Emil Wilhelm Magnus Georg Kraepelin (ur. 15 lutego 1856 w Neustrelitz, zm. 7 października 1926 w Monachium) – niemiecki lekarz psychiatra, twórca klasyfikacji chorób psychicznych, profesor Uniwersytetu Dorpackiego, Uniwersytetu Ruprechta i Karola w Heidelbergu oraz Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Autor dziewięciu wydań podręcznika psychiatrii (Lehrbuch der Psychiatrie). Brat przyrodnika Karla Kraepelina.
Życiorys Emil Kraepelin urodził się w 1856 roku jako najmłodsze z siedmiorga dzieci (1817–1882) i jego żony Emilie z domu Lehmann (1819–1896). Karl Kraepelin był synem Christiana Heinricha Kraepelina z Wittenburga i Caroline z domu Bergner. Był nauczycielem muzyki i aktorem, przyjacielem i recytatorem jego poezji. Emilie Kraepelin była córką muzyka Johanna Gottloba Lehmanna i Friederike Benzinger. Bratem Emila był Karl Kraepelin (1848–1915), później uznany biolog. Emil miał jeszcze braci Ottona (1845–1893), Augusta (1846–1848), Maxa (*† 1854) i siostry Emmę (1849–1924) oraz Emilie (1852–1853).
Uczęszczał do w rodzinnym Neustrelitz i w 1874 roku zdał w nim egzamin dojrzałości. Pod wpływem znajomego lekarza, przyjaciela ojca, postanowił studiować medycynę. Uczył się na Uniwersytecie w Würzburgu i Uniwersytecie Lipskim. Jako student zainteresował się psychiatrią i postanowił specjalizować się w tej dziedzinie. W Lipsku szczególnie istotny wpływ miały na niego wykłady Wilhelma Wundta. Jego pierwsza praca Über den Einfluss akuter Krankheiten auf die Entstehung von Geisteskrankheiten przyniosła mu wyróżnienie, przyznane przez władze uczelni w Würzburgu.
Pod koniec 1877 roku został asystentem Franza von RineckeraThe University Department of Psychiatry in Munich s. 76.. W tym samym roku ukończył studia i został asystentem Bernharda von Guddena w Oberbayerische Kreisirrenanstalt w Monachium. U Guddena studiował cztery lata. W tym czasie miał przydzielone prace neuroanatomiczne, ale jego zainteresowania były już wtedy ukierunkowane bardziej na psychologię niż neuroanatomię. Podobno trudności podczas prac mikroskopowych sprawiała mu wada wzroku. W Monachium poznał Auguste’a Forela i Franza Nissla.
W 1882 roku przeniósł się do kliniki Paula Flechsiga w Lipsku. Po niespełna czterech miesiącach został zwolniony z pracy – oficjalnym powodem było zaniedbywanie pacjentów i nieodpowiednie warunki higieniczne na oddziale. Przypuszczalnie faktycznym powodem były osobiste animozje między Flechsigiem a Wundtem, w którego laboratorium Kraepelin z zaangażowaniem pracował i spędzał więcej czasu niż w klinice. Zatrudnił się wtedy w poliklinice Wilhelma Erba. W semestrze letnim 1883 wykładał anatomię i fizjologię mózgu ze szczególnym uwzględnieniem psychologii (z demonstracjami), patologię i leczenie zaburzeń psychicznych, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów prawnych psychopatologii, oraz psychologię przestępczości (Criminalpsychologie). W semestrze zimowym przygotowywał wykłady z psychologii eksperymentalnej, wykłady o halucynacjach i urojeniach, oraz psychiatrię sądową, z ćwiczeniami praktycznymi, dla lekarzy i prawników.
Założył rodzinę, co przysporzyło mu pewnych finansowych trudności. Za radą Wundta podczas ferii wielkanocnych 1883 napisał kompendium psychiatriiThe University Department of Psychiatry in Munich s. 77.. Ponadto przez kilka miesięcy dorabiał pracując w zakładzie psychiatrycznym w Görlitz jako asystent Karla Kahlbauma. W tym samym 1883 roku ukończył w Monachium pracę habilitacyjną pod kierunkiem Maxa von Pettenkofera i otrzymał tytuł privatdozenta. Na wiosnę 1884 na krótko przeniósł się do Drezna, gdzie objął stanowisko kierownika tamtejszego zakładu psychiatrycznego (Heil- und Pflegeanstalt). Od sierpnia 1884 do kwietnia 1885 był sekundariuszem w prowincjalnym zakładzie dla obłąkanych w Lubiążu (Provinzial-Irrenanstalt Leubus). W kolejnym roku otrzymał propozycję objęcia katedry na Uniwersytecie w Dorpacie, jako następca pierwszego profesora psychiatrii w Dorpacie Hermanna Emminghausa, który przyjął ofertę objęcia katedry we Fryburgu. Odchodząc przedstawił radzie wydziału listę kandydatów do objęcia opuszczonej katedry: na pierwszym miejscu był Kirn z Fryburga, na kolejnych miejscach Kraepelin (wówczas Drezno), Moeli (Berlin) i Mercklin (Ryga). Nie wiadomo, czy uczelnia faktycznie kontaktowała się ze wszystkimi czterema kandydatami – prawdopodobnie nie, gdyż zaledwie trzy dni później ustalono, że dr Kraepelin będzie jedynym kandydatem na stanowisko profesora zwyczajnego psychiatrii. Wiadomo, że już wcześniej, w kwietniu 1884, z Kraepelinem kontaktował się listownie Emminghaus, dzięki czemu rada wydziału przypuszczalnie znała gotowość Kraepelina do przyjęcia oferty.
W Dorpacie przebywał przez pięć lat, do 1891 roku. W inauguracyjnym wykładzie 6 września 1887 roku przedstawił cele stojące przed ówczesną psychiatrią, wiążąc ich osiągnięcie przede wszystkim z psychologią eksperymentalną. Wiele pracy poświęcił organizacji dorpackiej kliniki, dysponując skromnymi środkami utworzył laboratorium psychologiczne. W tym czasie zaczął intensywną pracę naukową. Uczniami i asystentami Kraepelina w Dorpacie byli: Eduard Robert Michelson, Leon Daraszkiewicz, Heinrich Dehio, Axel Oehrn, Michał Ejner, Albert Behr, Arved Bertels, Maksimilian Falk i Henryk Higier.
Od początku Kraepelin odczuwał uciążliwości związane z biurokracją na dorpackiej uczelni i izolacją kulturalną bałtyckich Niemców, a brak znajomości języka rosyjskiego utrudniał mu kontakt z pacjentami (porozumiewał się z nimi za pośrednictwem asystentów). 9 listopada 1890 otrzymał propozycję objęcia katedry Uniwersytetu w Heidelbergu, którą od razu przyjął. Tego samego dnia wystosował do władz uczelni wniosek o zwolnienie go z obowiązków. Zgodę uzyskał dopiero 25 lutego, ważną od 1 kwietnia. W odpowiedzi na zapytanie rektora i rady wydziału o przyczynę odpisał, że „nie wie nic o Uniwersytecie Jurjewskim i nie ma z nim nic wspólnego”. 1 czerwca 1891 katedrę psychiatrii w Dorpacie objął Władimir Cziż. Z czasem rusyfikacja uczelni doprowadziła do opuszczenia jej przez niemal wszystkich niemieckich profesorów.
W 1891 Kraepelin objął dyrekcję w Heidelbergu, jako następca Carla Fürstnera. Jego asystentami i uczniami w tym czasie byli Aschaffenburg, Gaupp, Rüdin i Nissl. Bliskim współpracownikiem Kraepelina został wtedy także Alois Alzheimer.
W 1903 roku przyjął katedrę psychiatrii na Uniwersytecie w Monachium, wakującą po nagłej śmierci . Prawdopodobnie był rozczarowany bezskutecznymi próbami poprawienia warunków w heidelberskiej klinice. Do Monachium przenieśli się także Alzheimer, Nitsche i Gaupp, a później również Lotmar i Allers.
W 1908 roku został wybrany członkiem Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. W roku następnym wybrano go na honorowego członka brytyjskiej Medico-Psychological AssociationEmil Kraepelin. Br Med J. 2(3436): 914 (1926).. W latach I wojny światowej brał udział w utworzeniu bawarskiej sekcji Deutsche Vaterlandspartei. W 1920 roku otrzymał doktorat honoris causa wydziału filozofii Uniwersytetu Albertyna w Królewcu.
W 1917 roku założył Deutsche Forschungsanstalt für Psychiatrie, później połączone z Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft (obecnie ). Kraepelin pozostał w Monachium do przejścia na emeryturę w 1922 roku. Do jego współpracowników w Monachium zaliczali się Gaupp, Alzheimer, Rüdin, Georg Stertz, , Max Isserlin i Felix Plaut. Z okazji 70. urodzin wydano dwa okolicznościowe zbiory prac jego uczniów.
Prowadził lukratywną prywatną praktykę. Jego pacjentem był m.in. multimilioner Cyrus Hall McCormick.
4 października 1884 w Bölkow-Bodendiek ożenił się z wieloletnią narzeczoną Iną Schwabe (1855–1944), również pochodzącą z Neustrelitz córką dzierżawcy Ernsta Schwabego z Gehlsdorfu i Henriette z domu Stave. Ze starszą o siedem lat Iną zaręczył się w wieku piętnastu lat (w 1871 roku)http://www.engstrom.de/KRAEPELINBIOGRAPHY.pdf.. W listopadzie 1885 urodziła się córka, ale zmarła kilka godzin po porodzie. Z małżeństwa urodziło się ośmioro dzieci, cztery córki osiągnęły wiek dojrzały, pozostała czwórka zmarła w dzieciństwie. Jedna z córek, Antonie, wyszła za chemika (1887–1971).
Interesował się sztuką, muzyką, teatrem i malarstwem. Sam był autorem poezji, których jednak nie chciał publikować. Zbiór Werden – Sein – Vergehen ukazał się pośmiertnie, w 1928 roku. Na kupionej w 1902 ziemi w miejscowości Suna pod , nad jeziorem Maggiore, zbudował okazałą willę, w której spędzał wiele miesięcy razem z rodziną. Jego pasją były też podróże; zwiedził Jawę, Cejlon, Indie (w 1903 roku, razem z bratem), Egipt, Stambuł, Francję, Skandynawię, Wielką Brytanię, Hiszpanię, Wyspy Kanaryjskie, Związek Radziecki (Leningrad), Meksyk i Stany Zjednoczone (1908, 1925). W USA w 1925 roku uzyskał finansowanie Fundacji Rockefellera dla nowego budynku Instytutu. Otwarcia nowego Instytutu już nie dożył. Zmarł 7 września 1926 w Monachium na grypowe zapalenie płuc. Został pochowany na cmentarzu () w Heidelbergu. Na grobie umieszczono epitafium: „Dein Name mag vergehen. Bleibt nur Dein Werk bestehen” (Twoje imię mogą zapomnieć. Nie pozwól, by zapomnieli o twoim dziele”). thumb|Nagrobek Emila Kraepelina Nekrologi i wspomnienia napisali m.in. Ernst Trömner, Plaut, Bumke, Johannes Lange, Maurycy Bornsztajn, Adolph Meyer, HennebergHenneberg. Emil Kraepelin†. Med Klin 22, s. 2018–2020 (1926)., Smith Ely Jelliffe.
Kraepelin opisywany był jako cyklotymik. W późniejszych latach cierpiał na depresję. Od 1895 roku był abstynentem. Kurt Kolle wspominał, że podczas przyjęcia noworocznego w domu Kraepelinów zaproszonym asystentom podano lodowaty poncz, a okna były szeroko otwarte by nie przegapić bijących o północy kościelnych dzwonów. Alkohol był surowo zabroniony w monachijskiej klinice Kraepelina. Pacjenci dostawali napój według specjalnego przepisu, nazywany „winem musującym Kraepelina” (Kraepelinsekt).
Jego stosunki ze współpracownikami były chłodne. Przyjacielskie relacje miał ze starszym o dwadzieścia lat Wundtem; przez lata prowadzili korespondencję, Wundt wielokrotnie doradzał Kraepelinowi w sprawach kariery. Duży wpływ na Emila miał brat Karl. Z zachowanej korespondencji i relacji bliskich wiadomo, że to starszy z braci dominował w ich relacjach. Sugerowano nawet, że często „binominalne” nazewnictwo chorób psychicznych wprowadzane przez Emila wynikało z lektury taksonomicznych prac Karla (który zajmował się m.in. systematyką mięczaków i mszywiołów).
Był kilkukrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny; w 1909 przez Gauppa, w 1911 przez Meyera, w 1917 i 1923 przez Bleulera, w 1923 przez Bumkego, w 1925 przez Mingazziniego i w 1926 przez Weygandta.
W 1983 roku opublikowano jego wspomnienia. Ponad dwieście stron tekstu obejmuje wydarzenia od dzieciństwa do około 1919 roku, spisane w pierwszej osobie, w „bezpośrednim, szczerym i często dowcipnym stylu”G.E. Berrios. Lebenserinnerungen. Med Hist 28(3): 337 (1984)..
Upamiętnienie thumb|Tablica pamiątkowa w Tartu Deutsche Forschungsanstalt für Psychiatrie przyznaje za szczególne zasługi dla psychiatrii złoty medal jego imienia (Goldene Kraepelin-Medaille). Specjalnymi artykułami uczczono 100. i 150. rocznice jego urodzin. Ulicę w Monachium, przy której znajduje się dziś Instytut Psychiatrii Maxa Plancka (Max Planck Institute for Psychiatry), przemianowano na Kraepelinstrasse. W Tartu, pod adresem Näituse 2, znajduje się tablica upamiętniająca Kraepelina.
Dorobek naukowy thumb|Rysunek autorstwa Kraepelina (1896). Napis wzywa: Psychiatrzy Europy! Chrońcie swoje święte rozpoznania!
Klasyfikacja chorób psychicznych