thumb|Utrwalona w posadzce krew powstańca z 1944 roku thumb|Fragment ekspozycji Muzeum Ziemi PAN Willa Pniewskiego – dawny dom własny architekta Bohdana Pniewskiego, znajdujący się przy al. Na Skarpie 27 w Warszawie. Siedziba Muzeum Ziemi PAN.
Historia Budynek położony jest na skarpie wiślanej, w parku im. marsz. Rydza-Śmigłego. Pierwotnie był to murowany pawilon nazywany „pałacem Letnim”, stanowiący część założenia parkowego Na Górze. Został wzniesiony w latach 1779−1781 według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Pawilon powstał obok budynku mieszkalnego nazywanego „Oberżą”; jego budowa była związana z brakiem w tym pierwszym budynku większych przestrzeni, w których właściciel mógłby organizować przyjęcia. Na parterze znajdowała się wielka, otwarta na ogród sala z klasyczną elewacją z portykiem półkolumnowym przyziemiaHryniewiecki J., Kilka uwag o willi we Frascati, Architektura i Budownictwo: miesięcznik ilustrowany, 1938 nr 3 zachowana bez większych przekształceńCzapelski M., Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku, Warszawa, 2008, s. 162-171. Na piętrze znajdowała się duża sala przeznaczona do tańców. W późniejszym okresie, gdy właścicielami byli Radziwiłłowie, budynkowi zaczęto przypisywać funkcję siedziby loży masońskiejKwiatkowski M., Loża masońska, Stolica: warszawski tygodnik ilustrowany. R. 43, 1988 nr 15 (10 IV).
Budynek został zakupiony przez Bohdana Pniewskiego od rodziny Branickich i gruntownie przebudowany w latach 1934−1935 według projektu właściciela z przeznaczeniem na dom własnyJędrzejczak E., Zabytkowa willa prof. B. Pniewskiego, w: „Kamień Naturalny”, nr 11, 1997, s. 25-27. Pniewski wkomponował zmniejszony od strony elewacji wschodniej pawilon w nowy budynek obłożony nieociosanym kamienieniem, z nieregularnymi otworami okiennymi. Najwyższa kondygnacja, na której powstały pomieszczenia gospodarcze i służbówka, jest cofnięta i zwieńczona dużym dachem. Architekt umieścił swoją pracownię w dolnej części budynku. W wystroju wnętrza zwracają uwagę m.in. ludowe misy umieszczone na suficie w bibliotece oraz opracowanie niszy jednego z pokojów, w którą wmurowane huculskie kafle. W budynku zainstalowano windęPiątek G, Niezniszczalny. Bohdan Pniewski. Architekt salonu i władzy, Wydawnictwo Filtry, 2021, ISBN: 978-83-960609-3-8Chmielewski K, Willa Bohdana Pniewskiego w Warszawie, w: „Murator”, 1993, nr 1, s. 33-35.
W 1944 w czasie powstania warszawskiego prowadzone były zacięte walki w rejonie Sejmu i Powiśla, a willa Pniewskiego przechodziła z rąk do rąk. W połowie września rannych zostało tu kilku powstańców, m.in. 12 września nieznany z imienia i nazwiska powstaniec z obsługi Piata, który z willi ostrzeliwał czołgi niemieckie atakujące od strony Sejmu.
W okresie II wojny światowej rodzina Pniewskiego została z willi wysiedlona. Architekt wrócił tam po 1945 roku i był jej właścicielem aż do swojej śmierci w 1965.
W 1965 budynek został wpisany do rejestru zabytków.
W 1966 willa została zakupiona przez Polską Akademię Nauk (PAN) od spadkobierców Bohdana Pniewskiego z przeznaczeniem na cele muzealne.
Po wykupie willi, na podłodze i parapecie, na klatce schodowej wyłożonej marmurem, znaleziono zakrzepnięte ślady krwi wsiąkniętej w kamień posadzki. Wcześniejsze podejrzenia, że jest to krew powstańca warszawskiego, potwierdzono w 1978 roku dzięki badaniom ekspertów Instytutu Kryminalistyki i Kryminologii Akademii Spraw Wewnętrznych. 21 kwietnia 1980 na klatce schodowej z inicjatywy PAN umieszczono tablicą z napisem: Utrwalone w marmurze ślady krwi przelanej przez nieznanego Powstańca Warszawy w 1944 roku. W 2004 roku z okazji 60. rocznicy powstania warszawskiego, ślady te zostały dla ochrony przykryte szklaną taflą.
Napis Znajdujący się na frontowej fasadzie budynku napis: SCANDIVSDD AR FXTAMRC+ ma oznaczać: Pnący się przebudował świątynię masonów i zamieszkał w niej.
Przypisy
Linki zewnętrzne Willa na portalu warszawa1939.pl
Pniewskiego Kategoria:Zabytki nieruchome w Warszawie Kategoria:Budynki projektu Bohdana Pniewskiego