thumb|Siedziba Fundacji w Berlinie, Schumannstraße 8 Fundacja im. Heinricha Bölla (niem. Heinrich-Böll-Stiftung e. V.) – niemiecka fundacja o profilu lewicowo-liberalnym i proekologicznym, bliska ideowo partii Zielonych. Fundacja jest prawnie niezależnym bytem o statusie zarejestrowanego stowarzyszenia. Finansowo i organizacyjnie, jak wszystkie niemieckie fundacje polityczne, jest niezależna od partii, przy której została afiliowana w celu prowadzenia edukacji obywatelskiej i promocji społeczeństwa obywatelskiego. Niemieckie fundacje polityczne finansowane są z funduszy publicznych. Wielkość dofinansowania ministerialnego zależy od wyników danej partii politycznej w Bundestagu w ostatnich dwóch wyborach. Fundacja im. Heinricha Bölla została założona w 1997 r.
Cele fundacji i ich realizacja Fundacja im. Heinricha Bölla jest częścią globalnego politycznego ruchu „zielonych”, rozwijającego się od lat 80. Opisuje samą siebie jako laboratorium zielonych idei i projektów, think tank na rzecz reform politycznych oraz międzynarodową sieć. Głównym celem Fundacji jest wspieranie edukacji obywatelskiej zarówno w Niemczech, jak i za granicą, co oznacza promowanie demokratycznego zaangażowania, aktywności społeczno-politycznej, jak również ponadkulturowego porozumienia. Fundacja zapewnia również wsparcie dla sztuki, kultury, nauki, badań naukowych oraz współpracy na rzecz rozwoju. U podstaw jej działań leżą fundamentalne wartości polityczne: ekologia, demokracja, solidarność i niestosowanie przemocy.
Za zgodą rodziny Heinricha Bölla oraz niemieckiej partii Związek 90/Zieloni Fundacja nosi imię pisarza, który uosabiał istotne dla niej wartości, wyrażone w misji organizacji – odwagę obrony własnych przekonań, zachętę do angażowania się w sprawy publiczne oraz bezwarunkowe wspieranie godności ludzkiej oraz praw człowieka. Böll propagował obywatelską aktywność polityczną oraz współuczestnictwo w życiu politycznym zgodnie ze swoim słynnym mottem „Wtrącanie się jest jedynym sposobem na pozostanie realistą”.
Fundacja im. Heinricha Bölla ma około 180 etatowych pracowników oraz blisko 320 członkiń i członków świadczących pomoc materialną i niematerialną. Od 2002 r. zarządem Fundacji kierują i Barbara Unmüßig, a funkcję dyrektorki zarządzającej sprawuje . W listopadzie 2016 r. Barbara Unmüßig została ponownie wybrana na kolejną kadencję, a Ellen Ueberschär zostanie następczynią Ralfa Fücksa od lipca 2017 r.
Współpraca Fundacji im. Heinricha Bölla ze zagranicznymi partnerami w zakresie programów edukacji społeczno-politycznej ma charakter długoterminowy. Dodatkowymi ważnymi instrumentami międzynarodowej współpracy są programy wyjazdowe, wpływające na poszerzenie wymiany doświadczeń i rozwijanie kontaktów politycznych, jak również podstawowe i zaawansowane programy szkoleniowe dla zaangażowanych aktywistów. Biura w 32 krajach realizują projekty dotyczące zrównoważonego rozwoju, polityki klimatycznej i energetycznej, demokracji płci, praw człowieka, transatlantyckiego dialogu, sztuki i kultury.
Historia Na początku lat 80. w ówczesnej RFN przy Partii Zielonych powstały państwowe fundacje. W 1983 roku nie powiodła się próba utworzenia fundacji ogólnokrajowej, jednak kilka lat później powstały trzy stowarzyszenia, odzwierciedlające różne nurty polityczne tęczowej koalicji: feministyczny instytut Frauenanstiftung, federacja regionalnych fundacji Buntstift oraz Fundacja im. Heinricha Bölla z Kolonii. Następnie powołano organizację parasolową Regenbogen, której zadaniem była koordynacja działań tych trzech odrębnych instytucji. W 1988 r. Partia Zielonych uznała ją za swoją fundację polityczną, tym samym uprawniając ją do otrzymywania finansowania z budżetu państwa.
W marcu 1996 roku na konwencji Partii Zielonych postulowano połączenie odrębnych podmiotów, a wniosek ten został poparty znaczną większością głosów. Statut zjednoczonej organizacji określał główne obszary działania – demokrację płci oraz zagadnienia dotyczące migracji i różnorodności. Po dalszych dyskusjach nowa fundacja przyjęła nazwę jednej ze swoich poprzedniczek – Fundacji im. Heinricha Bölla – i rozpoczęła działalność 1 lipca 1997 roku w Berlinie na terenie Hackesche Höfehttp://www.boell.de/de/navigation/neubau-6953.html.. W 2008 roku organizacja przeniosła się do swojej obecnej siedziby w berlińskiej dzielnicy rządowej. Jej nowy, energooszczędny budynek zaprojektowała firma e2a eckert eckert architekten z Zurychu, a inspiracją dla jego konstrukcji były dwa zrealizowane obiekty: Miesa van der Rohe – Farnsworth House oraz budynek Seagram.
Organizacja Centrala i biura w Niemczech Obecna centrala Fundacji w centrum Berlina (od 2008 r.) obejmuje powierzchnię ok. 7000 m², oferując nowoczesną przestrzeń biurową dla ok. 185 pracowników. Centrum konferencyjne może pomieścić do 300 osób w różnych konfiguracjach, dzięki czemu możliwe jest organizowanie tu dużych, kilkudniowych konferencji.
Fundacja podkreśla, że pod względem konstrukcji jej siedziba to przykład „ekologicznej awangardy” wśród nowatorskiego projektowania pomieszczeń konferencyjnych. Zużycie energii w budynku, kształtujące się na poziomie 55,7 kWh/m², jest niższe niż połowa dopuszczalnego prawnie limitu. We współpracy z Grammer Solar zainstalowano na dachu system fotowoltaiczny, który w skali roku generuje ok. 53 000 kWh energii i zasila system ciepłowniczy dzielnicy. W budynku zastosowano ponadto chłodnicę adiabatyczną do klimatyzacji pomieszczeń. System ten wykorzystuje około dziesięciokrotnie mniej energii niż konwencjonalne rozwiązania. Do ogrzewania pomieszczeń w budynku służy ciepło wytwarzane przez serwery sieci komputerowej. Jako wyraz uznania dla tego innowacyjnego projektu, znacznie podnoszącego wydajność energetyczną systemów informatycznych, Fundacja otrzymała nagrodę Green CIO Award. Wreszcie atrium oraz dziedziniec wewnętrzny budynku wytwarzają naturalne prądy konwekcyjne, które służą do wentylacji budynku przez cały rok
Fundacja im. Heinricha Bölla prowadzi lokalne biura we wszystkich 16 krajach związkowych Niemiec. Są to niezależne i stowarzyszone podmioty, które wdrażają programy na rzecz społeczności lokalnych oraz regionalnych w obszarach takich jak ekologia, demokracja, migracja czy demokracja płci. Działalność nie ogranicza się jednak do zagadnień regionalnych czy ogólnokrajowych, a niektóre projekty współpracy mają zasięg międzynarodowy. Mimo swojego niezależnego statusu prawnego wszystkie oddziały landowe wchodzą w skład struktury Fundacji i są związane jej statutem (np. mają obowiązek działać na rzecz dobra publicznego czy przestrzegać kwot w zatrudnianiu kobiet).
Program stypendialny Poza działalnością w sferze polityki i kultury centrala Fundacji im. Heinricha Bölla w Berlinie oferuje także stypendia dla studentów i studentek oraz doktorantów i doktorantek uczelni niemieckich. Są one dostępne we wszystkich dyscyplinach akademickich, a ich liczba sięga ok. 1000 stypendiów rocznie. Od kandydatów i kandydatek oczekuje się wysokiego poziomu akademickiego, podejmowania działań na rzecz swoich społeczności, zainteresowania zagadnieniami politycznymi i społecznymi oraz wspierania ideałów propagowanych przez Fundację.
W swoim sprawozdaniu rocznym Fundacja napisała:
„W 2015 roku w ramach programu stypendialnego Fundacji spośród 2023 zgłoszeń wybrano 194 nowych stypendystów i stypendystek. W ubiegłym roku wsparcie finansowe otrzymało łącznie 978 studentów i studentek studiów I i II stopnia, a także 215 doktorantów i doktorantek (w tym 58% kobiet i 42% mężczyzn). W wybranej grupie 308 stypendystów i stypendystek (28%) miało korzenie imigranckie, a 460 (42%) pochodziło z rodzin, których członkowie nie posiadali wykształcenia wyższego. 28% osób pochodziło spoza Unii Europejskiej, w głównej mierze Rosji, Syrii, Iranu i Egiptu”.
Oprócz programu stypendialnego dla studentów i studentek na uczelniach niemieckich Fundacja im. Heinricha Bölla oferuje także trzy miejscowe programy stypendialne (sur place) dla niemających korzeni niemieckich studentów i studentek w Rosji, na Południowym Kaukazie (w Armenii, Azerbejdżanie i Gruzji) oraz w Ameryce Środkowej i na Karaibach. Środki na finansowanie tych programów pochodzą z Ministerstwa Współpracy Gospodarczej i Rozwoju oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec.
Instytut im. Gundy Werner Instytut im. Gundy Werner () na rzecz feminizmu i uwzględniania perspektywy płci w demokracji (gender democracy) powstał w 2007 roku, po połączeniu się Instytutu Feministycznego Fundacji oraz Wspólnej Grupy Roboczej na rzecz Uwzględniania Perspektywy Płci w Demokracji. Instytut koncentruje się na prawach kobiet jako prawach człowieka, upolitycznieniu zagadnień płci kulturowej, refleksji feministycznej oraz koncepcjach demokracji płci, a także dyskursie na styku nauki, polityki i społeczeństwa obywatelskiego.
Programy realizowane przez Instytut, w tym konferencje i publikacje, poruszają zagadnienia takie jak związki między bezpieczeństwem człowieka a bezpieczeństwem kobiet, zmieniająca się rola rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1325 dotyczącej kobiet, pokoju i bezpieczeństwa, aspekty polityki płci w obszarze rozliczeń okresu zmian ustrojowych w tzw. społeczeństwach pokonfliktowych, debaty wokół kwestii płci i nauki, a także zagadnienia dotyczące praw seksualnych i reprodukcyjnych.
Archiwa naukowo-badawcze Fundacja im. Heinricha Bölla prowadzi w Berlinie dwa archiwa: Archiv Grünes Gedächtnis (Archiwum Zielonej Pamięci) oraz Petra-Kelly-Archiv (Archiwum Petry Kelly), a ponadto wspiera Heinrich-Böll-Archiv (Archiwum Heinricha Bölla) w Kolonii. Archiwum Zielonej Pamięci gromadzi dokumenty dotyczące historii niemieckiej Partii Zielonych oraz nowych ruchów społecznych w Niemczech, w tym materiały dotyczące ruchów ekologicznych, antynuklearnych, feministycznych i pokojowych w Niemczech Zachodnich po roku 1968, a także ruchu na rzecz praw obywatelskich w Niemczech Wschodnich. Oprócz oficjalnych dokumentów partii politycznych oraz dokumentów przekazanych przez działaczy i działaczki lub ich spadkobierców archiwum posiada obszerne zbiory plakatów kampanijnych, fotografii, treści internetowych oraz nagrań audio i wideo. Archiwum Petry Kelly gromadzi i przechowuje elementy dziedzictwa politycznego tej działaczki i polityczki, w tym materiały dotyczące międzynarodowych ruchów walczących z bronią jądrową oraz działających na rzecz rozbrojenia, pokoju, praw człowieka i emancypacji Archiwum Heinricha Bölla gromadzi i dokumentuje wszystko, co dotyczy życia i twórczości tego niemieckiego laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. We współpracy z Miejskim Archiwum Historycznym w Kolonii oraz osobami upoważnionymi do zarządzania majątkiem Heinricha Bölla, Archiwum zbiera i indeksuje wszystkie dzieła i prace pisarza oraz publikacje na jego temat. Od 2002 r. Archiwum współredaguje ponadto krytyczną edycję dzieł Heinricha Bölla.
GreenCampus GreenCampus to nazwa organizowanej przez Fundację im. Heinricha Bölla akademii szkoleń politycznych i kształcenia ustawicznego. Od 2006 r. oferuje szkolenia w zakresie zarządzania w polityce oraz zagadnień różnorodności płci dla osób zajmujących się polityką, wolontariatem, aktywizmem czy profesjonalną organizacją wydarzeń.
Nagrody Fundacja im. Heinricha Bölla sponsoruje szereg nagród, takich jak m.in.: Nagroda im. Petry Kelly (dwa razy do roku) Nagroda im. Petry Kelly jest przyznawana od 1998 roku osobom i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego za wyjątkowe zaangażowanie w działania na rzecz praw człowieka, środowiska naturalnego oraz rozwiązywania konfliktów bez użycia przemocy. Kwota nagrody wynosi 10 000 euro. Laureatami i laureatkami nagrody zostali dotychczas m.in. Organizacja Narodów i Ludów Niereprezentowanych, Ingrid Betancourt, Wangari Maathai oraz Zhang Sizhi. Nagroda im. Hannah Arendt (co roku)