie Skłóceni z życiem (1961; reż. Johna Hustona); gdzie partnerowali mu Clark Gable i Marilyn Monroe. Od tej chwili Wallach nie schodził z ekranów przez kolejne 5 dekad. Następnym słynnym westernem z jego udziałem był obraz Sergio Leone Dobry, zły i brzydki (1966), gdzie stworzył pamiętną kreację tytułowego „Brzydkiego” – bandyty Tuco Ramireza. Inne swoje najsłynniejsze role stworzył m.in. w takich filmach jak: Jak zdobywano Dziki Zachód (1962), Złoto MacKenny (1969), Ojciec chrzestny III (1990) czy Dwóch Jake’ów (1990).

Pomimo upływu lat wciąż pozostawał aktywny zawodowo. W 2010, mając 94 lata pojawił się w dwóch głośnych produkcjach; filmach Autor widmo Romana Polańskiego i Wall Street: Pieniądz nie śpi Olivera Stone’a.

Również w 2010 Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS) ogłosiła przyznanie Wallachowi honorowego Oscara za całokształt twórczości aktorskiej.

Życie prywatne Żoną Eliego Wallacha była nieprzerwanie od 5 marca 1948 aktorka Anne Jackson (1925–2016). Mieli troje dzieci: Peter (ur. 1951), Roberta (ur. 1955) i Katherine (ur. 1958). Ich małżeństwo trwało 66 lat i było jednym z najdłuższych i najbardziej udanych w aktorskim środowisku.

Zmarł śmiercią naturalną 24 czerwca 2014 w swoim mieszkaniu na Manhattanie w Nowym Jorku.

Filmografia thumb|Eli Wallach w 1956 (kadr z filmu Baby Doll) thumb|Wallach z żoną Anne Jackson w 2010 thumb|Eli Wallach w 2010 Baby Doll (1956) jako Silva Vacarro Wyprawa siedmiu złodziei (1960) jako Poncho Siedmiu wspaniałych (1960) jako Calvera Skłóceni z życiem (1961) jako Guido Przygody młodego człowieka (1962) jako John Jak zdobywano Dziki Zachód (1962) jako Charlie Gant Zwycięzcy (1963) jako Craig Księżycowe prządki (1964) jako Stratos Dżingis chan (1965) jako Szah Khwarezm Lord Jim (1965) jako generał Mak również jest kwiatem (1966) jako „Szczęśliwy” Loccarno Jak ukraść milion dolarów (1966) jako Davis Leland Dobry, zły i brzydki (1966) jako Tuco Ramirez „Brzydki” Mózg (1969) jako Frankie Scannapieco Złoto MacKenny (1969) jako Ben Baker Przygody Gerarda (1970) jako Napoleon Bonaparte Przepustka dla marynarza (1973) jako Lynn Forshay Bractwo strażników ciemności (1977) jako detektyw Gatz Zasada domina (1977) jako gen. Reser Głębia (1977) jako Adam Coffin Pirat (1978) jako Ben Ezra Żelazny krąg (1978) jako mężczyzna w oleju Ale kino! (1978) jako Vince Marlow / Pop Siła ognia (1979) jako Sal Hyman Zimowe zabójstwa (1979) jako Joe Diamond Łowca (1980) jako Ritchie Blumenthal Salamandra (1981) jako Leporello Pieśń kata (1982) jako Vern Damico Krzysztof Kolumb (1985; serial TV) jako o. Hernando DeTalavera Twardziele (1986) jako Leon B. Little Wariatka (1987) jako dr Herbert A. Morrison Ojciec chrzestny III (1990) jako Don Altobello Dwóch Jake’ów (1990) jako Cotton Weinberger Obsesja (1992) jako George Lieberhoff Mroki miasta (1992) jako Peck Artykuł 99 (1992) jako Sam Abrams Zbyt wiele (1995) jako Sheldon Partner (1996) jako Donald Fallon Zakazany owoc (2000) jako rabin Lewis Rzeka tajemnic (2003) jako pan Loonie Holiday (2006) jako Arthur Abbott Blef (2006) jako Noah Dietrich Maminsynek (2007) jako Seymour Warburton Zakochany Nowy Jork (2009) jako Abe Autor widmo (2010) jako staruszek mieszkający przy winnicy Wall Street: Pieniądz nie śpi (2010) jako Jules Steinhardt

Gościnnie wystąpił w serialach telewizyjnych; m.in.: Kojak, Autostrada do nieba, Prawnicy z Miasta Aniołów, Prawo i porządek, Ostry dyżur, Whoopi, Siostra Jackie.

Nagrody Nagroda Akademii Filmowej 2011: Oscar honorowy za całokształt twórczości

Przypisy

Linki zewnętrzne

The Bookwrap video interviews

Kategoria:Absolwenci Neighborhood Playhouse School of the Theatre Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Laureaci Oscara honorowego Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Urodzeni w 1915 Kategoria:Zmarli w 2014