Lotnictwo wojskowe Rzeczypospolitej Polskiej – historia polskiego lotnictwa wojskowego w latach 1918–1939.

border|100px|centerSzachownica lotnicza(1918–1921)110px|centerSzachownica lotnicza(1921–1993)200px|centerFlaga wojskowych portów lotniczych (1930–1938)border|155px|centerFlaga wojskowych portów lotniczych (1938–1945)

Historia

Zalążki lotnictwa polskiego zaczęły się tworzyć jeszcze przed uzyskaniem niepodległości przez Polskę podczas I wojny światowej. W czasie jej trwania nie istniały osobne polskie jednostki lotnicze jednak Polacy rozproszeni byli po różnych jednostkach lotniczych w armiach zaborczych. Kilku żołnierzy z Legionów Polskich zostało przeszkolonych oraz skierowanych do lotnictwa austro-węgierskiego. W większości Polacy pełnili w lotnictwie państw zaborczych funkcje personelu pomocniczego jednak było wśród nich również kilku pilotów.

Pierwsze polskie oddziały lotnicze utworzyły się we wstrząsanej rewolucją komunistyczną Rosji. Wykorzystując sprzęt zebrany na lotniskach w sierpniu 1917 roku utworzyły się spontanicznie oddziały na terenach Białorusi, południowej Ukrainy oraz na Kubaniu. Były to utworzony 19 lipca 1917 roku w Mińsku I Oddział awiacyjny I KorpusuHistoria I Polskiego Oddziału Awiacyjnego., I i II Oddziały awiacyjne II Korpusu, Eskadra lotnicza 4. Dywizji Strzelców oraz Samodzielny Polski Oddział Awiacyjny w OdessieAndrzej Morgała, „Samoloty myśliwskie w lotnictwie polskim”, Biblioteczka Skrzydlatej Polski, WKŁ, Warszawa 1979, .

Dowódcy lotnictwa ppłk pil. Hipolit Łossowski (XI 1918 – IX 1919) gen. bryg. pil. Gustaw Macewicz (IX 1919 – I 1923) gen. bryg. François-Lèon Leveque (I 1923 – VIII 1924) gen. bryg. Włodzimierz Zagórski (17 VIII 1924 – 18 III 1926) płk pil. Jerzy BorejszaCAW, Rozkaz dzienny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 31 z 12 kwietnia 1926 r. (p.o. 18 III – 7 VI 1926) gen. bryg. pil. Włodzimierz Zagórski (V 1926) gen. bryg. pil. Ludomił Rayski (7 VI 1926Zarządzenie personalne Ministra Spraw Wojskowych L. 8481/G. 1926, „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych” 1926, 6 maja, nr 19. Obowiązki objął on jednak dopiero 7 czerwca 1926. Zob. CAW, Rozkaz dzienny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 45 z 7 czerwca 1926. – 23 III 1939) gen. bryg. pil. Władysław Kalkus (23 IIIZ dniem 23 marca 1939 na stanowisko p.o. dowódcy lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych został wyznaczony dotychczasowy dowódca 3 Grupy Lotniczej gen. bryg. Władysław Jan Kalkus. Zob. CAW, I.300.18.343, Zarządzenie personalne Ministra Spraw Wojskowych L. 700/tjn. IV-1 z 28 marca 1939. – IX 1939)

Lotnictwo wojskowe w walce o niepodległość Polski (1918–1920) Ukraińska ofensywa na Froncie Lwowskim 1918–1919

1 listopada 1918 r. doszło do pierwszych walk Ukraińców z Polakami we Lwowie. Na lotnisku Lewandówka we Lwowie stacjonował austriacki Fliegerpark 4 (4 Park Lotniczy) pełniący rolę warsztatów naprawczych oraz stacja wojskowej lotniczej linii pocztowej Kijów – Lwów – Wiedeń. polska obsada lotniska po walce przejęła lotnisko od austriackiego komendanta. Polacy przejęli 18 samolotów nadających się do naprawy oraz park lotniczy z warsztatem. 4 listopada komendantem lotniska został por. pil. Stefa Bastyr. Mając do dyspozycji dwóch oficerów i kilkunastu żołnierzy przygotował do lotu dwa samoloty typu Brandenburg C.I. 5 listopada 1918 roku pierwszy samolot, pilotowany przez por. pil. Stefana Bastyra i obserwatora por. Janusza de Beauriana wystartował z oswobodzonej Lewandówki we Lwowie, do pierwszego w historii polskiego lotnictwa – lotu bojowego. Był to początek walk powietrznych powstającej II eskadry bojowej. Do 22 listopada II eskadra łącznie z dwoma samolotami III eskadry bojowej (przybyła z Krakowa) uczestniczyła w walkach, wyróżniając się w walkach o cytadelę, Wysoki Zamek i Górę św. Jacka. Lotnicy z Lewandówki wspierali obrońców polskich w walkach na wzgórzach klepackich, Górze Stracenia, pod Rzęsną Polską i w lesie biłhorskim. 7 listopada 1918 roku, została utworzona 7 eskadra myśliwska, jako III eskadra lotnicza bojowa. Przeniesiona następnie do Lwowa. Weszła ona w skład Lwowskiej Grupy Lotniczej kpt. Bastyra. Latała głównie na samolotach rozpoznawczo-bombowych, wspierając wojska polskie w walkach z siłami ukraińskimi otaczającymi Lwów. W październiku 1919 roku skierowano do niej amerykańskich ochotników zwerbowanych za granicą przez kpt. Meriana C. Coopera i mjr. Cedrica Fauntleroya. W sumie przewinęło się przez nią 21 Amerykanów oraz kilku Polaków. W listopadzie dowództwo objął mjr pil. Fauntleroy, a Cooper został jego zastępcą. Od tego momentu jednostkę nazywano 7. eskadrą bojową im. Kościuszki. Por. pil. Elliot Chess zaprojektował godło malowane następnie na wszystkich samolotach eskadry, przedstawiające czerwoną krakowską rogatywkę i dwie skrzyżowane kosy na tle barw flagi Stanów Zjednoczonych Ameryki.

W czasie samotnych walk lwowskich Orląt w dniach 1 – 22 listopada 1918 lotnicy skupieni w Oddziale Lotniczym Lwowa (Eskadrze Lwowskiej, z której powstała II eskadra bojowa, a z niej 6 eskadra wywiadowcza) wykonali łącznie 69 lotów bojowych, 12 łącznikowych i siedem pasażerskich, zrzucili 62 kg. bomb. W nocy 21/22 listopada ekspedycja polska z Przemyśla w sile 1,4 tys. żołnierzy pod dowództwem mjra M. Tokarzewskiego-Karaszewicza opuściła Lwów.

W czasie wojny polsko-ukraińskiej eskadry walczące na terenie galicyjskim wsławiły się wieloma skutecznymi akcjami, jak m.in. 6 eskadra wywiadowcza i 7 eskadra myśliwska w dniu 14 maja 1919 r. w bitwie pod Kulikowem.

Pod Lwowem 24 lutego 1919 r. podchorąży obserwator Stanisław Pietruski z 6 eskadry jako pierwszy polski lotnik zestrzelił nieprzyjacielski płatowiec.

Lwowska Grupa Lotnicza dowódca kpt. pil. Stefan Bastyr (od wiosny 1919 III Grupa Lotnicza) II eskadra bojowa zw. eskadrą lwowską III eskadra lotniczo-bojowa

Lotnictwo Frontu Wielkopolskiego 1918–1919

Podczas walk o Wielkopolskę utworzono również jednostki lotnictwa wojskowego. Były to: 1 Wielkopolska eskadra polna 2 Wielkopolska eskadra lotnicza 3 Wielkopolska eskadra lotnicza 4 Wielkopolska eskadra bojowa

Powstała również I Wielkopolska Grupa Lotnicza w Poznaniu

Lotnictwo wojskowe – 1918–1919 Na mocy rozkazu z 20 grudnia 1918 r. organizacja Lotnictwa Wojskowego kształtowała się następująco: Dowództwo Wojsk Lotniczych I Grupa Lotnicza z siedzibą w Warszawie obejmowała Okręgi Generalne Warszawski, Lubelski, Kielecki i Łódzki II Grupa Lotnicza obejmowała Krakowski Okręg Generalny

Eskadry lotnicze po 6 płatowców formują się: 1 eskadra wywiadowcza w Warszawie 2 eskadra wywiadowcza w Lublinie 5 eskadra wywiadowcza w Krakowie 6 eskadra wywiadowcza w Przemyślu 7 eskadra we Lwowie

1 stycznia 1919 r. II Grupa Lotnicza w Krakowie składała się z: 5 eskadra wywiadowcza 9 eskadra wywiadowcza

Tego samego dnia Lwów posiadał jednostki tworzące późniejszą III Grupę 6 eskadra wywiadowcza 7 eskadra lotnicza Nadto istniały jednostki lotnicze przy:

Grupie gen. Śmigłego-Rydza 3 eskadra Grupie BUG Eskadra lotnicza – bez numeru

Rozkazem z 9 marca 1919 r. utworzono stanowisko Szefa Lotnictwa Polowego przy Naczelnym Dowództwie WP. Pierwszym szefem został kpt Julian Słoniewski.

Od 5 maja 1920 r. powołano szefów Lotnictwa Frontów, Armii i Grup Operacyjnych.

W maju 1919 r. przybyły pierwsze oddziały armii Hallera, wśród nich także lotnictwo: 39 eskadra Breguetów 59 eskadra Breguetów 66 eskadra Breguetów 162 eskadra Spadów 580 eskadra Salmsonów 581 eskadra Salmsonów 582 eskadra Salmsonów

Wojska lotnicze – 20 września 1919 W kwietniu 1919 r. w wyprawie wileńskiej będącej pierwszą większą operacją przeciwko bolszewikom, wzięły już udział sformowane w Warszawie jednostki lotnicze 1 i 4 Eskadry.

W okresie późniejszym, na terenie operacyjnym wojsk Frontu Litewsko-Białoruskiego włączyły się do akcji kolejne jednostki. Były to przede wszystkim trzy eskadry przybyłe z Poznania, tworzące I Grupę Lotniczą Wielkopolską (1, 2 i 3 Eskadry Wielkopolskie). Działały one głównie na kierunku Mińsk – Borysów – Bobrujsk).

Mając doświadczony personel pochodzący w znacznej mierze z byłej armii niemieckiej, lotnicy eskadr poznańskich dokonywali lotów bojowych w nocy i zimą (samoloty wyposażono w płozy).

Front Litewsko-Białoruski szef lotnictwa frontu I Grupa Lotnicza Mińsk Litewski 4 eskadra lotnicza 8 eskadra lotnicza 1 Wielkopolska eskadra polna 2 Wielkopolska eskadra lotnicza 582 eskadra Salmsonów

Front Wołyński szef lotnictwa frontu II Grupa Lotnicza Łuck 2 eskadra lotnicza 9 eskadra lotnicza 581 eskadra Salmsonów

Front Galicyjski szef lotnictwa frontu III Grupa Lotnicza Lwów 5 eskadra lotnicza 6 eskadra lotnicza

Front Mazowiecki szef lotnictwa frontu IV Grupa Lotnicza Warszawa 3 eskadra lotnicza 11 eskadra lotnicza I Wielkopolska Grupa Lotnicza – Poznań 3 Wielkopolska eskadra lotnicza 66 eskadra Breguetów

Front Południowo-Zachodni szef lotnictwa frontu Grupa Lotnicza przy dowództwie Frontu Południowo-Zachodniego Armii gen. Hallera Kraków 39 eskadra Breguetów 59 eskadra Breguetów 580 eskadra Salmsonów

Rezerwa Naczelnego Dowództwa 1 eskadra lotnicza 7 eskadra lotnicza 10 eskadra lotnicza 4 Wielkopolska eskadra bojowa 162 eskadra Spadów

24 września 1919 r. połączono wszystkie polskie siły lotnicze: krajowe, wielkopolskie i hallerowskie. Następnego dnia inspektorem Lotnictwa Wojskowego został Gustaw Macewicz, dotychczasowy Inspektor lotnictwa wielkopolskiego.

Lotnictwo Wojskowe – 1 lutego 1920 I Grupa Lotnicza dowódca mjr pil. Waldemar Narkiewicz I Wielkopolska Grupa Lotnicza dowódca ppłk. pil. Marek Krzyczkowski II Grupa Lotnicza dowódca kpt pil. Camillo Perini III Grupa Lotnicza dowódca kpt pil. Stefan Bastyr IV Grupa Lotnicza dowódca rtm. pil. Antoni Buckiewicz V Grupa Lotnicza dowódca mjr pil. Jerzy Kossowski

Jesienią 1919 r. zmianie uległy etaty eskadr i grup lotniczych, co zostało ustalone wstępnie już 3 czerwca 1919 r., podczas zjazdu dowódców grup lotniczych w Warszawie. Etaty te zostały zatwierdzone rozkazem Sztabu Generalnego nr 169 z 6 września 1919 r. Przewidywały następujący skład eskadry lotniczej: dziesięciu pilotów, dziesięciu obserwatorów oraz dziesięć samolotów pierwszej linii i pięć rezerwowych. W skład personelu dowództwa grupy lotniczej mieli wejść: dowódca (major), adiutant, referent taktyczny, referent techniczny, referent fotograficzny i osiemnaście osób personelu pomocniczego. Dowódca grupy – tak jak poprzednio-otrzymywał prawa i kompetencje dowódcy pułku.

Zimą 1919/1920 r. stabilizacja na froncie polsko-bolszewickim i wygaśnięciu walk z Ukraińcami pozwoliły na wycofanie z frontu kilku eskadr, które uzupełniono sprzętem i personelem. Naczelne dowództwo przewidywało, że będą one niezbędne w planowanych na wiosnę 1920 r. działaniach wojennych. W tym czasie wyposażono w nowy sprzęt (lub też utworzono od podstaw) 1, 3, 7, 9, 10, 13 (II Grupa Wielkopolska), 15 (IV Grupa Wielkopolska), 16, 18, 19 i 21 Eskadrę).

Zgodnie z rozkazem z 13 kwietnia 1920 r. eskadrom lotniczym nadano nowe numeracje i nazwy, Grupy Lotnicze zaś przeorganizowano w dywizjony, które przejęły numery Grup. Eskadr było 20, 16 wywiadowczych, 3 myśliwskie (7, 13 i 19) i 1 niszczycielska (21).

Lotnictwo Wojskowe (wiosna 1920) Na Froncie Litewsko-Białoruskim i na Polesiu wiosną i w lecie 1920 r. skutecznie działały: 1, 8, 10, 12, 13, 14, 18 i 19 eskadra. Część z nich została zaangażowana w walkach z silnym w tym rejonie lotnictwem sowieckim (głównie 12, 13, 14 i 19 eskadry). Dochodziło do walk powietrznych. Były zwycięstwa i porażki. 12 eskadra zestrzeliła co najmniej jedną maszynę bolszewicką, 13 eskadra – dwie, 14 eskadra – jedną, 19 eskadra – dwie.