Ludwik Tomiałojć (ur. 1 stycznia 1939 w Michałkoniach k. Wilna, zm. 26 czerwca 2020 we Wrocławiu) – polski zoolog, profesor zwyczajny w Muzeum Przyrodniczym Uniwersytetu Wrocławskiego, członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody, członek Rady Programowej Zielonego Instytutu, Komitetu Ochrony Przyrody PAN, działacz partii Zieloni i jej członek założyciel.

Życiorys Wczesną młodość spędził w Dobrym Mieście na WarmiiZbigniew Głowaciński, Piotr Profus, Profesor Ludwik Tomiałojć (1939–2020) – In memoriam „Chrońmy Przyrodę Ojczystą”, t. 76, z. 3, Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN 2020. s. 4–11. . W  latach 1956–1959 studiował biologię na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, po czym przeniósł się do Wrocławia i w latach 1960–1961 kontynuował naukę na Uniwersytecie Wrocławskim, gdzie znajduje się ważny w Polsce ośrodek ornitologiczny. W pracy doktorskiej pt. Badania nad synantropizacją ptaków Legnicy i okolic na tle danych porównawczych z innych terenów Europy (1968) opisał strukturę zgrupowań ptaków lęgowych w Legnicy. Habilitował się w 1979 roku na podstawie pracy pt. The impact of predation on urban and rural Woodpigeon (Columba palumbus) populations). Tytuł profesora nauk przyrodniczych uzyskał w 1987 roku. Badał zasoby i rozmieszczenie krajowej awifauny. Wspólnie ze specjalistami z Cambridge dokonał oceny stopnia zagrożenia egzystencji ptaków Europy. Od 1961 roku do przejścia na emeryturę w 2010 roku był pracownikiem Muzeum Przyrodniczego na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wrocławskiego.

Był członkiem wielu zagranicznych towarzystw ornitologicznych i Międzynarodowego Komitetu Ornitologicznego oraz współautorem programu naukowego światowego kongresu ornitologicznego w Nowej Zelandii oraz sympozjów w Moskwie i Ottawie. Był członkiem Rady Ekologicznej przy Prezydencie RP Lechu Wałęsie. Do 2003 roku był przewodniczącym polskiego komitetu Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN).

W 2004 roku z listy Zielonych 2004 kandydował w wyborach do Parlamentu Europejskiego, ale nie uzyskał mandatu.

Zmarł we Wrocławiu, pochowany na cmentarzu komunalnym „Dywity” w Olsztynie (kwatera 38D-5-10).

Główne osiągnięcia naukowe Profesor Tomiałojć był zafascynowany przyrodą od wczesnych lat życia. Szczególnie pasjonowały go ptaki (już w wieku piętnastu lat zaczął je systematycznie obserwować). Przyroda stanowiła dla niego wartość samą w sobie, godną szacunku i ochrony. W jednym z wystąpień mówił: Dzika przyroda jest szerszą „moją rodziną”, tak jak węższą jest społeczność ogólnoludzka. Wszyscy się wywodzimy z tej pierwszej. Prowadził badania naukowe po to, by poznać i zrozumieć procesy przyrodnicze.

Poznanie awifauny Polski Profesor Tomiałojć był autorem pierwszego pełnego wykazu ptaków stwierdzonych w Polsce, który scalał wyrywkową wiedzę ujętą w powojennych granicach kraju (pierwsze wydanie w roku 1972). Gruntownie rozszerzone II wydanie monografii ukazało się w roku 1990, a trzecim etapem było 2-tomowe dzieło „Awifauna Polski” współautorskie z prof. Tadeuszem Stawarczykiem (2003). Monografie te wraz z opracowaniem syntetycznym wykonanym razem z profesorem Zbigniewem Głowacińskim (2006) podsumowały wiedzę o rozmieszczeniu dzikich ptaków, liczebności i jej zmianach na dzisiejszym obszarze Polsce w okresie prawie 200 lat.

Profesor Tomiałojć doprowadził do powstania w roku 1972 Komisji Faunistycznej, Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, której przez 25 lat przewodniczył.

Badania awifauny Europy Wraz z zagranicznymi współautorami lub współedytorami Profesor Tomiałojć dokonał zasymilowania dorobku polskiej awifaunistyki w „”, „”, „”. Profesor był współedytorem książki „Birds in Europe – their conservation status” (1994). Dzięki temu polskie wyniki awifaunistyczne są już uwzględniane w europejskich atlasach ptaków.

Prowadził również badania terenowe zakończone publikacjami w Wielkiej Brytanii, Francji, na Płw. Iberyjskim, w Kalifornii oraz Rosji. Ponadto profesor opisał również prawidłowości w rozmieszczeniu różnorodności gatunkowej zespołów ptaków lęgowych (bogactwo gatunkowe) na kontynencie europejskim (Tomiałojć 2000 Acta Orn.), którą to pracę przetłumaczono z angielskiego i wydano we Francji (Tomialojc 2001 [w:] Bull. Ass. Natur. Vallée Loin).

Synantropizacja i synurbizacja ptaków Od połowy lat 60. profesor Tomiałojć badał przystosowywanie się ptaków do życia w osadach ludzkich, przygotowując jedną z pierwszych w świecie ilościowych charakterystyk gradientu zespołów ptasich od naturalnego lasu do centrum miasta, na przykładzie rejonu Legnicy (rozprawa doktorska). Następnie, analizował przyczyny obfitego występowania pewnych gatunków w sąsiedztwie człowieka, na przykładzie gołębia grzywacza (praca habilitacyjna). Dodatkowo, profesor sformułował ogólne prawidłowości w przebiegu urbanizowania się ptaków Europy (1976, 1985) odtworzył geograficzny przebieg procesu synurbanizowania się modelowego gatunku ptaka – gołębia grzywacza (1976).

Badania niezaburzonego zespołu ptaków w pierwotnym lesie Białowieskiego Parku Narodowego Profesor Ludwik Tomiałojć wraz z zespołem w latach 1974–1975 rozpoczął, trwające do dziś badania ekologii rozrodu ptaków lęgowych w Białowieskim Parku Narodowym. To jeden z czterech w świecie tak długofalowych programów badawczych skoncentrowanych na leśnych ptakach. Obecnie jest kontynuowany przez zespół z Uniwersytetu Wrocławskiego (prof. Tomasz Wesołowski, dr hab. Grzegorz Neubauer) oraz Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach (dr hab. Dorota Czeszczewik)

Dzięki temu programowi opisano po raz pierwszy:

strukturę i liczebność zespołu ptaków niezaburzonego nizinnego lasu strefy umiarkowanej (prace z 1984, 1990, 1995, 2003, 2004), tworząc punkt odniesienia dla badań w lasach zagospodarowanych w strefie umiarkowanego klimatu (europejsko-syberyjsko-amerykańskich), jak i dla prowadzonych w tropikach; do białowieskich danych porównywały swe wyniki zespoły pracujące w tropikach, francuski prof. Brosseta i Erarda w Gabonie, amerykański prof. J. Terborgha i innych nad Amazonką, oraz duński w lasach deszczowych Ekwadoru. zmierzono stopień stabilności (i zakres zmienności) składu tego zespołu ptaków w warunkach klimatycznych minionego ćwierćwiecza (1997). zbadano ekologię rozrodu kilkunastu gatunków ptaków tworząc modelowy punkt odniesienia dla porównań zarówno z lasami tropikalnymi, jak i zagospodarowanymi strefy umiarkowanej (prace z lat 1980–2005). udowodniono (z pomocą wieloletnich danych korelacyjnych oraz eksperymentów terenowych), że w warunkach pierwotnego lasu mieszanego konkurencja międzygatunkowa ptaków o zasoby pokarmowe nie jest czynnikiem ograniczającym liczebność populacji wielu gatunków, a ważniejszy jest wpływ presji innych czynników powodujących niskie zagęszczenia populacji (undersaturation).

Badania presji drapieżników na populacje ofiar W kwestii czynników wpływających na liczebność populacji ptaków jako ofiar (na przykładzie gołębia grzywacza i kosa) profesorowi Tomiałojciowi udało się udowodnić, że presja drapieżnictwa jest w warunkach naturalnych jednym z najważniejszych czynników limitujących (prace 1980, 1993/1995, 1999, 2007), oraz że drapieżniki-kręgowce mogą skutecznie ograniczać liczebność ofiar. Podważyło to tezę Amerykanina Erringtona o drapieżnikach niszczących tylko nadmiar populacyjny ofiary. Wyniki te z badań ekologii rozrodu seminaturalnych i miejskich populacji gołębia grzywacza są nieco inaczej omawiane w podstawowym dziele I. Newtona „Population limitation in birds” (1998) wydanym w Wielkiej Brytanii, a którą to interpretację profesor uważał za opartą tylko na semantycznej różnicy.

Metodyka cenzusów ptaków lęgowych Od roku 1968 brał udział w kształtowaniu międzynarodowo zestandaryzowanej metodyki liczenia ptaków lęgowych – metody kartograficznej (sześć publikacji w latach 1968–2004). W tym celu Profesor uczestniczył w 8 międzynarodowych konferencjach, współorganizując dwie z nich. W roku 1990 w Kalifornii porównywał dokładność dwóch metod liczenia ptaków (Tomiałojć i Verner 1990) oraz podejście europejskie i amerykańskie w tym zakresie. W polemicznych artykułach Profesor przeciwstawiał się wprowadzaniu niesprawdzonych empirycznie wariantów głównych metod, jako wnoszących zamieszanie i podrywających zaufanie do wyników badań terenowych (1999, 2010ab).

Ochrona przyrody i środowiska przyrodniczego W latach 1992–2005 Ludwik Tomiałojć współorganizował kilkanaście krajowych konferencji poświęconych sprawom ochrony przyrody i jej styku z gospodarką. W czterech pokonferencyjnych zbiorowych tomikach (1992, 1993, 1995, 2005) wydanych pod szyldem Komitetu Ochrony Przyrody PAN jako redaktor i współautor podsumował wiedzę na styku teorii ochrony przyrody i praktycznej działalności trzech grup zawodowych: hodowców dzikich zwierząt, hydrotechników/meliorantów oraz leśników. Podobnie, ze współredaktorami z Cambridge dokonał pierwszej oceny stopnia zagrożenia wszystkich rzadszych gatunków ptaków naszego kontynentu (książka współautorska z roku 1994 „The Birds in Europe”).

Działalność organizacyjna w nauce Funkcje organizacyjne w nauce za granicą International Bird Census Committee – sekretarz tego komitetu w latach 1976–1989; International Ornithological Committee – od roku 1980 członek przedstawiciel Polski; Scientific Program Committee dla XX Międzynarodowego Kongresu Ornitologicznego w Christchurch w Nowej Zelandii – członek, 1987–1991; Członek rady założycielskiej European Ornithologist’s Union – 1997–1999; Członek korespondent zagranicznych stowarzyszeń ornitologicznych: szwajcarskiego ALA – od roku 1984, niemieckiego DOG – od 1985, American Ornithologist’s Union – od 1990. Co-convener dwóch sympozjów na światowych kongresach ornitologicznych, w Moskwie (1982) i Ottawie (1986).

Ważniejsze funkcje w działalności krajowej W różnych okresach uczestniczył w pracach 13 ciał doradczych, w tym jako członek dwóch (czasem trzech) komitetów naukowych PAN oraz 4–6 rad naukowych instytutów naukowych, parków narodowych i muzeów. W tym:

od roku1980 członek Komitetu Ochrony Przyrody PAN, przez trzy kadencje jego przewodniczący (1992–1999 i 2003–2007); m.in. działalność tego Komitetu zareklamował w trzech artykułach w „IUCN Bulletin – Central and Eastern Europe”. w latach 1989–2002 członek Komitetu Zoologii PAN, w latach 1993–1997 członek Komitetu Ekologii PAN, od 1994 członek rady naukowej Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie, w latach 1995–1999 członek rady naukowej Białowieskiego Parku Narodowego, w latach 1995–1999 przewodniczył Sekcji Ornitologicznej w Polskim Tow. Zoologicznym, w latach 2002–2004 członek rady naukowej Zakładu Ornitologii PAN w Gdańsku, w latach 2002–2007 w radzie naukowej Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Warszawie, od roku 2002 członek rady naukowej Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, od roku 2004 członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody, od roku 2005 członek rady naukowej Karkonoskiego Parku Narodowego.

Prace redakcyjne W różnych latach uczestniczył w składzie redakcji lub rad redakcyjnych polskich czasopism naukowych jak: ACTA ORNITHOLOGICA, THE RING (9 lat jako redaktor prowadzący), NOTATKI ORNITOLOGICZNE i Wiadomości Ekologiczne.

Dydaktyka i popularyzacja Kształcenie kadr Promotor 22 ukończonych prac magisterskich oraz 5 doktorskich (w tym jednej z Ukrainy).

Recenzje 37 dysertacji, w tym krajowych: 8 prac doktorskich, 6 habilitacji, 9 superrecenzji habilitacyjnych oraz 11 wniosków na profesora, oraz zagranicznych: doktorskiej (Francja), habilitacyjnej (Litwa) oraz jednego dorobku profesorskiego (Wlk. Brytania).

Dydaktyka studencka Wykładowca na kierunkach Biologia, potem Ochrona Środowiska.

Prowadził wykłady z:

Ornitologia ogólna (dawniej), Ekologia osiedli ludzkich (dawniej), Geneza fauny Polski (dawniej), Człowiek, środowisko, przyroda – aspekty globalne i regionalne (dawniej), Naukowe podstawy ochrony przyrody, Zasada (gospodarczego) rozwoju zrównoważonego.

Dydaktyka społeczna