Wojna i pokój (, Wojna i mir) – powieść historyczna rosyjskiego pisarza Lwa Tołstoja, pisana w latach 1863–1869, często uznawana za rosyjską epopeję narodową.

Tytuł Tytuł wynika z fabuły powieści i jej podziału na części pokojową (tomy I–II) i wojenną (tomy III–IV).

Istnieje dość rozpowszechnione błędne przekonanie o innym, rzekomo właściwym znaczeniu tytułu, wynikająca z wieloznaczności słowa мир we współczesnym języku rosyjskim, które oznaczać może zarówno „pokój”, jak również „świat”. Zgodnie z tym poglądem Tołstoj użył tego słowa w drugim znaczeniu, mając na myśli społeczeństwo, a przesłaniem powieści jest ukazanie narodu rosyjskiego biorącego udział w wojnach napoleońskich.

Przeciwko temu przekonaniu można przedstawić dwa bardzo mocne kontrargumenty. Po pierwsze fakt, że sam Tołstoj przetłumaczył tytuł swojej powieści na język francuski jako La Guerre et la Paix (Wojna i pokój). Po drugie zaś należy powiedzieć, że owa niejednoznaczność słowa мир nie występowała przed reformą ortografii rosyjskiej 1917–18 r., kiedy pokój zapisywany był jako миръ, świat jako міръ. I choć dzisiaj dzieło Tołstoja wydaje się pod tytułem Война и мир, za jego życia tytuł brzmiał Война и миръ.

Bohaterowie Rostowowie hrabia Ilia Rostow hrabina Natasza Rostowa hrabianka Wiera Rostowa (żona Berga, córka Rostowów) hrabia Mikołaj Rostow (syn Rostowów, mąż Marii Bołkońskiej) hrabianka Natasza Rostowa (córka Rostowów, żona Piotra Bezuchowa) hrabia Pietia Rostow (syn Rostowów, ginie na wojnie) Sonia (siostrzenica hrabiego Rostowa, przyjaciółka Nataszy)

Bołkońscy książę Mikołaj Bołkoński (ojciec Marii i Andrieja) książę Andriej Nikołajewicz Bołkoński (mąż Elizy, brat Marii, ginie na wojnie) księżniczka Maria Nikołajewna Bołkońska (siostra Andrieja, żona Mikołaja Rostowa) księżna Liza Bołkońska (żona Andrieja, matka Mikołaja umiera w połogu) książę Mikołaj Andrejewicz Bołkoński (syn Andrieja i Lizy)

Kuraginowie książę Wasilij Kuragin (znajomy Anny Drubeckiej) księżna Alicja Kuragin (żona Wasilija) książę Hipolit Kuragin (syn Wasilija i Alicji) książę Anatol Kuragin (syn Wasilija i Alicji) księżniczka, hrabina Helena Wasilewna Kuragin-Bezuchow (córka Kuraginów, żona Piotra Bezuchowa)

Bezuchowowie hrabia Kirył Bezuchow (ojciec Piotra) hrabia Piotr Bezuchow (nieślubny syn Kiryła, mąż Heleny, później Nataszy)

inni bohaterowie Aleksander I Pawłowicz – cesarz Rosji Napoleon I Bonaparte – cesarz Francji Anna Drubecka – przyjaciółka hrabiny Nataszy, matka Borysa Borys Drubecki – syn Anny Drubeckiej, przyjaciel Rostowów Maria Karagin – znajoma rodziny Rostow, matka Julii Julia Karagin – córka Marii Karagin, żona Borysa Drubeckiego Anna Scherer – dama dworu carycy Elżbiety Aleksjewy Dołochow – oficer, przyjaciel Anatola Kuragina Wasilij Denisow – przyjaciel i dowódca hr. Mikołaja Rostowa książę Michaił Kutuzow – generał rosyjski Berg – oficer, mąż Wiery Rostowej Mitińka (Dymitr Wasiliewicz) – rządca majątku Rostowów Tichon – lokaj ks. Mikołaja Bołkońskiego

mały|centruj|Powiązania bohaterów powieści

Wymowa powieści

Umacnianie imperializmu – odczyt postkolonialny powieści Powieść Tołstoja w dużej mierze przyczyniła się do budowy i rozpowszechniania rosyjskiej tożsamości imperialnej. Ostatecznie umocniona została jednocząca wizja rosyjskiej pamięci historycznej, opierającej się na obronie ojczyzny przed wrogimi inwazjami. Zarysowani przez autora bohaterowie to w przeważającej mierze pozytywnie przedstawienie przedstawiciele rosyjskiej arystokracji, których majątek został jednak pozyskany w wyniku rosyjskiego kolonializmu – tak na przykład Bezuchow odziedziczył od ojca wielkie posiadłości w rejonie Kijowa, które ten pozyskać mógł w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej i zagarnięcia posiadłości polskich magnatów. Zarysowany przez niego obraz państwa jest jednolity etnicznie. Pisarz pominął wątki ludów podbitych wcześniej przez Rosję, takich jak Polacy, którzy aktywnie opowiadali się po stronie Francji. Tołstoj przedstawił na przykład radosne powitanie wojsk rosyjskich w Wilnie, ignorując podobną radość mieszkańców przy wejściu wojsk francuskich. Innym przykładem pominiętego ludu są Czesi – choć część akcji toczy się na ziemiach etnicznie czeskich, w powieści ludność miejscowa nie została zauważona. Sam Napoleon został skarykaturowany na łamach epopei, charakteryzuje się zdecydowanie negatywnymi cechami. Według Ewy Thompson Tołstoj wykreował go nie jako przeciwnika godnego cesarza Aleksandra I, a jedynie dowodzącego wojskami Michaiła Kutuzowa. Sam Kutuzow został za to przedstawiony w zdecydowanie pozytywnym świetle. Tołstoj zdecydował się między innymi całkowicie przemilczeć fakt jego dowodzenia w przegranej bitwie pod Austerlitz, winę zrzucając na austriackiego cesarza. Cesarz Aleksander I, przewijający się na łamach powieści, został odseparowany od rosyjskich klęsk, odgrywa on rolę ojca narodu. Aby pokreślić doniosłość i słuszność strony rosyjskiej Tołstoj pominął również główny powód wybuchu wojny, jakim było utrzymywanie przez Aleksandra I kontaktów handlowych z Wielką Brytanią i nałożenie ceł na towary francuskie. Pisarz niemal dwukrotnie zawyżył siłę wojsk, z którymi Napoleon przystąpił do inwazji (podał liczbę 800 000). Tołstoj przemilczał również zupełnie, iż nawet w trakcie walk 1812 roku Imperium Rosyjskie nieustannie prowadziło wojnę zaborczą na Kaukazie. Sukces dzieła rozpropagował nie tylko w ojczyźnie Tołstoja, ale i na zachodzie, wizerunek Rosji jako państwa, które nie tylko broni się przed barbarzyńską inwazją, ale jeszcze ratuje od niej Europę.

Przekłady Powieść została przetłumaczona na język polski kilkakrotnie: anonimowo (1894), przez Zofię Popławską (1930), Zofię Petersową (1950-51) oraz Andrzeja Stawara (1958).

Ekranizacje Wojna i pokój w reżyserii Kinga Vidora (pełne nazwisko King Wallis Vidor). Film ten powstał w 1956 roku, w złotym okresie Hollywood. Poważnym atutem tego nominowanego do Oscara filmu jest obsada aktorska: Audrey Hepburn (Natasza Rostowa), Henry Fonda (Pierre Bezuchow), Mel Ferrer (książę Andrzej Bołkoński).

Wojna i pokój w reżyserii Siergieja Bondarczuka. Film powstał w latach 1965–1967. W roku 1968 został nagrodzony Oscarem jako najlepszy film obcojęzyczny. Dziewięciogodzinny film zbudowany jest z czterech części: cz. I – Andrzej Bołkoński (1965); cz. II – Natasza Rostowa (1966); cz. III – Rok 1812 (1967); cz. IV – Pierre Bezuchow (1967).

Wojna i pokój (2007) – jest to czteroodcinkowy serial telewizyjny, do którego współproducentów należy polska telewizja Polsat. Inni producenci to m.in. brytyjska telewizja BBC, niemiecka telewizja ZDF, francuska telewizja France2 czy włoska telewizja Rai. W główne role wcielili się aktorzy Clemence Poesy, Alessio Boni oraz Alexander Beyer, a reżyserem został nominowany do nagrody Emmy Robert Dornhelm. Serial jest jedną z najbardziej kosztownych produkcji europejskich (budżet szacuje się na 26 mln euro). Polska premiera miała miejsce 25 grudnia tego roku w telewizji Polsat.

Wojna i pokój – brytyjski miniserial telewizyjny z 2016 roku, zrealizowany przez BBC. Produkcja została stworzona z olbrzymim rozmachemnaekranie.pl.. Polska premiera telewizyjna miała miejsce we wrześniu 2016 rokuwww.wyborcza.pl..

Cytaty

Zobacz też 100 najlepszych książek Norweskiego Klubu Książki Porucznik Rżewski

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Wątek masoński w powieści „Wojna i pokój” Lwa Tołstoja Polskie wydania powieści w bibliotece Polona

Kategoria:Rosyjskie powieści historyczne Kategoria:Powieści Lwa Tołstoja Kategoria:Powieści z 1869 Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Rosji Kategoria:Utwory literackie o wojnach napoleońskich