Tadeusz Furgalski

Tadeusz Józef Ludwik Furgalski ps. „Wyrwa” (ur. 3 lipca 1890 w Rzeszowie, zm. 6/7 lipca 1916 w Maniewiczach) – major Legionów Polskich, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Syn Antoniego – notariusza, i Heleny z Grychowskich, urodzony 3 lipca 1890 w Rzeszowie. Był starszym bratem Teodora (1893–1939), pułkownika dyplomowanego Wojska Polskiego. Kształcił się w szkole powszechnej w Leżajsku, następnie w Gimnazjum św. Jacka w Krakowie, a od czwartej klasyMarek Gałęzowski, Furgalski Tadeusz [w:] idem, My idziemy w zórz świtanie... Sylwetki oficerów Legionów Polskich poległych i zmarłych w walce o niepodległość w latach 1914–1916, Warszawa: IPN, 2019, s. 80. w C. K. I Gimnazjum w Rzeszowie, gdzie w 1909 zdał egzamin dojrzałości. W latach 1909-1914 studiował Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego na kierunku geologia. W trakcie nauki pozostawał pod opieką dr. Wiktora Grychowskiego, adwokata w Leżajsku.

W latach 1911–1912 odbył obowiązkową służbę w armii austriackiej w 32 Pułku Piechoty Obrony Krajowej Nowy Sącz, w charakterze jednorocznego ochotnika. Zdał egzamin oficerski jako najzdolniejszy, lecz odmówił pozostania w armii. Od 1909 był członkiem Związku Walki Czynnej, a od 1912 uczestniczył w organizowaniu i szkoleniu członków Związku Strzeleckiego. W Strzelcu miał pseudonim „Wyrwa”, charakteryzujący jego naturę. Ukończył kurs wyższy (szkołę oficerską). Był jednym z 66 słuchaczy kursu wyższego odznaczonych przez Józefa Piłsudskiego znakiem oficerskim „Parasol”.

W czasie I wojny światowej, 6 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Początkowo służył w Pierwszej Kompanii Kadrowej. Uczestniczył w zajęciu Kielc 22 sierpnia, następnie we wrześniowych potyczkach pod Nowym Korczynem, Winiarami i OpatowcemMarek Gałęzowski, Furgalski Tadeusz [w:] idem, My idziemy w zórz świtanie..., s. 82.. Następnie objął dowództwo IV batalionu I brygady. W listopadzie brał udział w bitwie pod Krzywopłotami, w 1915 walczył pod Konarami, a następnie nad Bugiem, Stochodem i Styrem. W czasie tych walk został awansowany do stopnia majora. 2 czerwca 1915 objął komendę batalionu uzupełniającego Nr I Polskich LegionówRozkaz Nr 27 c. i k. Komendy Grupy Polskich Legionów z 2 czerwca 1915 roku, CAW sygn. akt I.120.1.306 s. 28.. Pełnił funkcję dowódcy I batalionu 1 pułku piechoty oraz dowódcy II batalionu w 5 pułku piechoty w składzie I Brygady.

Szczególnie odznaczył się w walce pod Koszyszczami (14 X 1915), gdzie „na czele dwóch kompanii dokonał śmiałego wypadu na pozycje rosyjskie, biorąc do niewoli niemal całą kompanię nieprzyjaciela i przyczyniając się do stabilizacji frontu na tym odcinku.”, a za postawę wykazaną w trakcie działań wojennych, gdzie „we wszystkich stoczonych przez siebie bojach, świecił przykładem, brawura swoją i męstwem porywając żołnierzy. (...) Słynny w całej I-ej Bryg. Leg., zapalony ideowiec, walczył do ostatniego tchu”, 17 maja 1922 nadano mu pośmiertnie order wojskowy „Virtuti Militari” V klasy.

W bitwie pod Kostiuchnówką jego batalion wyróżnił się w obronie Polskiej Góry, odpierając ataki armii Brusiłowa w czasie ofensywy letniej. Po przerwaniu przez Rosjan linii frontu wycofał się na linię Stochodu. W trakcie odwrotu macierzysty pułk Furgalskiego pobłądził. Padający ze zmęczenia żołnierze nie mieli już sił na przeprowadzenie rozpoznania. Podjęli się tego Leon Berbecki z Wyrwą-Furgalskim. Natrafili na konny patrol rosyjski, który oddał do nich z bliska salwę karabinową. Berbecki został ciężko ranny, a Wyrwa poległ. Miało to miejsce w okolicy miejscowości Maniewicze w nocy z 6 na 7 lipca 1916. Podkomendni przez pewien czas nieśli ciało majora, lecz zagrożenie ze strony Rosjan zmusiło ich do pozostawienia go. Pochowany został przez Rosjan. Miejsce jego spoczynku jest nieznane. Śmierć majora Tadeusza Furgalskiego "Wyrwy" wzbudziła żal wielu legionistów, od komendanta I Brygady Józefa Piłsudskiego po zwykłych żołnierzy, co znalazło wyraz w licznych świadectwachMarek Gałęzowski, Furgalski Tadeusz [w:] idem, My idziemy w zórz świtanie..., s. 84..

Pośmiertnie awansowany został do stopnia podpułkownika.

Był kawalerem.

Upamiętnienie We Lwowie jego patronat przyjął oddział Związku Strzeleckiego, a podczas obchodów 20. rocznicy śmierci majora 6 września 1936 przemianowano ulicę Kąpielną na ulicę Majora Tadeusza Wyrwy-Furgalskiego. W 1991 ustanowiono w Krakowie ulicę Tadeusza Wyrwy-Furgalskiego. Ponadto ulicę mjr. Furgalskiego ustanowiono w Leżajsku, gdzie zamieszkiwał.

Jego życiorys opisał Karol Koźmiński w książce pt. Kamienie na szaniec, wydanej w 1937.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6469 – pośmiertnie, 17 maja 1922. Krzyż Niepodległości – pośmiertnie, 19 grudnia 1930 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”... Odznaka Oficerska Związków Strzeleckich

Przypisy

Bibliografia Marek Gałęzowski, Furgalski Tadeusz [w:] idem, My idziemy w zórz świtanie... Sylwetki oficerów Legionów Polskich poległych i zmarłych w walce o niepodległość w latach 1914–1916, Warszawa: IPN, 2019, s. 82–90.

Linki zewnętrzne Marian Dąbrowski: Tadeusz Wyrwa-Furgalski major 5 pułku piech. legionów (1920) w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Ludzie związani z Leżajskiem Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni znakiem oficerskim tzw. „Parasolem” Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Konarami 1915 Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kostiuchnówką 1916 Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Krzywopłotami 1914 Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1916 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich polegli w I wojnie światowej