Savielly Tartakower

thumb|250px|Savielly Tartakower (z lewej) w czasie partii z Edwardem Laskerem Savielly Tartakower, także: Ksawery (Xavier) Tartakower (ur. w Rostowie nad Donem, zm. 4 lutego 1956 w ParyżuW. Litmanowicz, J. Giżycki, Szachy od A do Z, tom II, Warszawa 1987, s. 1221.Savielly Tartakower | Top Chess Players – Chess.com) – polski i francuski szachista pochodzenia żydowskiego.

Był postacią barwną. Lubił grę agresywną, ryzykowną i pełną pomysłów. Nie zdobył najwyższych szachowych nagród, choć pod koniec lat 20. XX wieku miałby szanse walczyć o mistrzostwo świata. Szachy traktował jednak bardziej jak sztukę i intelektualną rozrywkę niż pole rywalizacji. Był człowiekiem towarzyskim i lubianym, również za poczucie humoru i cięty dowcip. Był autorem wielu aforyzmów szachowych, oryginalnie nazywanych „tartakoweryzmami”W. Litmanowicz, J. Giżycki, Szachy od A do Z, tom II, Warszawa 1987, s. 1223..

Życiorys Urodził się w 1887 roku w Rosji w żydowskiej rodzinie o polsko-austriackich korzeniach, która w tym czasie przeszła na katolicyzm, stąd podwójne imię: rosyjsko-żydowskie Sawielij (Savielly) i chrześcijańskie Ksawery. Po ojcu zachował obywatelstwo austriackie i jako syn bogatego żydowskiego kupca od 1899 kształcił się najpierw w Genewie, a następnie w Wiedniu, gdzie ukończył studia prawnicze i obronił pracę doktorską w 1909 roku. Wiedeń był wówczas jednym z ważniejszych centrów szachowych w Europie. Tartakower był stałym bywalcem szachowych kawiarni, gdzie mógł spotkać Carla Schlechtera, Gezę Maroczego, Milana Vidmara czy Richarda Rétiego. Sukcesy w turniejach szachowych zaczął odnosić już jako student. W 1906 roku jako obywatel Austro-Węgier wygrał turniej w Norymberdze, a trzy lata później zajął drugie miejsce za Rétim w turnieju w Wiedniu i także jako obywatel Austro-Węgier wziął udział w silnym turnieju w Sankt Petersburgu.

W 1911 roku stracił rodziców, którzy zostali zamordowani w napadzie rabunkowym. Według niektórych źródeł – w jednym z mniej udokumentowanych pogromów czarnosecińskich w Rostowie nad Donem. Po tym zdarzeniu nie wrócił już na stałe do Rosji.

Po I wojnie światowej, w czasie której był oficerem armii austro-węgierskiej, zamieszkał w Paryżu. Nie znał języka polskiego, przyjął jednak obywatelstwo nowo powstałej Rzeczypospolitej Polskiej. Mimo posiadania tytułu doktora prawa nie podjął praktyki adwokackiej. Bardziej pociągała go zawodowa gra w szachy. Czuł się również doskonale jako szachowy dziennikarz i autor książek. W 1924 roku opublikował swoją najsławniejszą książkę Die hypermoderne Schachpartie, która jest wznawiana i popularna do dzisiaj. Bowiem Tartakower jest współtwórcą – obok łotewsko-duńskiego szachisty Arona Nimzowitscha – tzw. szkoły hipermodernistycznej, która głosiła opanowanie w debiucie pól centralnych za pomocą figur, a nie przez pionyBill Price: Historia szachów w 50 ruchach. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press 2021, s. 146 n..

Był w latach dwudziestych stałym uczestnikiem najbardziej prestiżowych turniejów szachowej elity. Dwukrotnie wygrał słynny turniej w Hastings (w 1927 i 1928 roku). W 1927 roku podzielił z Aronem Nimzowitschem pierwsze miejsce na turnieju w Londynie, przed Frankiem Marshallem, Milanem Vidmarem i Jefimem Bogolubowem. W 1930 roku wygrał turniej w Liège, aż o dwa punkty wyprzedzając Mir Sultana Khana, na dalszych miejscach znaleźli się m.in. Akiba Rubinstein, Nimzowitsch i Marshall.

W latach 30. XX wieku Tartakower sześciokrotnie reprezentował Polskę na olimpiadach szachowych, zdobywając w sumie pięć medali w drużynie (złoty, dwa srebrne i dwa brązowe) oraz trzy medale indywidualnie (złoty na drugiej szachownicy w 1931 roku i dwa brązowe na pierwszej, w 1933 i 1935 roku)OlimpBase. Szczególnie mocno zaangażował się w przygotowania polskiej reprezentacji oraz organizacji olimpiady szachowej w Warszawie w 1935 roku. W tym czasie startował również w mistrzostwach Polski, dwukrotnie zdobywając tytuł mistrza kraju, w 1935 roku w Warszawie i w 1937 w JuracieW. Litmanowicz, J. Giżycki, Szachy od A do Z, tom II, Warszawa 1987, str. 1221..

Wybuch II wojny światowej zastał go w Buenos Aires, gdzie odbywała się właśnie ósma olimpiada szachowa. Po krótkim pobycie w Argentynie wrócił do Europy i pod przybranym nazwiskiem Cartier służył jako oficer w armii generała Charles’a de Gaulle’aSavielly Tartakower: Moja działalność w czasie II wojny światowej, [w:] Panorama Szachowa nr 3 (156), 2006, s. 25 n.. Po wojnie przyjął francuskie obywatelstwo, w dalszym ciągu aktywnie uczestniczył w życiu szachowym. Reprezentował Francję na olimpiadzie w 1950 roku. W tymże roku oficjalnie otrzymał tytuł arcymistrza, był jednym z trzech pierwszych polskich arcymistrzów, obok Akiby Rubinsteina i Mieczysława Najdorfa. W 1953 roku zdobył w Paryżu tytuł indywidualnego mistrza FrancjiParis 1953 – 29ème championnat de France. Zmarł w 1956 roku. Był jednym z ostatnich żyjących szachistów o liczbie Morphy’ego równej dwa.

Pozostawił po sobie wiele artykułów, rozpraw, analiz, komentarzy szachowych. Współpracował z europejskimi, w tym z polskimi,  pismami szachowymi. Pisał w językach: niemieckim, francuskim, angielskim, rosyjskim (język polski znał słabo). Wykazywał talenty literackie, pisał wiersze, tłumaczył poezję rosyjską na języki francuski i niemieckiW. Litmanowicz, J. Giżycki, Szachy od A do Z, 1987, s. 1223..

Według retrospektywnego systemu rankingowego Chessmetrics, najwyższe miejsce osiągnął w marcu 1921 r., zajmował wówczas 3. miejsce na świecie, za José Raúlem Capablanką i Akibą RubinsteinemChessmetrics Player Profile: Saviely Tartakower.

Przypisy

Bibliografia W. Litmanowicz, J. Giżycki, Szachy od A do Z, tom II, Warszawa 1987, s. 1221–1225. Bill Price: Historia szachów w 50 ruchach. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press 2021. Tłum. z angielskiego: Jerzy J. Malinowski. Savielly Tartakower: Moja działalność w czasie II wojny światowej, [w:] Panorama Szachowa nr 3 (156), 2006, s. 24-26. Tartakower Savielly (Ksawery) | Wirtualny Sztetl Savielly Tartakower | Top Chess Players – Chess.com

Linki zewnętrzne

TARTAKOVER Savielly Grigorievich Z cyklu „Nieznani, a szkoda”: Ksawery Tartakower Ksawery Tartakower – nie tylko szachista, Przegląd Dziennikarski 26.03.2021 | https://przegladdziennikarski.pl/ksawery-tartakower-nie-tylko-szachista/

Kategoria:Francuscy arcymistrzowie szachowi Kategoria:Polscy arcymistrzowie szachowi Kategoria:Szachiści XX wieku Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Austro-Węgry) Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Rosyjscy Żydzi Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Rostowie nad Donem Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1956