Władysław Kotwicz (ur. 20 marca 1872 w Ossowie k. Lidy na Wileńszczyźnie, zm. 3 października 1944 w Czarnym Borze pod Wilnem) – polski językoznawca, orientalista. Specjalizował się przede wszystkim w językach mongolskich.

Życiorys Syn Ludwika Ksawerego i Agaty z Wojszwiłłów. Miał siostrę Bolesławę (zm. 1922) oraz braci Stanisława i Piotra. W 1890 ukończył (ze złotym medalem) II gimnazjum w Wilnie. W 1891 rozpoczął studia orientalistyczne na Wydziale Języków Wschodnich Uniwersytetu Petersburskiego, specjalizując się w językach mongolskich, języku mandżurskim i chińskim. W 1895 uzyskał dyplom I st. wraz ze stypendium naukowym. Po studiach podjął pracę urzędnika w Sekcji Wschodniej Kancelarii Ministra Finansów (1896). Pracę naukową na uniwersytecie (Uniwersytet Petersburski) dane mu było rozpocząć dopiero w 1900, ale aż do roku 1917 łączył ją z karierą urzędniczą, która dawała mu m.in. możliwość nawiązania znajomości z szeregiem osób ważnych dla życia naukowego, gospodarczego i politycznego Mongolii.

Podjęcie pracy na uniwersytecie w 1900 było możliwe dzięki uzyskaniu w tym roku przez Kotwicza habilitacji i stanowiska Privatdozenta. Od razu w 1900 objął stanowisko kierownika filologii mongolskiej. Na stanowisko docenta etatowego czekał aż do 1917. Profesorem został w 1923.

Kotwicz wziął udział w kilku ekspedycjach do Kałmuków (1894, 1896, 1910, 1917), ale najbardziej znaną jego podróżą naukową była wyprawa do północnej Mongolii (1912), gdzie badał turkijskie napisy orchońskie, a także klasztor w Erdeni Dzu (XVI w.), położony ok. 400 km na zachód od Urgi (dziś Ułan Bator). W 2012 nakładem Państwowej Akademii Umiejętności Polskiej Akademii Nauk ukazała się książka In the Heart of Mongolia. 100th Anniversary of. W. Kotwicz's Expedition to Mongolia in 1912. Studies and selected source materials pod redakcją Jerzego Tulisowa, Osamu Inoue, Agaty Barei-Starzyńskiej i Ewy Dziurzyńskiej upamiętniająca setną rocznicę ekspedycji Władysława Kotwicza do Mongoliihttps://pau.krakow.pl/index.php/en/wydawnictwo/spis-publikacji/wydawnictwa-pozaseryjne/2012/764-in-the-heart-of-mongolia-100th-anniversary-of-w-kotwicz-s-expedition-to-mongolia-in-1912.

Jednocześnie zaangażował się w tworzenie po Rewolucji Październikowej tzw. Piotrogrodzkiego Instytutu Żywych Języków Orientalnych - prace organizacyjne trwały do jesieni 1920 i wówczas mianowano go też kierownikiem Instytutu. Funkcję tę pełnił do wiosny 1922.

Właśnie w 1922 Kotwicz otrzymał równocześnie dwa zaproszenia do Polski: z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i z Uniwersytetu Jana Kazimierza (= UJK) we Lwowie. Oba te uniwersytety postanowiły bowiem zupełnie niezależnie od siebie zaprosić go do Polski. Kotwicz wybrał Lwów, przypuszczalnie dlatego, że władze rektorskie UJK nosiły się z zamiarem utworzenia dużego Instytutu Orientalistycznego, tak że ta propozycja wydawała się bardziej perspektywiczna.

Po załatwieniu wszystkich formalności Kotwicz przybył do Lwowa w 1924 i podjął tu od razu pracę jako kierownik utworzonej dlań Katedry Filologii Dalekiego Wschodu.

W tym samym czasie powstało Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, a na jego przewodniczącego wybrano właśnie Kotwicza, który funkcję tę pełnił do śmierci. W 1927 został też redaktorem naczelnym Rocznika Orientalistycznego. W 1932 założył serię Collectanea Orientalia, którą sam finansował (do 1939 ukazało się 16 zeszytów; po wojnie nie było kontynuacji).

Przez wiele lat po wojnie Kotwicza uważano za wybitnego ałtaistę przekonanego o wspólnej genezie języków ałtajskich. Jest to jednak pogląd mylny, gdyż Kotwicz był w tej materii dość sceptyczny (przywiązywał do niej zresztą małą wagę) i jako pierwszy uczony w świecie sugerował raczej istnienie ongiś ścisłej ligi językowej obejmującej trzy rodziny: turkijską, mongolską i tunguzo-mandżurską (o czym pisał expressis verbis na s. 313–314 w swoich Studiach nad językami ałtajskimi, zob. niżej).

Kotwicz wydał w 1940 w Wilnie również Gramatykę języka litewskiego w zarysie.

Obecnie rękopisy i inne pozostałości po Kotwiczu przechowywane są w Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie.

Zmarł 3 października 1944 w Czarnym Borze pod Wilnem. Pochowany został obok żony na wileńskim Cmentarzu na Rossie.

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1936) „za zasługi na polu pracy naukowej”. Brązowy Medal za Długoletnią Służbę (1938) Order św. Stanisława II kl. (Imperium Rosyjskie, 1904) Order św. Anny III kl. (Imperium Rosyjskie, 1901) Order św. Włodzimierza IV kl. (Imperium Rosyjskie) Medal 300 lat domu Romanowów (Imperium Rosyjskie, 1913)

Najważniejsze prace Kotwicza (opublikował ogółem ok. 150 pozycji) 1915 Opyt grammatiki kalmyckago razgovornago jazyka, Petrograd (2. wydanie: Řevnice pod Pragą [Czechosłowacja] 1929); 1936 Les pronoms dans les langues altaїques, Kraków; 1939 La langue mongole, parlée par les Ouigours Jaunes près de * Kan-tcheou, Wilno.

Ważniejsze publikacje pośmiertne 1948 Józef Kowalewski orientalista (1801–1878), Wrocław. 1951 Studia nad językami ałtajskimi, „Rocznik Orientalistyczny” 16 : 1–317.

Przypisy

Bibliografia

Stachowski K.: Władysława Kotwicza niepublikowany „Rzut oka na losy orjentalistyki w Polsce” (1938), [w:] „LingVaria” 7/2 (2012): 207–237. Stachowski K.: W. Kotwicz's unpublished study „Les voyelles longues dans les langues altaiques” (1938), [w:] „Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis” 129 (2012): 245–315. Lewicki M.: Władysław Kotwicz (20.III 1872 – 3.X 1944), [w:] „Rocznik Orientalistyczny” 16 (1953): XI–XXIX.

Linki zewnętrzne Dzieła Władysława Kotwicza w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Członkowie Rosyjskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Rossie w Wilnie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem pamiątkowym 300-lecia Domu Romanowych Kategoria:Polscy ałtaiści Kategoria:Polscy mongoliści Kategoria:Urodzeni w 1872 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Zmarli w 1944