thumb|Komora i czujnik kapnometru po złożeniu Kapnometria – nieinwazyjny pomiar stężenia lub ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla w powietrzu wydechowym z użyciem technik pomiaru kolorymetrycznego lub spektrofotometrycznego.

Słowniczek kapnometria pomiar stężenia kapnografia prezentacja zmian stężenia w czasie kapnometr urządzenie mierzące i wyświetlające aktualny stan stężenia kapnograf urządzenie mierzące i rysujące wykres zmian stężenia w czasie kapnogram wykres zmian stężenia w czasie

Kolorymetria Urządzenie zawiera papierowy filtr impregnowany wskaźnikiem pH. Przepływ gazów wydechowych nad filtrem wywołuje reakcję chemiczną powodując jego zabarwienie. W zależności od stężenia uzyskiwane są różne kolory. Kolorowa skala odczytu, która jest umieszczona na obwodzie urządzenia, pozwala na odczytanie wartości stężenia.

Spektrofotometria W większości obecnych urządzeń w pomiarze wykorzystuje się fakt, że dwutlenek węgla pochłania światło w zakresie podczerwieni o długości fali około 4,3 μm. Zgodnie z prawem Lamberta-Beera stopień absorbancji jest wprost proporcjonalny do stężenia gazu. Istnieje wysoka korelacja między mierzonym stężeniem (lub ciśnieniem parcjalnym) dwutlenku węgla w powietrzu pęcherzykowym (PA) a ciśnieniem tego gazu we krwi tętniczej i rzutem serca. Skład powietrza pęcherzykowego można uzyskać analizując końcowowydechowe stężenie dwutlenku węgla, tuż przed rozpoczęciem nowego wdechu. Wartości odczytane w tej fazie przyjmuje się za miarę poprawności wentylacji.

Oprócz dwutlenku węgla inne gazy takie jak podtlenek azotu, para wodna lub wziewne anestetyki również pochłaniają światło w zakresie podczerwieni, stąd konieczne są dodatkowe mechanizmy eliminujące ten wpływ. Aby unikać kondensacji pary wodnej komora z czujnikiem jest podgrzewana. Nowoczesne urządzenia stosują różne długości fali aby wyeliminować wpływ innych gazów.

Z uwagi na konstrukcję mierników rozróżnia się urządzenia pomiarowe strumienia bocznego lub głównego.

Pomiar w strumieniu bocznym Jest to najczęściej stosowany typ pomiaru. Polega on na zasysaniu niewielkiej objętości gazu wydechowego w sposób ciągły za pomocą wąskiej rurki z układu oddechowego pacjenta do urządzenia z komorą pomiarową. Prędkość przepływu mieści się w granicach od 50 do 500 ml/min. Długość przewodu nie przekracza 3 m. Dłuższe przewody mogą powodować błędy pomiarowe z uwagi na możliwość mieszania się gazów z kolejnych cyklów oddechowych lub obecność wody. Zaletą tego typu urządzeń jest wygodniejszy sposób obsługi ze względu na poręczne, a jednocześnie solidne połączenie z pacjentem. Wadą jest konieczność stosowania specjalnych filtrów usuwających parę wodną oraz dłuższy czas pomiaru ze względu na jego opóźnienie.

Pomiar w strumieniu głównym Polega na umieszczeniu czujnika pomiarowego w głównym torze układu oddechowego lub respiratorze. Zaletą jest prostota systemu i krótki czas pomiaru korzystny zwłaszcza u dzieci, u których występuje wysoka częstotliwość oddechu. Wadą jest delikatność, rozmiar i waga czujnika, który może łatwo ulec uszkodzeniu.

Dokładność pomiaru Błędy pomiaru wahają się na poziomie 0,5%. Czas pomiaru nie przekracza 0,5 s, i typowo wynosi około 0,25 s. Przed każdym pomiarem urządzenie musi zostać skalibrowane przepuszczając przez nie gaz o znanym stężeniu . Wyniki podawane są w jednostkach ciśnienia cząstkowego (mmHg) lub jednostkach stężenia (%obj.). Wartość błędu nie przekracza ±2 mmHg na poziomie p 40–60 mmHg. Wymagane jest aby urządzenie gwarantowało stabilne wyniki w ciągu 24 godzin od kalibracji.

Czynniki wpływające na pomiar : ciśnienie atmosferyczne para wodna obecność innych gazów anestetycznych bezwładność systemu

Teoretyczna różnica stężenia w tętnicach i pęcherzykach płucnych powinna wynosić 0 mmHg. Jednak w warunkach klinicznych zawsze istnieje stały błąd, w którym ciśnienie końcowowydechowe jest niższe od ciśnienia tętniczego. Wartość tę nazywa się tętniczo-pęcherzykowym gradientem p i wynosi ona zwykle 3–5 mmHg lub 0,7 kPa. Różnicę na poziomie 5 mmHg uznaje się za fizjologiczną przy prawidłowych wartościach 34–46 mmHg.

Kapnogram thumb|Prawidłowa krzywa kapnograficzna:2 – wydech1 – wdech Prawidłowa krzywa kapnograficzna przypomina falę prostokątną: faza zero – wdech, powietrze przestrzeni martwej stromy wzrost tuż po rozpoczęciu wydechu, stopniowa wymiana powietrza przestrzeni martwej w powietrze pęcherzykowe plateau – powietrze pęcherzykowe, powolny wzrost, w którym maksimum uznaje się za stężenie końcowowydechowe stromy spadek – rozpoczęcie wdechu

Zastosowanie thumb|Krzywa kapnograficzna wraz z danymi pulsoksymetrycznymi na monitorze znieczulenia Kapnometry lub kapnografy stanowią podstawowe wyposażenie stanowiska anestezjologicznego do monitorowania wymiany gazowej.

Kapnometria pozwala na jednoznaczne potwierdzenie czy rurka intubacyjna została umieszczona prawidłowo w tchawicy. Intubację do przełyku można rozpoznać po bardzo niskich wartościach wydechowego .

Zanik może wskazywać na nagłe zatrzymanie krążenia, w takim wypadku odczyt niezerowych wartości z kapnometru pod wpływem ucisków klatki piersiowej pozwala potwierdzić skuteczność czynności resuscytacyjnych. Natomiast w przypadku operacji, objaw taki może oznaczać zator w tętnicy płucnej.

Stosowanie kapnografu znacznie zwiększa możliwości diagnostyczne przez ocenę kształtu krzywej kapnograficznej: zanik krzywej do zera: rozłączenie urządzenia, awaria respiratora, całkowita niedrożność rurki intubacyjnej, intubacja przełyku, zatrzymanie krążenia; powolny wzrost lub spadek: nieadekwatna wentylacja powolny spadek: spadek temperatury ciała, zmniejszenie pojemności minutowej serca; ciągły wzrost: hipowentylacja, hipertermia, częściowa niedrożność dróg oddechowych, absorpcja przy laparoskipii w obecności odmy brzusznej; nagły spadek: hipowolemia, wstrząs kardiogenny, zator tętnicy płucnej; nieszczelność w układzie oddechowym, częściowa niedrożność rurki intubacyjnej, nieszczelność w systemie zasysania w strumieniu bocznym; spadek wykładniczy: poważna utrata krwi i spadek ciśnienia tętniczego, zespół małego rzutu, zatrzymanie akcji serca; zaburzenia odcinka plateau: płytka anestezja, zaburzenia koordynacji mięśni, niedostateczna wentylacja lub blokada mięśniowo-nerwowa; brak wyraźnego odcinka plateau: skurcz drobnych oskrzeli; zerowanie w fazie wydechu: sklejona zastawka w układzie oddechowym, zaburzenia pracy pochłaniacza; szybko zanikające niekształtne krzywe: zaintubowanie przełyku; drobne fale na podstawowym wykresie: oscylacje kardiogenne, które odpowiadają skurczowej dynamice mięśnia sercowego.

Oprócz funkcji alarmowych, kapnografia może uzupełniać diagnostykę w czasie odzwyczajania chorych od respiratora nie jest jednak w pełni przekonującą metodą oceny wentylacji.

Przypisy

Kategoria:Anestezjologia Kategoria:Diagnostyka medyczna