Elżbieta Marianna Józefa Anna Jaraczewska, z d. Krasińska (ur. 10 stycznia 1791 w Warszawie, zm. 30 września 1832 w Krakowie) – polska powieściopisarka i autorka umoralniających książek dla dzieciEncyklopedia Chełma, t. I, cz. 2, Ludzie. Chełm: Wydawnictwo Gaudium 2013, s. 61–62. ISBN 978-83-61149-22-4 (autor artykułu „Jaraczewska Elżbieta Marianna Józefa Anna”: Zbigniew Lubaszewski)..

Życiorys Elżbieta Krasińska urodziła się 10 stycznia 1791 w Warszawie. Jej rodzice pochodzili z najsłynniejszych rodów polskich. Ojciec – Kazimierz Krasiński (oboźny wielki koronny) był synem kasztelana zakroczymskiego Antoniego Krasińskiego herbu Ślepowron (1693–1762). Ożenił się z Anną Ossolińską, miecznikówną litewską, córką Aleksandra Macieja. Z tego małżeństwa, zawartego w roku 1782 przyszło na świat dwoje dzieci: Józef Maciej Wawrzyniec Onufry, urodzony w roku 1783 i Elżbieta Marianna Józefa Anna. Familię Krasińskich zaliczano do najlepszych w kraju, jej członkom przysługiwał tytuł hrabiowski, zaś brat Jaraczewskiej – Józef – należał do grupy najbogatszych ludzi w Polsce. Najwcześniejsze dzieciństwo spędziła w majątku rodzinnym Zegrze, później trafiła do Galicji, a w roku 1802 zamieszkała w Radziejowicach pod Warszawą. W młodości otrzymała bardzo staranne wykształcenie.

Wyszła za mąż w 1815 r. za Adama Jaraczewskiego, urodzonego 17 lutego 1785 r. w Lubini Małej koło Jarocina. Zaraz po ślubie, prawdopodobnie pod koniec roku 1815, Jaraczewscy przenieśli się do Borowicy (około 30 km od Lublina). W latach 1815–1830 przebywała głównie we własnym majątku (w Borowicy i Żulinie) i tam prawdopodobnie powstały wszystkie jej powieści. Starała się być użyteczna dla okolicznych wsi, zorganizowała stałą opiekę lekarską, szerzyła oświatę, utworzyła bibliotekę.

Jednym z ciekawszych epizodów w życiu Jaraczewskiej było zawarcie w 1818 r. znajomości z Johannem Wolfgangiem Goethem w czasie pobytu w Karlsbadzie.

Jaraczewscy mieszkali w Borowicy do wybuchu powstania listopadowego, do którego Adam Jaraczewski przystąpił w stopniu pułkownika, organizując 1 pułk jazdy lubelskiej (późniejszy 10 pułk, którym dowodził). Jaraczewska zmuszona była opuścić majątek i przenieść się do Krakowa. Nigdy do Borowicy nie powróciła, podobnie jak jej mąż, który zmarł 22 lipca 1831 r. w Płocku i został pochowany w rodowym majątku – Jaraczewie.

Elżbieta Jaraczewska zmarła rok później, 30 września 1832 r. w Krakowie. Przyczyną śmierci był najprawdopodobniej nowotwór, choć pisano również o chorobie nerwowej, na którą miała zapaść pod wpływem wieści o zgonie męża. Jej dobroczynne przedsięwzięcia zakończyły swe trwanie wraz ze śmiercią założycielki, majątek powrócił do Józefa Krasińskiego. Jedna z niewielkich ulic w Chełmie nosi imię Elżbiety Jaraczewskiej.

Twórczość Powieści Jaraczewskiej, określane w podtytułach jako „narodowe”, z licznymi opisami życia codziennego, z próbami analizy psychologicznej postaci, stanowiły obraz ówczesnego społeczeństwa. Są uznawane za ważny etap w rozwoju polskiej powieści realistycznej i obyczajowej. Jej powieści pełne są realiów z życia szlacheckiego, małych miasteczek i wsi. Mając osłabiony wzrok, nie pisała sama, lecz dyktowała tekst swojemu sekretarzowi.

Jej twórczość była popularna w pierwszej połowie XIX wieku, jednak  z czasem została zapomnianaEncyklopedia Chełma, t. I, cz. 2, Ludzie. Chełm 2013, s. 62 (autor artykułu „Jaraczewska Elżbieta Marianna Józefa Anna”: Zbigniew Lubaszewski).. Jedynie debiut powieściowy Jaraczewskiej (Zofia i Emilia) doczekał się swej reedycji po II wojnie światowej (1957).

Dążność do dydaktyzmu i troska o właściwe wychowanie skłoniła ją do pisania osobnych utworów dla dzieci.

Ważniejsze utwory Zofia i Emilia. Powieść narodowa, oryginalnie przez Polkę napisana, t. 1–2, Warszawa 1827; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe; Bruksela 1862, Biblioteka Domowa, nr 31; Warszawa 1957 Wieczór adwentowy. Powieść narodowa, przez autorkę "Zofii i Emilii", t. 1–2, Warszawa 1828; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe; Bruksela 1862, Biblioteka Domowa, nr 32; Tarnów 1890 Upominek dla dzieci, czyli krótkie powieści moralne, przez autorkę "Zofii i Emilii", Warszawa 1828; wyd. następne: Powieści krótkie, moralne dla dzieci, Warszawa 1842 Pierwsza młodość, pierwsze uczucia. Powieść narodowa przez autorkę "Zofii i Emilii", t. 1–4, Warszawa 1829; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe; Bruksela 1862, Biblioteka Domowa, nr 33–34; fragmenty przedr. M. Piszczkowski w: Obrońcy chłopów w literaturze polskiej, cz. 2, Kraków 1948, s. 55–58.

Wydania zbiorowe Powieści narodowe. Wydanie nowe J. N. Bobrowicza, uczynione za upoważnieniem familii autorki, t. 1–4, Lipsk 1845, (zawartość: poz. 1–2, 4).

Listy Do K. Koźmiana 3 listy – z lat: 1821, 1828 i brak daty; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2031, t. 2.

Przypisy

Bibliografia Chmielowski P[iotr], Elżbieta z Hr. Krasińskich Jaraczewska (w:) Autorki polskie wieku XIX, t. 1, Warszawa 1885, s. 194–225. Chmielowski P[iotr], Elżbieta z Hr. Krasińskich Jaraczewska (w:) Złota przędza poetów i prozaików polskich, t. 2, Warszawa 1885, s. 150–156. Encyklopedia Chełma, t. I, cz. 2, Ludzie. Chełm: Wydawnictwo Gaudium 2013, s. 61–62. ISBN 978-83-61149-22-4 (autor artykułu „Jaraczewska Elżbieta Marianna Józefa Anna”: Zbigniew Lubaszewski). Krasiński Józef, Pamiętniki (...) od roku 1790–1831, skrócone przez Reuttowicza Fr[anciszka], Poznań 1877. Ossolińska Ludwika, Życiorys Elżbiety z Hr. Krasińskich Jaraczewskiej (w:) Powieści narodowe Elżbiety z Hr. Krasińskich Jaraczewskiej, t. 1, Lipsk 1845, s. VII–XXIV. S[kimborowicz] H[ipolit], Polki autorki, artystki i w dziejach krajowych sławne. Elżbieta z Hr. Krasińskich Jaraczewska, "Bluszcz" 1880 t. XVI, nr 5, 6, 7, s. 33–34, 43–44, 50. Stanisław Szenic, Nieznana przyjaciółka Goethego, "Nowe Książki" 1972 nr 1, s. 76–77. Anastazja Śniechowska-Karpińska, "Między rozsądkiem a uczuciem. twórczość literacka Elżbiety z Krasińskich Jaraczewskiej (1791–1832), Szczecin : My Book, 2008. Toż: w wersji on-line: http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=7544&from=&dirids=1 [Tryb dostępu 3.06.2008]

Literatura uzupełniająca (wybrana) Autorka Zofii i Emilii: "Rozmaitości Warszawskie", 1830, nr 10–13 (Pierwsza młodość, pierwsze uczucia, rec.): "Gazeta Polska", 1830, nr 82–83 J. I. Kraszewski: O polskich romansopisarzach, "Wizerunki i Roztrząsania Naukowe", 1836, t. 11; przedr. w: Wybór pism t. 10, Warszawa 1894 M. Grabowski: Literatura romansu w Polsce w: Literatura i krytyka, t. 2, Wilno 1840, s. 51 i następne M. Grabowski: Korespondencja literacka, t. 2, Wilno 1843, s. 54–60 A. Tyszyński: Powieści E. Jaraczewskiej, "Biblioteka Warszawska", 1846, t. 3; przedr. w: Rozbiory i krytyki t. 3, Petersburg 1854, s. 289–304 K. W. Wójcicki: Życiorysy znakomitych ludzi, t. 1, Warszawa 1850 C. Biernacki: "Encyklopedia powszechna" Orgelbranda, t. 13 (1863) K. W. Wójcicki: E. z Krasińskich Jaraczewska, "Tygodnik Ilustrowany", 1863, t. 2, nr 217 (H. Skimbirowicz): Rękopism babuni, "Przyjaciel Dzieci" 1865 nr 238–240.

Linki zewnętrzne Dzieła Elżbiety Jaraczewskiej w bibliotece Polona

Elżbieta Jaraczewska Kategoria:Polscy pisarze oświeceniowi Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Urodzeni w 1791 Kategoria:Zmarli w 1832 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie