Bolesław Formela, ps. Romiński (ur. 2 listopada 1903 w Miłoszewie, zm. 24 września 1944 w Tłuczewie) – oficer rezerwy Wojska Polskiego (porucznik), działacz społeczny na Kaszubach, poseł na Sejm IV kadencji II RP, komendant naczelny Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski” w okresie od 7 lipca 1941 do kwietnia 1942.
Życiorys Był synem rolnika Jana Formeli i Apolonii z domu Cierockiej. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Miłoszewie, a następnie do Państwowego Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Wejherowie, gdzie 8 czerwca 1923 zdał maturę. Po zdaniu matury wrócił do gospodarstwa rodzinnego.
Od 7 października 1924 do kwietnia 1926 służył w 15. Pułku Artylerii Polowej. W latach 1925–1926 uczęszczał do Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii w Grudziądzu. W 1929 został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy. Był członkiem wielu organizacji społecznych na Pomorzu. Organizował kółka rolnicze powołał Towarzystwo Rolniczo Handlowe. W latach 1935–1938 sprawował funkcję posła na Sejm IV kadencji z okręgu w Gdyni.
Brał udział w wojnie obronnej w 1939 w obronie Modlina, za którą otrzymał awans na stopień porucznika. Po kapitulacji twierdzy modlińskiej 29 września dostał się do niewoli niemieckiej i został osadzony w obozie jenieckim w Mołodecznie koło Wilna. Po około miesięcznym w nim pobycie przewieziono go wraz z innymi jeńcami na miejscowy dworzec kolejowy i umieszczono w wagonie. Gdy zorientował się, że pociąg ma udać się do ZSRR, zbiegł. Powrócił na Pomorze do Tłuczewa, gdzie został aresztowany i osadzony w więzieniu w Wejherowie. Dzięki staraniom rodziny został zwolniony z więzienia, unikając tym samym późniejszego rozstrzelania w Piaśnicy. Ukrył się w lesie w okolicach Tłuczewa.
Na przełomie 1939 i 1940 (według innego źródła: jesienią 1939) zorganizował w okolicach Tłuczewa bezimienną grupę konspiracyjną o charakterze wywiadowczo-dywersyjnym. Grupa opierała się na sieci dywersyjnej powiatu morskiego. W maju 1941 grupa Formeli nawiązała kontakt z Tajną Organizacją Wojskową „Gryf Kaszubski”. 7 lipca 1941 w Czarnej Dąbrowie odbyło się spotkanie przedstawicieli różnych grup konspiracyjnych. Wynikiem spotkanie było przekształcenie „Gryfa Kaszubskiego” w Tajną Organizację Wojskową „Gryf Pomorski”, do której dołączyła grupa Formeli. Sam Formela został podczas spotkania mianowany pierwszym komendantem naczelnym „Gryfa Pomorskiego”. Podjął prace w kierunku tworzenia sieci dowodzenia i łączności oraz pozyskiwania nowych członków. Z powodu gruźlicy (według innego źródła: choroby serca) i wieści o nieustających poszukiwaniach go przez Gestapo przekazał stanowisko komendanta naczelnego „Gryfa Pomorskiego” Juliuszowi Koszałce ps. „Jagiełło”. Oficjalna rezygnacja ze stanowiska nastąpiła w wiosną 1942. Ukrywał się w Tłuczewie, gdzie 24 września 1944 zmarł na atak serca.
Został pochowany przez matkę w przydomowym ogrodzie. Ciało zawinięto w płaszcz oficerski. 22 października 1944 roku odbyły się oględziny zwłok przeprowadzone przez gestapo z udziałem Jana Kaszubowskiego. Po stwierdzeniu zgonu władze niemieckie wydały zezwolenie na oficjalny pochówek. 5 listopada 1944 roku Formela został pochowany na cmentarzu w Strzepczu. Według innego źródła oględziny miały miejsce 13 stycznia 1945 roku. Z powodu obaw przed represjami rodziny zmarłego przez okupanta, ekipie przeprowadzającej ekshumację jako datę zgonu podano dzień 2 października 1944. Ponowny pogrzeb, z pełnym obrzędem kościelnym, odbył się w rocznicę jego śmierci 24 września 1945.
Był żonaty z Apolonią Paszkówną. Miał czwórkę dzieci: Marię, Zbigniewa, Bolesława i Janinę.
24 września 2019 roku przed szkołą w Strzepczu posadzono dąb z okazji 75-lecia śmierci Formeli. W 2023 roku grób Bolesława Formeli wpisano do ogólnopolskiej ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Rok później na cmentarzu w Strzepczu odsłonięto tablicę upamiętniającą Formelę.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Zdigitalizowana teczka Bolesława Forneli pochodząca ze zbiorów Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu
Kategoria:Posłowie na Sejm V kadencji (1938–1939) Kategoria:Posłowie na Sejm II Rzeczypospolitej (województwo pomorskie) Kategoria:Żołnierze Tajnej Organizacji Wojskowej Gryf Pomorski Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1944