thumb|300px|Mapa Irianu Zachodniego (opublikowana w 2004) Irian Zachodni () – dawna prowincja Indonezji, istniejąca w latach 1963–2001, obejmująca zachodnią część wyspy Nowa Gwinea oraz wyspy do niej przyległe.

Historia

Od 1875 roku Holandia zgłaszała roszczenia do tego obszaru, obawiając się, że cała wyspa mogłaby przejść pod kontrolę Australii. Region pozostawał słabo zbadany, gdyż Holendrzy lokowali tam głównie kolonie karne. Po ogłoszeniu niepodległości przez Indonezję w 1949 roku Holandia utrzymała władzę nad terytorium, wskazując na jego słabe powiązania z resztą archipelagu. Spór o kontrolę nad Irianem Zachodnim stał się jednak trwałym elementem stosunków między oboma państwami – władze indonezyjskie postrzegały obecność holenderską jako naruszenie swojej suwerenności.

W okresie prezydentury Sukarno i obowiązywania systemu określanego jako „kierowana demokracja”, siły indonezyjskie w latach 1961–1962 dokonały okupacji spornego terytorium. Pod presją ONZ i USA Holandia zgodziła się na jego przekazanie Indonezji. W kolejnych latach nasiliła się migracja Indonezyjczyków na te tereny oraz rozwój rolnictwa. Rosnąca dominacja administracyjna i kulturowa przyjezdnych wywoływała sprzeciw ludności miejscowej, czego przejawem była działalność Ruchu Wolnych Papuasów.

Powstanie prowincji

Obszar prowincji do ok. 1962 r. stanowił terytorium zależne Holandii (Nowa Gwinea Holenderska), do momentu zaatakowania przez Indonezję. Od 1 października 1962 r. do 1 maja 1963 pod administracją ONZ, po czym terytorium zostało przekazane pod zarząd Indonezji.

Wtedy to zmieniono jego nazwę na Irian Zachodni (Irian to dawne indonezyjskie określenie Nowej Gwinei, lecz w Polsce nie stosowano nazwy Zachodnia Nowa Gwinea), a nazwę jego stolicy na Kotabaru (Kota Baru). Po przeprowadzonym referendum Irian Zachodni został przyłączony do Indonezji jako kolejna prowincja. Sposób przeprowadzenia referendum i co za tym idzie jego wyniki są do tej pory podważane przez rdzenną ludność domagającą się niepodległości i nazywającą ten obszar Zachodnią Papuą.

W 1966 r. ponownie zmieniono nazwę stolicy z Kotabaru na Sukarnopura, a w 1969 r. zmieniono ją na Djajapura (reforma ortografii w 1972 r. wprowadziła zapis Jayapura).

Dalsze dzieje W 1973 r. zmieniono indonezyjską nazwę prowincji z Irian Barat na Irian Jaya, co w tłumaczeniu znaczy „zwycięski Irian”. Jednak nazwa polska (podobnie jak nazwy w innych językach) nie uległa zmianom i nadal używano formy Irian Zachodni.

W latach 90. XX wieku, w warunkach osłabienia państwa indonezyjskiego i po uzyskaniu niepodległości przez Timor Wschodni, nasiliły się postulaty samostanowienia, konsekwentnie odrzucane przez Dżakartę. W 1999 r. ustawowo podzielono Irian Zachodni na trzy prowincje: Irian Jaya Barat (Irian Jaya Zachodni), Irian Jaya Tengah (Irian Jaya Środkowy) i Irian Jaya Timur (Irian Jaya Wschodni). Ustawa ta nie weszła jednak w życie.

W 2001 lub w styczniu 2002 roku region uzyskał status autonomii i przyjął nazwę Papua, otrzymując prawo do własnej flagi oraz większego udziału w zyskach z wydobycia surowców mineralnych.

W 2003 roku prezydent prezydent Megawati Sukarnoputri bez konsultacji z ludnością i samorządem ogłosiła podział prowincji na część centralną, Papuę oraz Zachodnią Irian Jaya Barat (Irian Jaya Zachodni) i rozpoczęły tworzenie prowincjonalnych administracji. Indonezyjskie sądy unieważniły jednak wyodrębnienie jednostki centralnej, pozostawiając ostatecznie dwa regiony administracyjne.

Decyzja o powstaniu tych dwóch prowincji została zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego, który w 2004 r. usankcjonował powstanie prowincji Irian Jaya Barat, lecz uznał za niezgodne z prawem powstanie prowincji Irian Jaya Tengah (rozbieżność orzecznictwa wynikała z tego, że w prowincji Irian Jaya Barat powstała do tego czasu w miarę sprawna administracja, a w prowincji Irian Jaya Tengah nie). Ostatecznie obie prowincje zostały uznane przez następcę Megawati, Susilo Bambang Yudhoyono. thumb|Podział administracyjny Irianu Zachodniego (2022)

|301x301px

W 2006 roku do Australii przedostała się grupa uchodźców z Papui, wierdząc, że władze indonezyjskie dopuszczają się na tym obszarze czynów o charakterze ludobójczym.

7 lutego 2007 zmieniono nazwę prowincji Irian Jaya Zachodni na Papua Zachodnia (Papua Barat).

W 2022 r. z prowincji Papua wydzielono trzy nowe prowincje, co zostało potwierdzone podpisem prezydenta Indonezji w dniu 25 lipca 2022 r.): Papua Środkowa (Papua Tengah), Papua Górska (Papua Pegunungan) i Papua Południowa (Papua Selatan). Natomiast z prowincji Papua Zachodnia wydzielono nową prowicję Papuę Południowo - Zachodnią (Papua Barat Daya) Jak oficjalnie uzasadniono nowy podział jest zgodny z aspiracjami ludności papuaskiej, ma poprawić dostęp do usług publicznych i przyśpieszyć rozwój gospodarczy tego rejonu. Jednak zmiany te wywołały protesty części organizacji papuaskich.

Obecnie terytorium dawnej prowincji Irian Zachodni to prowincje Papua, Papua Zachodnia, Papua Południowo - Zachodnia, Papua Środkowa, Papua Górska i Papua Południowa.

Zobacz też Akt Wolnego Wyboru Papuasi Ruch Wolnej Papui

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Prowincje Indonezji Kategoria:Indonezja w XX wieku Kategoria:Indonezja w XXI wieku