Spider-Man – amerykański fantastycznonaukowy film akcji z 2002 roku na podstawie serii komiksów o superbohaterze o tym samym pseudonimie wydawnictwa Marvel Comics. Reżyserem filmu był Sam Raimi, a scenarzystą David Koepp. Tytułową rolę zagrał Tobey Maguire, a obok niego w głównych rolach wystąpili: Willem Dafoe, Kirsten Dunst, James Franco, Cliff Robertson i Rosemary Harris.
Główny bohater Peter Parker jest genialnym nastolatkiem, który nabył nadludzkie zdolności wskutek ugryzienia przez zmodyfikowanego genetycznie pająka i walczy z przestępczością w Nowym Jorku jako superbohater „Spider-Man”.
Światowa premiera filmu miała miejsce 29 kwietnia 2002 roku w Los Angeles. W Polsce zadebiutował 21 czerwca tego samego roku. Film przy budżecie 139 milionów dolarów zarobił ponad 820 milionów. Otrzymał też pozytywne oceny od krytyków. Powstały jego dwie kontynuacje Spider-Man 2 z 2004 i Spider-Man 3 z 2007 roku. Planowana była również czwarta część oraz spin-off o Venomie, lecz oba projekty zostały anulowane. Zamiast tego studio nakręciło reboot serii zapoczątkowany filmem Niesamowity Spider-Man z 2012 roku z Andrew Garfieldem w głównej roli. Po drugim filmie studio zdecydowało się na kolejny reboot jako część franczyzy Filmowego Uniwersum Marvela z Tomem Hollandem w roli Spider-Mana.
Streszczenie fabuły Podczas wycieczki szkolnej Peter Parker odwiedza laboratorium genetyczne Uniwersytetu Columbia ze swoim przyjacielem Harrym Osbornem i koleżanką Mary Jane Watson, w której się podkochuje. Tam Parker zostaje ugryziony przez genetycznie zmodyfikowanego pająka. Po powrocie do domu czuje się źle. W tym czasie ojciec Harry’ego, naukowiec i właściciel Oscorp, Norman Osborn, próbuje zdobyć ważny kontrakt wojskowy. Poddaje się eksperymentowi z substancją chemiczną zwiększającą wydajność, wskutek czego popada w obłęd i zabija swojego asystenta.
Następnego ranka Parker zauważa, że poprawił mu się wzrok, a jego ciało jest bardziej umięśnione. W szkole odkrywa, że potrafi wytwarzać pajęcze sieci, a przyspieszony refleks pozwala mu uniknąć kontuzji podczas konfrontacji ze swoim szkolnym prześladowcą, Flashem Thompsonem. Parker zauważa również, że rozwinęły się u niego nadludzka szybkość i siła, umiejętność przyczepiania się do powierzchni oraz zdolność do wyczuwania zagrożenia.
Parker ma pomysł, aby zdobyć serce Mary Jane, kupując samochód. Bierze udział w nielegalnym turnieju walki, aby zebrać na niego pieniądze. Wygrywa swoją walkę, ale zostaje oszukany przez organizatora. Kiedy złodziej okrada biuro oszusta, Parker pozwala mu uciec. Później odkrywa, że jego wujek Ben został zamordowany, a samochód wujka – ukradziony. Parker wyrusza za zabójcą wujka i odkrywa, że jest to ten sam złodziej, któremu wcześniej pozwolił uciec. Gdy obezwładnia złodzieja, ten próbuje uciec, ale wypada przez okno i ginie. W tym czasie Norman Osborn przerywa eksperyment konkurencyjnej firmy, Quest Aerospace, zabijając kilka osób.
Ukończywszy szkołę średnią, Parker zaczyna wykorzystywać swoje umiejętności do walki z przestępczością. Używa przy tym specjalnego kostiumu i pseudonimu „Spider-Man”. Zaczyna również pracę jako niezależny fotograf w redakcji Daily Bugle, której redaktorem naczelnym jest J. Jonah Jameson. Pracę otrzymuje dzięki temu, że jest jedyną osobą zdolną dostarczyć wyraźne zdjęcia Spider-Mana. Tymczasem Norman Osborn dowiaduje się, że zarząd jego firmy chce zmusić go do sprzedania udziałów firmie Quest Aerospace. Postanawia zabić ich podczas World Unity Fair. Jameson nazywa go Zielonym Goblinem. Osborn jako Zielony Goblin porywa Spider-Mana i proponuje mu współpracę. Zasadza się na niego w płonącym budynku. Parker mu odmawia, wskutek czego nawiązuje się między nimi walka. Parker zostaje ranny, ale udaje mu się uciec. Na kolację z okazji Święta Dziękczynienia ciocia Parkera, May, zaprasza Mary Jane, Harry’ego i Normana. Podczas tej kolacji Osborn dostrzega ranę u Parkera i uświadamia sobie, że to on jest Spider-Manem. Krótko po zakończeniu kolacji Osborn atakuje ciocię May, wskutek czego trafia ona do szpitala.
Mary Jane przyznaje, że jest zauroczona Spider-Manem, który ratował ją wiele razy, i pyta Petera, czy Spider-Man kiedykolwiek o nią pytał. Harry, który spotyka się z Mary Jane, zauważa, że czuje coś ona do Parkera. Załamany Harry skarży się ojcu, że Parker kocha Mary Jane, nieświadomie ujawniając największą słabość Spider-Mana. Później Zielony Goblin bierze jako zakładników Mary Jane z jednej strony, a wagon pełen dzieci z drugiej. Zmusza Spider-Mana do wyboru, kogo chce uratować, i zrzuca Mary Jane oraz wagon z dziećmi. Parkerowi udaje się uratować zarówno Mary Jane, jak i dzieci. Zielony Goblin zostaje wyśmiany przez zebrany tłum wspierający Spider-Mana. Następnie przestępca chwyta Parkera i rzuca go w kierunku opustoszałego budynku, gdzie zaczyna go brutalnie bić. Kiedy Zielony Goblin informuje Parkera, że później zabije Mary Jane, ten z wściekłością pokonuje go.
Pokonany Osborn ujawnia swoją tożsamość Zielonego Goblina przed Parkerem, przez co ten zaprzestaje dalszego ataku. Osborn błaga o wybaczenie, a równocześnie uruchamia swój ślizgacz, aby przebić Parkera. Ostrzeżony przez swój pajęczy zmysł Parker odskakuje, a ślizgacz śmiertelnie trafia w Osborna. Tuż przed śmiercią Osborn prosi Parkera, aby nie ujawniał Harry’emu, kim był. Parker zabiera ciało Osborna do jego domu, gdzie zostaje dostrzeżony przez Harry’ego. Ten zamierza zastrzelić Spider-Mana, ale Parkerowi udaje się uciec. Parker ukrywa też kostium i sprzęt Osborna.
Na pogrzebie Normana Harry przysięga zemstę na Spider-Manie, którego wini za śmierć ojca. Zapewnia też, że Parker jest całą rodziną, jaka mu pozostała. Mary Jane wyznaje Parkerowi miłość. Jednak on uważa, że musi ją chronić przed swoimi przyszłymi wrogami, ukrywa prawdziwe uczucia do niej i mówi jej, że mogą być tylko przyjaciółmi.
Obsada Tobey Maguire jako Peter Parker / Spider-Man, uzdolniony nastolatek, który zostaje ugryziony przez genetycznie zmodyfikowanego pająka i zyskuje nadludzkie, pajęcze zdolności. Willem Dafoe jako Norman Osborn / Zielony Goblin, szef Oscorp, który testuje na sobie niestabilny wzmacniacz siły i staje się szalonym i potężnym Zielonym Goblinem. Nieświadomy prawdziwej tożsamości Spider-Mana, wchodzi w rolę ojca Parkera, zaniedbując własnego syna, Harry’ego. Kirsten Dunst jako Mary Jane Watson, dziewczyna, w której Parker podkochuje się od dzieciństwa, która jest aspirującą aktorką, a pracuje jako kelnerka. Ukrywa ten fakt przed swoim chłopakiem Harrym. James Franco jako Harry Osborn, najlepszy przyjaciel i współlokator Parkera, który spotyka się z Watson. Jest synem Normana Osborna. Cliff Robertson jako Ben Parker, mąż May i wujek Parkera, który zostaje zamordowany przez złodzieja samochodów. Rosemary Harris jako May Parker, wdowa po Benie i ciotka Parkera.
W filmie ponadto wystąpili: J.K. Simmons jako J. Jonah Jameson, redaktor naczelny Daily Bugle, który uważa Spider-Mana za przestępcę; Ron Perkins jako Mendel Stromm naukowiec pracujący w Oscorp; John Paxton jako Bernard Houseman, lokaj Osbornów; Joe Manganiello jako Flash Thompson, szkolny prześladowca Parkera; Bill Nunn jako Robbie Robertson, Ted Raimi jako Ted Hoffman i Elizabeth Banks jako Betty Brant, pracownicy Daily Bugle, oraz Michael Papajohn jako Dennis Carradine, złodziej samochodów, który zabił Bena Parkera.
W roli cameo pojawił się Stan Lee, twórca komiksów Marvel Comics jako mężczyzna łapiący dziewczynkę podczas walki Spider-Mana z Zielonym Goblinem. Piosenkarka Macy Gray gra siebie samą podczas występu na World Unity Fair.
Produkcja Rozwój projektu mały|upright=0.8|Sam Raimi, reżyser filmu W 1999 roku Sony Pictures zakupiło od Metro-Goldwyn-Mayer wszystkie poprzednie wersje scenariusza do filmu o Spider-Manie i zdecydowano się wykorzystać tylko scenariusz Jamesa Camerona. Później Sony poinformował, że jednak nie zamierza zatrudnić Camerona na stanowisku reżysera, ani nie planuje skorzystać z jego scenariusza. Wśród potencjalnych reżyserów znaleźli się: Roland Emmerich, Tony Scott, Chris Columbus, Ang Lee, David Fincher, Jan de Bont i M. Night Shyamalan. Fincher chciał uniknąć przedstawienia genezy postaci, ale studio się na to nie zgodziło. W styczniu 2000 roku Sam Raimi został zatrudniony na stanowisku reżysera. Studio zaplanowało premierę w lecie 2001 roku.
Scenariuszem zajął się David Koepp, który wykorzystał scenariusz Camerona do stworzenia pierwszego szkicu. W wersji Camerona głównymi złoczyńcami byli Electro i Sandman. Koepp zastąpił ich Zielonym Goblinem i Doktorem Octopusem. W czerwcu 2000 roku Sony Pictures zatrudniło Scotta Rosenberga do poprawienia scenariusza Koeppa. Raimi uznał, że Zielony Goblin oraz motyw ojca i syna pomiędzy Osbornem a Parkerem jest wystarczający, i postanowił usunąć Octopusa z filmu. Stwierdził też, że dodanie genezy trzeciej postaci uczyniłoby film zbyt skomplikowanym. Rosenberg usunął Octopusa ze scenariusza. Producentka filmu, Laura Ziskin, zatrudniła Alvina Sargenta do dopracowania dialogów, głównie pomiędzy Mary Jane a Parkerem. Columbia Pictures zgłosiła do Gildii Scenarzystów czwórkę autorów scenariusza, Rosenberga, Sargenta i Camerona, gdzie cała trójka zrzekła się na rzecz czwartego zgłoszonego, Koeppa. We wrześniu 2000 roku studio wyznaczyło datę amerykańskiej premiery na 3 maja 2002 roku.
Casting Pod koniec lipca 2000 roku Tobey Maguire został obsadzony w tytułowej roli. Studio rozważało do tej roli Leonarda DiCaprio, Freddiego Prinze’a Jr, Colina Farrella, Chrisa Kleina, Wesa Bentleya, Ewana McGregora, Heatha Ledgera, Scotta Speedmana, Jaya Rodana i Jamesa Franco. Franco ostatecznie otrzymał rolę przyjaciela Parkera, Harry’ego Osborna w październiku 2000 roku. Miesiąc później do obsady dołączył Willem Dafoe jako Norman Osborn, choć wcześniej byli brani pod uwagę między innymi Nicolas Cage i John Malkovich. W grudniu jako Mary Jane Watson obsadzono Kirsten Dunst, której konkurentką do roli była Alicia Witt.
Zdjęcia i postprodukcja Początkowo zdjęcia miały się rozpocząć w listopadzie 2000 roku w Nowym Jorku. Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 8 stycznia 2001 roku w Culver City w Kalifornii. Film był też kręcony w Nowym Jorku, między innymi na Times Square i na Queensboro Bridge. Zdjęcia zakończyły się w czerwcu tego samego roku. Za zdjęcia odpowiadał Don Burgess, scenografią zajął się Neil Spisak, a kostiumy zaprojektował James Acheson.
Montażem zajęli się Bob Murawski i Arthur Coburn. Efekty specjalne przygotowały studio: Sony Pictures Imageworks, a odpowiadał za nie John Dykstra.
Wskutek zamachów terrorystycznych z 11 września 2001 roku studio zdecydowało się na usunięcie budynków World Trade Center z filmu oraz nagrać od nowa część sekwencji filmu.
Muzyka Do skomponowania muzyki do filmu zatrudniony został Danny Elfman. Ścieżka dźwiękowa Spider-Man (Original Motion Picture Score) z muzyką Elfmana została wydana 4 czerwca 2002 roku przez Columbia Records. Natomiast album koncepcyjny Music from and Inspired by Spider-Man wydano 30 kwietnia tego samego roku przez Sony Music.
Wydanie Światowa premiera filmu Spider-Man miała miejsce 29 kwietnia 2002 roku w Los Angeles. Podczas wydarzenia uczestniczyła obsada i ekipa produkcyjna filmu oraz zaproszeni specjalni goście. Premierze tej towarzyszył czerwony dywan oraz szereg konferencji prasowych. Dla szerszej publiczności w Stanach Zjednoczonych zadebiutował 3 maja tego samego roku. Premiera w Polsce odbyła się 21 czerwca tego roku.
Film został wydany na DVD i VHS 1 listopada 2002 roku.
Odbiór Box office Film przy budżecie 139 milionów dolarów zarobił ponad 820 milionów, z czego ponad 403 miliony w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.
Do największych rynków, poza Stanami Zjednoczonymi, należały: Japonia (58,9 miliona), Wielka Brytania (45,8 miliona), Francja (32,9 miliona), Meksyk (31,2 miliona) i Niemcy (30,6 miliona). W Polsce film zarobił ponad 1,5 miliona dolarów.
Krytyka w mediach