thumb|Rekonstrukcja grodu w Arkonie|210x210px thumb|Wał grodu Arkona|207x207px thumb|Świętowit w kościele w Altenkirchen|308x308px
Ranowie, inaczej Rugianie (z niem.) albo Rujanie (w dial. rugijskim Rȯjane, Rāne), zachodniosłowiańskie plemię połabskie zamieszkujące we wczesnym średniowieczu od około VII wieku wyspę Rugię (połabskie Rana) i pobliskie ziemie na stałym lądzie między rzekami Recknitz i Ryck (obecnie Meklemburgia-Pomorze Przednie w Niemczech). Plemię miało dwie stolice: władyki świeckiego w Charenzie oraz żercy kultu pogańskiego boga Świętowita (połabski Svątevit czytaj swantewit) w Arkonie – jednym z najważniejszych sanktuariów Słowiańszczyzny zachodniej.
Nazwa Według Jürgena Udolpha nazwa „Ranowie” jest błędem typograficznym średniowiecznego kopisty, w którym w jedynym oryginalnym źródle nazewnictwa Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum Adama z Bremy, które zachowało się jedynie w kopiach, nazwy „Rugianie” lub „Rujanie” zostały skrócene do „Rani”Rügen. Namenkundliches [w:] Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Bd. 25, Berlin - New York 2003, s. 417–421Jerzy Nalepa, Arkona and Rügen. A Linguistic contribution to our knowledge of Nordic and West Slav Contacts in the early Middle Ages, [w:] Mediaeval Scandinavia 10,1977, s.96-121.
Ustrój, kultura i religia Książęta Ranów rządzili z grodu Charenza, które dawniej błędnie utożsamiano z grodziskiem w pobliżu Garz, ale zgodnie z wynikami nowszych badań główne stolice Ranów mieściły się w grodzie Charenza położonym w pobliżu Venz i na górze Rugard (Ruygard) niedaleko dzisiejszego BergenSven Wichert, Beobachtungen zu Karentia auf Rügen im Mittelalter. In: Baltische Studien – Pommersche Jahrbücher für Landesgeschichte. Neue Folge Bd. 91, Verlag Ludwig, Kiel 2006, ISBN 3-937719-35-0, s. 31–38. Oprócz księcia istniała na Rugii wpływowa kasta słowiańskich kapłanów posiadająca duże majątki i ponadregionalne wpływy. Kapłani mieli dostęp do darów składanych przez pielgrzymów przybyłych do Arkony i zarządzali 300-osobową drużyną wojowników broniącą świątyni w Arkonie. Nie jest wykluczone, że kapłani mieli w wielu sprawach decydujący głos na wyspie i ustrój Ranów miał charakter teokracjiFred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9.
Religia politeistyczna Ranów obejmowała wielu wielogłowych bogów, których czczono w różnych świątyniach jako ponadnaturalnej wielkości drewniane posągi. Centrum religijne tworzył kompleks świątynny Arkona, w którym czczono czterogłowego głównego boga Świętowita, którego umieszczono w niewielkiej świątyni oraz przyozdobiono tuniką, mieczem i pucharem.
Po zniszczeniu Radogoszczy (Rethry) w latach 1068/69 to Arkona stała się centrum religijnym pogańskich Słowian znad Morza Bałtyckiego. Innymi ważnymi bogami byli Rugiewit (bóg wojny z 7 głowami), Porenut i Porewit, których trzy świątynie znajdowały się w Charenzie. Inni bogowie to Tjarnanglofi i Pizamar ze świątyni w Sagard.
Historia W roku 954 wybuchło wielkie słowiańskie powstanie antygermańskie koalicji Obodrytów i Wieletów, w którym Ranowie wsparli siły germańskie. Zostali wtedy wspomnieni po raz pierwszy przez Widukinda z Korbei jako Ruani, gdy brali udział w bitwie pod Reknicą po stronie Ottona I i saskiego margrabiego Gero. W 1066 roku wspomniano Kruto jako władcę Ranów, ok. 1100 roku ich władcą był Grines, a ok. 1138 roku Ratysław z dynastii Wisławidów.
W 1093 roku Ranowie musieli złożyć daninę księciu Obodrytów Henrykowi Gotszalkowicowi, który przyjął chrześcijaństwo i podporządkował sobie większość plemion słowiańskich na Połabiu. Jednak chcą zrzucić zależność, w 1100 r. przeprowadzili wyprawę morską, podczas której oblegli obodrycki gród Liubice, poprzedniczkę współczesnej Lubeki, jednak atak ten został odpartyJoachim Herrmann, Die Slawen in Deutschland, Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367. W 1123 r. Ranowie uderzyli ponownie i zabili Waldemara, syna księcia Henryka. Kiedy w latach 1123/24 armia Obodrytów dowodzona przez Henryka dotarła na terytorium Ranów, ich kapłani zostali zmuszeni do wystąpienia o pokój w zamian za okup. Po śmierci Henryka w 1127 roku, Ranowie zaatakowali i zniszczyli Liubice w 1128 roku co doprowadziło do ucieczki obodryckiego księcia Świętopełka. W roku 1130 wyspa została opanowana przez Bolesława Krzywoustego, który wykorzystał flotą użyczoną od księcia duńskiego Magnusa. Do walk nie doszło, ponieważ Ranowie bez walki uznali zwierzchnictwo księcia BolesławaEdmund Kosiarz, „Wojny na Bałtyku X-XIX w.”, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978, str. 38.. W 1135 polską władzę na Rugii uznał w Merseburgu cesarz rzymski Lotar III.
Z powodu nękających napadów Ranów na zagrożone przez to wyludnieniem wyspy duńskie, na początku XII wieku Duńczycy podjęli kilka prób przełamania dominacji Ranów na południowym Bałtyku. W 1136 Duńczycy pod wodzą Eryka II Pamiętliwego poprzez odcięcie dostępu do wody zdobyli Arkonę i zmusili Ranów do złożenia obietnicy przyjęcia chrześcijaństwa i ochrzczenia – jednak Ranowie powrócili do pogańskich wierzeń, gdy wojska duńskie opuściły Rugię.
W 1147 roku flota Ranów zaatakowała flotę duńską podczas krucjaty połabskiej.
W 1157 roku potężną flotę Ranów liczącą 1500 okrętów zniszczył sztorm, co postanowili wykorzystać Duńczycy. W 1160 roku wyruszyła pierwsza duńska zbrojna krucjata na Rugię, którą dowodził biskup Absalon i król Waldemar I. Z powodu niewielkich postępów, Duńczycy ponawiali najazdy przez 8 lat, aż w 1168 udało im się zająć Arkonę. Wg kronikarza Saxo Gramatyka 12 czerwca oddziały duńskiego króla Waldemara I i wspierających ich Pomorzan podczas oblężenia zdołały podpalić bramę grodu Arkona, co doprowadziło do kapitulacji broniących się Ranów. Następnie król Waldemar I i biskup Absalon rozkazali spalić najważniejszą pogańską świątynię Słowian – sanktuarium Świętowita, zagarniając jako łup wojenny jego skarbiec składający się z ofiar wiernych, narzucili trybut i wzięli zakładników spośród dzieci możnych. Po wstrząsie jaki wywołał upadek Arkony, kilka dni później bez walki poddała się biskupowi Absalonowi pod grodem Charenza licząca 6 tys. wojowników armia Ranów oraz gród Gardziec (Garz) i gród Ruygard (Rugard) koło Bergen (Góry). W Charenzie Duńczycy zniszczyli trzy świątynie słowiańskie. Ranowie zostali przymusowo ochrzczeni, a ich terytorium na wyspie włączono do diecezji Roskilde bullą papieża Aleksandra III w roku 1169. Ówcześni książęta Ranów bracia Jaromar I i Tesław, złożyli hołd królowi Waldemarowi i stali się pierwszymi wasalnymi wobec Danii książętami rugijskimi. Od tego czasu Ranowie walczyli po stronie Duńczyków przeciwko Pomoranom, w rezultacie czego do 1186 roku całe Pomorze Zachodnie stało się duńskie. W celu zaprowadzenia chrześcijaństwa na Rugii i części ziem Ranów na stałym lądzie założono klasztory Bergen, Hilda i Neuenkamp. Prowadzono też osadnictwo Sasów. Po śmierci Jaromira I w 1218 roku władzę objął jego syn Barnuta, jednak zrezygnował w 1221 roku z władzy i przekazał ją swemu młodszemu bratu Wisławowi I (1193–1256). Po nim rządził Jaromir II (1218–1260). Jego następcą został Wisław II (1240–1302), Po jego śmierci rządzili synowie Wisław III (1265–1325) i Sambor (1267–1304). Po śmierci Sambora rządził Wisław III, po którego śmierci w 1325 roku wymarł ród Wisławidów. W roku 1170 Waldemar i Absalon rozbili kolejny pogański gród – leżący nieco dalej na wschód Dievenow (Dziwnów?) na Wolinie.
Ostatnia kobieta władająca językiem Ranów, Hulicina, mieszkająca na Rugii zmarła w 1404 roku.
Zobacz też Rugia Rugiowie Świętowit Arkona dialekt rugijski
Przypisy
Bibliografia
Saxo Gramatyk, Gesta Danorum Knytlingasaga – autor nieznany Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9
Fred Ruchhöft, Arkona – święte miejsce Słowian Zachodnich, [w:] Słowianie Połabscy, wyd. Triglav Robert F. Barkowski, Rugia 1168
Linki zewnętrzne galeria fotografii związanych z Ranami witryna o historii słowian rugijskich (niem.)
Kategoria:Plemiona połabskie Kategoria:Rugia