USS North Carolina (BB-55)

USS North Carolina (BB-55) – amerykański pancernik z okresu II wojny światowej, okręt prototypowy swojego typu. Uzbrojony w artylerię główną kalibru 406 mm okręt o wyporności standardowej 35 000 ton był pierwszym nowoczesnym amerykańskim pancernikiem zbudowanym po I wojnie światowej.

„North Carolina” została zwodowana 13 czerwca 1940 roku w stoczni New York Naval Shipyard w Nowym Jorku w efekcie programu budowy tzw. szybkich pancerników, i weszła do służby w United States Navy 9 kwietnia 1941 roku. W drugiej połowie 1942 roku okręt wziął udział w kampanii na Wyspach Salomona. W sierpniu 1942 roku „North Carolina” wniosła znaczący wkład w obronę lotniskowca USS „Enterprise” (CV-6) podczas bitwy koło wschodnich Wysp Salomona. Brała następnie udział w walkach o Wyspy Gilberta, o Wyspy Marshalla i na Marianach. Uczestniczyła także w bitwie na Morzu Filipińskim, w inwazji na Okinawę oraz w walkach o Iwo Jimę. We wrześniu 1945 roku pancernik asystował w Zatoce Tokijskiej w ceremonii kapitulacji Japonii.

Wycofany z czynnej służby 27 czerwca 1947 roku, od 1961 roku pełni rolę okrętu-muzeum.

Geneza i budowa Decyzję o budowie pierwszych od 20 lat amerykańskich pancerników podjęto w drugiej połowie lat 30., gdy skończyły się przewidziane traktatem waszyngtońskim „wakacje morskie” w budowie okrętów liniowych. Budowane pancerniki wciąż musiały jednak spełniać przewidziane traktatem limity, tj. ich wyporność standardowa nie mogła przekroczyć 35 000 ton standardowych, kaliber ich artylerii głównej nie mógł przekroczyć 406 mmStanley Sandler: World War II, s. 163..

W oparciu o wymagania ustalone przez Biuro Okrętów, w latach 1935–1937 opracowano 77 projektów, z których dla nowego pancernika wybrano ostatecznie projekt oznaczony jako „Schemat XVI”, ukończony w sierpniu 1936 rokuR. Dulin, W. Garzke: Battleships, s. 33.. Ustalono w nim aranżację trzech poczwórnych wież z działami kalibru 14 cali (356 mm), dwóch w przedniej części okrętu i jednej w części rufowej, z dużym pojedynczym kominem w dużej odległości od przedniego masztu na nadbudówce. Urządzenia napędowe zostały rozdzielone między cztery przedziały, z dwoma pomieszczeniami kotłów i dwoma siłowniami. left|thumb|„North Carolina” w trakcie wyposażania 17 kwietnia 1941 roku Rzeczywisty projekt zastosowany przy zawarciu kontraktów na budowę odbiegał w kilku znaczących aspektach od ostatecznego projektu wstępnego, m.in. przez zastosowanie dwóch kotłów i jednej turbiny z przekładniami w każdym z czterech przedziałów, redukując przez to liczbę otworów w grodziach wodoszczelnych otaczających te pomieszczenia. Te zmiany doprowadziły do zastosowania dwóch zamiast jednego komina. Zwiększono liczbę dział artylerii pomocniczej do 10 podwójnych wież dział 127 mm L/38 (5" /38 Mk 12). Zwiększeniu do 15° uległ też kąt nachylenia pancerza kadłubaNorman Friedman: U.S. Battleships, s. 265-269.. Ostateczną wersję projektu XVI-C do kontraktu produkcyjnego zatwierdzono 4 maja 1937 roku.

Kontrakt na budowę pierwszego okrętu zawarto ze stocznią New York Navy Yard w Nowym Jorku, która wygrała przetarg na budowę jednostki, oferując cenę 37,2 mln dolarów bez uwzględnienia kosztów pancerza i uzbrojeniaThomas Heinrich: Warship Builders, s. 42-43.. O rozpoczęciu budowy „North Caroliny” i – w Filadelfii – jej siostrzanego USS „Washington” (BB-56), osobiście poinformował prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin Delano Roosevelt. W stoczni konieczne było jednak przedłużenie i wzmocnienie istniejącego doku konstrukcyjnego, co było jednym z czynników wpływających na opóźnienie budowyR. Dulin, W. Garzke: Battleships, s. 34-35..

27 października 1937 roku, w brooklińskiej stoczni położono stępkę pod USS „North Carolina” (BB-55) – pierwszy od dwudziestu lat pancernik budowany w Stanach Zjednoczonych. Już po położeniu stępki, pod wpływem odmowy podpisania ograniczającego zbrojenia drugiego traktatu londyńskiego przez Japonię, a także faktu że Niemcy, Francja i Włochy budowały pancerniki z działami kalibru 380 mm, w listopadzie 1937 roku marynarka uzyskała zgodę na instalację dział 16-calowych (406 mm), zamiast zatwierdzonych wcześniej dział 356 mm. Nie bez znaczenia było także, że według danych wywiadowczych na swoich nowych pancernikach Japonia zamierzała instalować działa 406 mm.

„North Carolina” została zwodowana 13 czerwca 1940 roku i po wyposażeniu przyjęta do służby w United States Navy 9 kwietnia 1941 roku.

Konstrukcja Zaliczana do generacji szybkich pancerników, USS „North Carolina” (BB-55) miała w dniu wejścia do służby zgodną z traktatami wyporność standardową 35 000 ton, skutkiem jednak instalacji dodatkowego wyposażenia już w 1942 roku jej wyporność standardowa wzrosła do 36 600 ton, wyporność pełna do 44 800 ton, natomiast w roku 1945 wyporność pełna „North Caroliny” sięgnęła 46 700 tonR. Dulin, W. Garzke: Battleships, s. 62-65.. Długość całkowita okrętu wynosiła 222,11 metra, wodnica miała długość 217,51 metra. Szerokość jednostki na linii wodnej wynosiła 31,85 metra, maksymalna szerokość 33,02 metra, zanurzenie maksymalne 10,82 metra. Wysokość wolnej burty wynosiła 8,94 metra na dziobie i 5,89 metra na rufie. Dokonywane w okręcie podczas wojny zmiany wpływały także na liczebność załogi. Przewidziany w projekcie na 1880 osób, w 1945 roku okręt zaopatrywany był dla 2339 członków załogi, w momencie zakończenia służby w 1947 roku załoga „North Caroliny” liczyła 1774 osób. Uzbrojenie + Zmiany lekkiej artylerii przeciwlotniczej w czasie służby 40 mm L/50 1.1" L/75 20 mm L/70 12,7 mm (kwi. 1941) brak 16 brak 12 (gru. 1941) brak 16 40 12 (cze. 1942) brak 16 40 28 (gru. 1944) 60 brak 48 brak (cze. 1945) 60 brak 36 brak

Artylerię okrętu w dniu wejścia do służby tworzyło dziewięć dział 406 mm Mark 6, o długości lufy wynoszącej 45 kalibrów, rozmieszczonych w dwóch potrójnych wieżach w superpozycji w przed nadbudówką i jednej wieży w rufowej części okrętuR. Dulin, W. Garzke: Battleships, s. 50-51.. Artyleria główna uzupełniana była przez dwadzieścia dział uniwersalnych kalibru 127 mm L/38 Mark 12, rozmieszczonych w 10 podwójnych wieżach w śródokręciu po obu stronach nadbudówki, przy czym sześć wież zainstalowanych zostało bezpośrednio na głównym pokładzie na bakburcie i sterburcie, pozostałe zaś cztery na pokładach nadbudówki, po obu jej stronach.

thumb|„North Carolina” współcześnie. Widocznie rozmieszczenie dział artylerii głównej w trzech potrójnych wieżach oraz prawoburtowa bateria dział 127 mm w pięciu podwójnych wieżach na sterburcie okrętu obok nadbudówki. Oryginalnie okręt został wyposażony w baterię 16 działek przeciwlotniczych kalibru 1.1" L/75 (27,94 mm) na czterech poczwórnych podstawach oraz 12 karabinów maszynowych Browning M2 kalibru 12,7 mm. Opracowane i wyprodukowane przez Naval Gun Factory działka 1.1" okazały się jednak bardzo zawodne. Toteż od roku 1942 marynarka zaczęła wymieniać je na produkowane na szwedzkiej licencji po znacznych modyfikacjach, działka Bofors 40 mm L/56 w zestawach poczwórnych. W tym samym czasie, karabiny 12,7 mm (zwane .50-cal) zastępowano 20-milimetrowymi działkami Oerlikon z eksplodującymi pociskami o wadze 122,7 grama. Szybkostrzelność działek Oerlikon wynosiła 450 pocisków na minutę, wystrzeliwanych z prędkością początkową 835 m/s na odległość 4390 metrów. W wyniku stopniowo następującej wymiany, a następnie wzmacniania lekkiej artylerii przeciwlotniczej, na koniec wojny okręt wyposażony był w zupełnie inną i znacznie mocniejszą artylerię przeciwlotniczą.

Systemy kierowania ogniem Oryginalnie okręt nie miał radarów, jednak już w roku 1942 zaczął być wyposażany w najnowsze rozwiązania z tego zakresu. Latem 1942 roku „North Carolina” otrzymała radar wysokiej częstotliwości SGJames Hornfischer: Neptune's Inferno, s. 127-128.. W czasie kampanii na Wyspach Salomona w drugiej połowie 1942 roku, system kierowania ogniem pancerników tego typu oceniany był już jako „ogromny krok naprzód w technologii, o rząd wielkości w stosunku do starych pancerników, nawet po ich modernizacji”. Radary były stale unowocześniane. W roku 1945 „North Carolina” dysponowała już radarem SP, radarem dozoru powietrznego SK-2, systemem kierowania ogniem artylerii głównej Mark 38 z radarem Mark 27 na szycie nadbudówki i radarami Mark 13 umieszczonymi na przelicznikach artyleryjskich, oraz radarami kierowania ogniem artylerii średniej Mk 37 (Mk 12/22/32) i lekkiej (40 mm) Mk 57 i Mark 34John Campbell: Naval Weapons, s. 106-110.R. Dulin, W. Garzke: Battleships, s. 56-57.. Radary dostarczały dane o celach do czterech umieszczonych poniżej linii wodnej okrętu elektromechanicznych komputerów kierowania ogniem artyleryjskim Mark 8 Rangekeeper i Mark I Fire Control Computer, których funkcją było śledzenie celów, przewidywanie pozycji celów w przyszłości i korekta ognia artyleryjskiego, a także ciągłe obliczanie kierunku skierowania dział oraz ich elewacji kwadrantowej.

thumb|Rzuty „North Caroliny”, widoczne rozmieszczenie dział artylerii głównej i wież 127 mm wokół nadbudówek okrętu W czasie projektowania okrętów, rozpoznanie i korygowanie ognia z powietrza uważane było za podstawę walki artyleryjskiej na dużych dystansach. Stąd też obydwa okręty przenosiły trzy wodnosamoloty typu Vought OS2U Kingfisher, po jednym na każdej z katapult i jeden przechowywany na pokładzie, jako że poniżej pokładu brak było miejsca na hangar. Samoloty te stanowiły jednak problem; zbyt duże niebezpieczeństwo wiązało się z koniecznością zmniejszenia prędkości na nieprzyjacielskich wodach celem podniesienia z wody samolotu, zgromadzone zaś na pokładzie paliwo lotnicze stwarzało zagrożenie pożarowe. Toteż wprowadzenie na pokłady radarów zmniejszyło rolę korygowania lotniczego ognia artyleryjskiego, a ostatecznie całkowicie je wyeliminowało.

Opancerzenie i ochrona okrętu Opancerzenie zostało zaprojektowane do wytrzymania uderzeń pociskami 356 mm o wadze 680 kgR. Dulin, W. Garzke: Battleships, s. 52.. Przeciwko pociskom okręt dysponował strefą odporności zapewniającą ochronę cytadeli z odległości między 17 400 metrów przy uderzeniach pocisków z boku, a 27 400 metrów przy uderzeniach od góry. Natomiast przeciwko ostatecznie wykorzystywanym przez „North Carolinę” działom 406 mm L/45 z pociskami o wadze 1225 kg, strefa odporności chroniła na dystansach od 19 470 do 25 420 metrów. Boczne opancerzenie cytadeli stanowił główny pas pancerny ze stali pancernej o grubości 304 mm, oparty na płytach ze stali STS o grubości 19 mm. Pas nachylony był pod kątem 15° z dolną krawędzią skierowaną do wnętrza okrętu.

„North Carolina” otrzymała znacznie lepsze opancerzenie poziome niż poprzednie amerykańskie okręty tej klasy. Jej górny pokład, którego zadaniem było zainicjowanie zapalników spadających pocisków, opancerzony był stalą o grubości 37 mm, podczas gdy niższe pokłady chronić miały żywotne części okrętów przed skutkami wynikłych stąd eksplozji. Drugi pokład zbudowany był ze stali o grubości 127 mm w osi okrętu, w jego bocznych częściach zaś ze stali 140 mm. Trzeci pokład ze stali pancernej o grubości 16 mm w osi i 19 mm po bokach miał zatrzymać odłamkiR. Dulin, W. Garzke: Battleships, s. 53-54..

Wieże artylerii głównej chronione były od czoła 406-milimetrowymi płytami pancernymi, z boku płytami o grubości 251 mm, od tyłu - 300 mm, zaś strop miał grubość 178 mm. Pancerz barbety był zmienny i miał grubość od 373 mm od czoła do 406 mm po bokach. Wieże dział uniwersalnych, podobnie jak ich magazyny, chronione były stalą STS o grubości 50 mm.

System biernej ochrony przeciwtorpedowej został zaprojektowany do wytrzymania podwodnej eksplozji ekwiwalentu 317 kilogramów TNT i składał się z dwóch bąbli przeciwtorpedowych umieszczonych na obu burtach oraz pięciu przedziałów. Dwa zewnętrzne, w tym bąbel, tworzyły puste przestrzenie, podczas gdy dwa kolejne wypełnione były płynemR. Dulin, W. Garzke: Battleships, s. 54..

Napęd