Władysław Orlicz

220px|thumb|Pamiątkowa tablica Władysław Orlicz (ur. 24 maja 1903 w Okocimiu, zm. 9 sierpnia 1990 w Poznaniu) – polski matematyk, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, członek rzeczywisty PAN; prezes Polskiego Towarzystwa Matematycznego (1977–1979).

Orlicz należał do tzw. lwowskiej szkoły matematycznej. Jego prace dotyczą głównie analizy funkcjonalnej i szeregów ortogonalnych. Do jego najważniejszych osiągnięć należy opracowanie teorii pewnego typu przestrzeni funkcyjnych (przestrzenie Orlicza i Musielaka-Orlicza). Był również współtwórcą znanego twierdzenia dotyczącego przestrzeni Banacha, nazwanego potem twierdzeniem Orlicza-Pettisa.

Życiorys Lata szkolne W pierwszych dwudziestu latach XX w. rodzina Orliczów dość często zmieniała miejsca pobytu. Wiązało się to z koniecznością zmiany szkół, ale fakt ten nie wpływał w sposób istotny na postępy w nauce Władysława. Uczęszczał on do szkół w Tarnowie, morawskim Znaimiu i we Lwowie, gdzie Orliczowie osiedli tuż po I wojnie światowej. Władysław, szczególnie w starszych klasach, uczył się doskonale, a wstępny okres edukacji zakończył 10 czerwca 1920 roku, otrzymując maturę w Państwowej Drugiej Szkole Realnej we Lwowie, którą zdał z odznaczeniem. Latem 1920 rok ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego. Nie brał udziału w walkach z bolszewikami, ponieważ wojna się zakończyła.

Studia Studia, które rozpoczął na Politechnice Lwowskiej, nie sprawiały mu kłopotów. Nie były one jednak dla niego dostatecznie fascynujące i już po roku podjął decyzję o zmianie uczelni. Zapisał się na Wydział Filozoficzny (podzielony wkrótce potem na dwa wydziały: Matematyczno-Przyrodniczy i Humanistyczny) Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, rozpoczynając zgłębianie tajników matematyki.

Lwów był w okresie międzywojennym miastem o wyjątkowej atmosferze, jaką tworzyli m.in. wybitni naukowcy i twórcy kultury. Studenci matematyki mieli możność uczenia się u mistrzów tej rangi co Stefan Banach, Hugo Steinhaus, Antoni Łomnicki, Stanisław Ruziewicz, Eustachy Żyliński czy Kazimierz Ajdukiewicz, prowadzący wykłady z zakresu logiki i metodologii nauk.

22 czerwca 1934 roku przeszedł postępowanie habilitacyjne.

Okupacja Od 31 grudnia 1939 roku do 22 czerwca 1941 wykładał na Uniwersytecie Lwowskim, będąc profesorem w tamtejszej Katedrze Matematyki. W czasie okupacji niemieckiej Lwowa (1941–1944), gdy zamknięte były lwowskie uczelnie, wraz z innymi uczonymi, m.in. Stefanem Banachem, był karmicielem wszy w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami profesora Rudolfa Weigla, zarabiając w ten sposób na utrzymanie i chroniąc się przed represjami hitlerowców.

Lata powojenne W 1945 w wyniku przymusowych wysiedleń Polaków z Kresów Wschodnich opuścił Lwów, udając się do Poznania, gdzie objął Katedrę Matematyki na tamtejszym uniwersytecie. Osiągnięcia naukowe przyniosły Władysławowi Orliczowi 21 lipca 1948 roku nominację na stanowisko profesora zwyczajnego. Od 1953 pracował także w Państwowym Instytucie Matematycznym w Warszawie. Od 1956 był członkiem korespondentem, od 1961 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk 23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s]).

Zmarł w Poznaniu, tam też został pochowany dnia 17 sierpnia 1990 w Alei Zasłużonych na cmentarzu Junikowo (pole AZ kwatera 2-L-07).

Życie prywatne Urodził się w rodzinie Franciszka (zm. 1907) i Marii z Rossknechtów, która po śmierci Franciszka wyszła ponownie za mąż przyjmując nazwisko Patocka. Miał czterech braci: Kazimierza, Tadeusza, Zbigniewa i Michała.

Od 12 lipca 1928 jego żoną była Zofia z Krzysików (1897–1999), fizyk, asystentka w Instytucie Fizyki UJK, nauczycielka gimnazjalna, porucznik Armii Krajowej i Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, więzień polityczny w latach 1948–1953.

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (1978) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1986) Order Sztandaru Pracy II klasy (1973) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1958) Złoty Krzyż Zasługi (16 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za wybitne zasługi w dziedzinie nauki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 – na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej” Medal im. Mikołaja Kopernika PAN (1973) Medal im. Wacława Sierpińskiego przyznany przez UW (27 kwietnia 1979) Źródło:.

Nagrody i wyróżnienia Nagroda im. Stefana Banacha Polskiego Towarzystwa Matematycznego (1948) Nagroda Państwowa II stopnia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie analizy funkcjonalnej i teorii szeregów ortogonalnych (1952) Nagroda Państwowa I stopnia (1966) Nagroda Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego (1973) doktoraty honoris causa: Uniwersytetu York w Toronto (1974), Politechniki Poznańskiej (5 sierpnia 1979) i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (23 sierpnia 1983) Źródło:.

Przypisy

Bibliografia Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 948.

Złamanie szyfru Enigma. Poznański pomnik polskich kryptologów. Pod redakcją Stanisława Jakóbczyka i Janusza Stokłosy, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2007, str. 36. ISBN 978-8-706-5275.

Linki zewnętrzne Biografia prof. Władysława Orlicza na stronie UAM w Poznaniu

[dostęp 2021-10-30]. [dostęp 2021-07-29]

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Analiza funkcjonalna – polscy naukowcy Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Poznańskiej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Laureaci medalu im. Wacława Sierpińskiego Kategoria:Laureaci Nagrody im. Stefana Banacha Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami przestrzeni matematycznych Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami twierdzeń Kategoria:Ludzie urodzeni w Okocimiu Kategoria:Lwowska szkoła matematyczna Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Junikowie Kategoria:Polacy wysiedleni z Kresów Wschodnich w latach 1944–1946 Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Matematycznego Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Zatrudnieni w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami Kategoria:Zmarli w 1990