Rudolf Steiner (ur. 27 lutego 1861 w Kraljevacu, zm. 30 marca 1925 w Dornach) – austriacki polihistor: okultysta, filozof, mistyk, ezoteryk, badacz spuścizny Goethego, jasnowidz, twórca antropozofii. Steiner zyskał początkowy rozgłos jako krytyk literacki i filozof kultury. Na początku XX wieku założył ruch duchowy, antropozofię, jako ezoteryczną filozofię wyrastającą z europejskiego transcendentalizmu i teozofii. Twórca pedagogiki walfdorskiej.

Życiorys Urodził się w Kraljevacu, na terenie dzisiejszej Chorwacji. W 1879 roku rozpoczął studia z zakresu nauk przyrodniczych na Wyższej Szkole Technicznej w Wiedniu. Od 1883 roku brał udział w pracach literaturoznawczych i edycyjnych dotyczących twórczości Goethego. Obronił kilka lat później doktorat z filozofii na Uniwersytecie w Rostocku (1892). Od 1897 roku mieszkał w Berlinie, gdzie pełnił funkcje kierownicze w niemieckiej sekcji Towarzystwa Teozoficznego. Z czasem zaczął dystansować się od założeń towarzystwa i rozpoczął pracę nad własnymi projektami filozoficznymi i ezoterycznymi. W 1909 roku opublikował pracę Die Geheimwissenschaft, gdzie wyłożył założenia ideowe antropozofii. Zainicjowany przez Steinera ruch sformalizował się w 1913 roku jako Towarzystwo Antropozoficzne. W tym samym czasie rozpoczęto budowę pierwszego Goetheanum w Dornach (drugie powstało w 1924 po pożarze budynku). Steiner opracował również własny program pedagogiczny, zakładając w 1919 roku w Stuttgarcie pierwszą szkołę realizującą założenia pedagogiki waldorfskiej. Steiner prowadził aktywność na wielu polach, prowadząc m.in. w Kobierzycach koło Wrocławia kurs „Podstawy wiedzy duchowej dla powodzenia w rolnictwie".

Rudolf Steiner wraz z żoną mieszkał w latach 1903–1923 w Berlin-Schöneberg, przy Motzstraße 30, gdzie znajduje się tablica pamiątkowa. W Stuttgarcie znajduje się „Rudolf-Steiner-Haus” (Dom Rudolfa Steinera).

Poglądy Według Rudolfa Steinera człowiek powstaje w momencie wtajemniczenia, osiągnięcia poznania tego, co astralne. Dopóki doświadczenie nie wykracza poza sferę zjawisk fizycznych, byt ludzki jest niemożliwy. Stąd zasadniczym postulatem epistemologicznym i etycznym antropozofii jest właśnie uczynienie się adeptem wiedzy tajemnej. Dopiero wówczas możliwe jest odpowiednie poznanie, a wraz z nim odpowiednie działanie. Trudno jednak wykazać zasadność takiego stanowiska w kategoriach naukowych; jest to raczej kwestia unikalnych założeń, doktryn wiary.

Istota rozumująca może zrealizować swoje przeznaczenie stania się czysto ludzką za sprawą swojej wewnętrznej władzy – myślenia. Myślenie to jedyna metoda antropozofii, narzędzie i kierunek ewolucji jednostki społecznej. Indywidualizujące się myślenie, wzrost jego napięcia i natężenia, jego charakter kontemplacyjny i obiektywizujący, manifestujący się przez zaangażowanie w myśleniu prowadzi do wtajemniczenia, do zrealizowania jakości ludzkiej. By jednak zgodzić się z tą częścią teorii Steinera potrzebujemy przyjąć a prori to, że sam osiągnął coś tą drogą.

Gdy zaczynamy myśleć w sposób odpowiadający „wiecznej prawdzie” i „wiecznemu pięknu” (terminy używane przez Steinera), dochodzi do pogrążania się w poznaniu tajemnym. Wieczna prawda i wieczne piękno są istotą każdej prawdy i każdego piękna, przez co magnetycznie oddziałują poprzez każdą prawdę i każde piękno. Steiner dużo miejsca poświęcał rozwojowi nauk i sztuk. Jednakże nie na tym kończy się antropozofia. Prawdziwy sukces polega na eksploracji „światów wyższych”, poznanie odpowiedzi na pytania „skąd przychodzę?”, „czym jestem?”, „dokąd zmierzam?”. Dopiero tym, którzy osiągnęli tę wiedzę antropozofia daje prawo nazywać się ludźmi. Tutaj Steiner wymienia kilka członów osobowości ludzkiej więcej niż uczeni i artyści: ciało eteryczne, ciało astralne, jaźń czuciowa, jaźń myśląca oraz jaźń świadoma. Dopiero poznanie całego procesu powstawania osobowości, trwania i zanikania czyni z jednostki społecznej jednostkę ludzką.

Ciało eteryczne: sobowtór energetyczny, „duch” ciała fizycznego, narzędzie życiowe sfery fizycznej, bez której powłoka fizyczna uległaby rozpadowi. Ciało astralne: narzędzie egzystencji tuż po śmierci fizycznej. Ten, kto poznaje swoje ciało astralne osiąga kontakt ze zmarłymi, żyjącymi w astralnym świecie. Jaźń czuciowa, jaźń myśląca i jaźń świadoma: narzędzia, które przeżywają śmierć ciała astralnego, i pozwalają na świadome istnienie w „świecie duchów”, jak go nazywa Steiner. Reinkarnacja: prawo cyklicznego tworzenia nowych ciał: astralnego, eterycznego i fizycznego oraz zstępowania w nie jaźni na czas egzystencji aż do momentu oświecenia, gdy reinkarnacja nie jest potrzebna.

Pomimo wielu możliwości przeżyć w różnych światach ostateczną dyscypliną antropozofii jest duchowość. W duchowości człowiek przeżywa to, co wieczne, doświadcza boskości, która raz na zawsze zbawia go i wyzwala. Jest to przeżycie Wyższego Ja, które kładzie kres egoizmowi. W chwili tego przeżycia człowiek staje się jak Chrystus, a właściwie jednostka społeczna staje się jednostką ludzką. Życie duchowe jest wewnętrznym aspektem wtajemniczenia; tak, jak na zewnętrznych poziomach człowiek przechodzi proces wtajemniczenia w światy coraz bardziej duchowe, wewnątrz osiąga stan czysto duchowy. Dlatego też ewolucja ludzka to raczej rozwój duchowy niż materialny, a natura zmian antropozoficznych jest duchowa, nie-cielesna. Oczywiście, że zmiany w światach subtelnych, leżących bliżej istoty rzeczywistości, wpłyną na świat niższy, i vice versa (tak rozwija się świat, na zasadzie wibracji), to jednak nie materia, a duch stanowi istotę każdego Ja. Cała nadzieja pozytywnych zmian w świecie leży w uduchawianiu się człowieka. Lecz uczeń wiedzy tajemnej musi zdawać sobie sprawę już na początku drogi o swojej duchowej tożsamości i z tego, że powraca do ojczyzny ducha.

Według angielskiego psychiatry Anthony’ego Storra Steiner był człowiekiem o wzniosłych ideałach i dużej inteligencji, stał się źródłem inspiracji dla wielu osób. Jednak jego wizja wszechświata i historia kosmosu, zaprzeczająca odkryciom współczesnej fizyki, nie była poparta żadnymi dowodami. Przypominała raczej fikcję naukową. Był przekonany, że jego własne siły „percepcji duchowej” ujawniają prawdy o wszechświecie niedostępne nauce. Jego niezachwiana pewność, że „wie” – charakterystyczna dla guru – zjednywała mu uczniów i czyniła możliwym przyjęcie nauk antrpozofii jako filozofii życia. Chociaż system wierzeń Steinera jest niewiarygodny, to jego osiągnięcia w sferze czysto ludzkiej są znaczące i trwałe.

Dzieła thumb|upright|tablica pamiątkowa wmurowana w ścianę pałacu w Kobierzycach w 75. rocznicę prowadzonego tu przez Steinera w 1924 kursu upraw biodynamicznych

Rudolf Steiner oprócz 20 książek opublikował liczne artykuły i inne pisma, wygłosił tysiące wykładów w kraju i zagranicą. Ważniejsze jego prace to: Wahrheit und Wissenschaft, 1892 Philosophie der Freiheit, 1894 Rätsel der Philosophie, 1900 Das Christentum als mystische Tatsache, 1902 Jak osiągnąć poznanie wyższych światów? (), 1904–1905 Theosophie, 1904 Die Geheimwissenschaft, 1909 (zawiera zasady antropozofii) Das Johannesevangelium, 1909 Vier Mysteriendramen, 1910-1913 Wendepunkte des Geistelebens, 1911 Wege zu einem neuen Baustil, 1914 Vom Menschenrätsel, 1916 Von Seelenrätseln, 1917 Aufruf an das Deutsche Volk, 1919 Die Kernpunkte der sozialen Frage, 1919 Allgemeine Menschenkunde als Grundlage der Pädagogik, 1919 Geisteswissenschaft und Medizin, 1920 Westliche und östliche Weltgegensätzlichkeit, 1922 Über das Wesen der Bienen, 1923 Mein Lebensgang, 1924 Eurythmie als sichtbare Sprache, 1924 Das Initiatenbewußtsein, 1924 Wpływ Franz Kafka poznał osobiście Steinera po jego odczycie w Pradze, pod jego wpływem został wegetarianinem. Steiner był także inspiracją dla rapera XXXTentacionaReiss, Jonathan (2020), Look at Me! The XXXTentacion Story, Hachette, ISBN 978-0-306-84541-3 s. 165..

Tłumaczenia na polski Jadwiga Siedlecka Tadeusz Witkowski Jerzy Prokopiuk Robert Reszke Michał Waśniewski Tomasz Mazurkiewicz Jan Rundbaken

Wizyty w klinikach antropozoficznych im. Ity Wegman w Niemczech, oraz nauki Steinera o medycynie antropozoficznej opisuje Lucyna Winnicka w książce Podróż dookoła świętej krowy.

Zobacz też antropozofia Goetheanum

Przypisy

Bibliografia Christoph Lindenberg Rudolf Steiner – eine Biographie, Verlag Urachhaus, 1999 Marta Baranowska, Paweł Fiktus, Rudolf Steiner o wolności człowieka, „Kultura i Edukacja” 2017, nr 3 (177), s. 29–42.

Linki zewnętrzne Biografia Rudolfa Steinera (Rudolf Steiner (1861-1925). Życie twórcy antropozofii – Szymon Chrząstowski) Strona Goetheanum w Dornach Strona archiwum Rudolfa Steinera Wykłady i książki Rudolfa Steinera dostępne online (j. angielski) Dzieła Rudolfa Steinera w bibliotece Polona Rudolf Steiner na stronie antropozofia.net

Kategoria:Austriaccy filozofowie XIX wieku Kategoria:Reformatorzy religijni Kategoria:Urodzeni w 1861 Kategoria:Zmarli w 1925 Kategoria:Austriaccy wolnomularze Kategoria:Teozofowie Kategoria:Austro-węgierscy architekci Kategoria:Polihistorzy Kategoria:Austriaccy antropozofowie