Reprezentacja Chorwacji w piłce nożnej mężczyzn

Reprezentacja Chorwacji w piłce nożnej mężczyzn (chor. Reprezentacija Hrvatske u nogometu za muškarce) – narodowy zespół piłkarzy nożnych Chorwacji. Pierwszy raz zasady gry oraz sam mecz piłkarski zaprezentowali na terenie dzisiejszej Chorwacji angielscy robotnicy, którzy w 1873 roku budowali fabrykę w Rijece.

Wprawdzie krajowa federacja piłkarska powołana została już w roku 1912, ale aż do 1990 roku piłkarze urodzeni w Chorwacji grali w reprezentacji Jugosławii. W latach 1941–1945 wydzielone było Niepodległe Państwo Chorwackie, które w istocie znajdowało się pod wpływem państw Osi. Krótko przed rozpoczęciem II wojny światowej sportowe reprezentacje Chorwacji dostały pozwolenie na występy pod flagą własnego kraju, właśnie wtedy drużyna narodowa rozegrała mecz, który czasem uznawany jest za pierwszy w jej niepodległej historii. Zwycięskie spotkanie ze Szwajcarią (4:0) odbyło się w Zagrzebiu 2 kwietnia 1940 roku. Niepodległa Chorwacja powstała 25 czerwca 1991 roku, choć już od 1990 roku reprezentacja ponownie rozgrywała mecze, jednak związek piłkarski wtedy nie był jeszcze członkiem FIFA ani UEFA.

Od początku lat 90. reprezentacja sześciokrotnie awansowała do finałów mistrzostw Europy (1996, 2004, 2008, 2012, 2016, 2020), oraz siedmiokrotnie do finałów mistrzostw świata (1998, 2002, 2006, 2014, 2018, 2022 i 2026). Największy sukces odniosła na Mundialu 2018 dochodząc do finału i zdobywając srebro. Na Mundialu 1998 z kolei, kiedy drużyna chorwacka prowadzona była przez Miroslava Blaževicia zdobyła ona brązowy medal, a Davor Šuker został królem strzelców turnieju.

Po nieudanym Mundialu 2006 selekcjonerem został ich kolega z brązowej drużyny Slaven Bilić. Nie przeprowadził kadrowej rewolucji, w pierwszej jedenastce wciąż grali najczęściej najbardziej doświadczeni piłkarze. Bilicia broniły jednak wyniki – od sierpnia 2006 do lutego 2007 roku reprezentacja w sześciu spotkaniach nie poniosła ani jednej porażki, a pokonała m.in. mistrzów świata Włochów oraz – w eliminacjach do Euro 2008 – Anglię.

Po nim chorwacką ekipę prowadzili kolejno Igor Štimac, Niko Kovač, Ante Čačić oraz Zlatko Dalić, który zdobył z reprezentacją dwa medale Mistrzostw Świata (srebrny w 2018 i brązowy w 2022), a także srebrny medal Ligi Narodów UEFA w sezonie 2022/2023. Po odpadnięciu Chorwacji w 1/16 finału Mistrzostw Świata w 2026, Dalicia zastąpił powracający po 14 latach na to stanowisko Slaven Bilić.

Dzieje reprezentacji Początki futbolu w Chorwacji Piłka nożna w Chorwacji pojawiła się pod koniec XIX wieku. Pierwsze chorwackie kluby – PNiSK (Prvi Nogometni i Sportski Klub, tj. Pierwszy Piłkarski i Sportowy Klub) oraz HASK (Hrvatski Akademski Sportski Klub, tj. Chorwacki Akademicki Klub Sportowy) – powstały w roku 1903. Oba miały swoją siedzibę w stolicy kraju Zagrzebiu. Trzy lata później właśnie te zespoły rozegrały pierwszy odnotowany w oficjalnych statystykach mecz w Chorwacji. Spotkanie zakończyło się remisem 1:1. Zainteresowanie piłką nożną stopniowo wzrastało. Wkrótce pojawiły się kolejne kluby, m.in. Slavija Trsat (1905), Concordia Zagrzeb (1906), Segesta Sisak (1907), Croatia Zagrzeb (1907), Hajduk Split (1911) i Gradjanski Zagrzeb (1911).

Drużyna narodowa zadebiutowała na arenie międzynarodowej, na razie nieoficjalnie, w 1907 roku dwumeczem ze Slavią Praga. Pięć lat później został założony Chorwacki Związek Piłki Nożnej, który jeszcze w tym samym roku zainaugurował rozgrywki ligowe. Pierwszym mistrzem kraju był HASK Zagrzeb.

Po I wojnie światowej, po przyłączeniu Chorwacji do królestwa SHS, utworzono Jugosłowiański Związek Piłki Nożnej, który był piłkarską centralą dla wszystkich trzech drużyn narodowych. Prezesem związku został Chorwat, były prezydent HASK-u Zagrzeb Hinko Wurth. W pierwszych jugosłowiańskich rozgrywkach ligowych zwyciężył chorwacki Gradjanski Zagrzeb, który wygrywał jeszcze czterokrotnie (1926, 1928, 1937 i 1940). Ponadto mistrzostwo kraju zdobywały Hajduk Split (1927 i 1929), Concordia Zagrzeb (1930 i 1932) oraz HASK (1938). Drużyny z Chorwacji grały w lidze jugosłowiańskiej do 1940 roku.

Lata 1940–1944 – Piłka nożna na tle wojennej zawieruchy W roku 1941 faszystowskie ugrupowanie ustaszy na czele z Ante Paveliciem przejęło władzę w Chorwacji oraz ogłosiło niepodległość kraju. Niezależne Państwo Chorwackie (NDH), sprzymierzone z Niemcami, istniało do maja 1945 roku, kiedy zostało zlikwidowane przez armię jugosłowiańską.

W tym czasie rozgrywała swoje mecze reprezentacja Chorwacji. Jej rywalami byli zazwyczaj drużyny narodowe krajów będących pod kontrolą Niemiec lub państw, które zachowały neutralność. Zadebiutowała już 2 kwietnia 1940 roku spotkaniem ze Szwajcarią w Zagrzebiu, ale w 1940 roku wychodziła na boisko jeszcze jedynie trzy razy. W 1941 roku Chorwaci zostali przyjęci do FIFA. Od 1940 do 1944 roku rozegrali w sumie dziewiętnaście meczów, w których dziewięć razy wygrywali, cztery remisowali i sześciokrotnie przegrywali. Dwukrotnie ulegli Niemcom nazistowskim (po 1:5) i raz drużynie faszystowskich Włoch (0:4). Silniejsi okazali się m.in. od Bułgarów (6:0) i Słowaków (6:1 i 7:3).

W tym czasie, dla drużyn klubowych krajów zaprzyjaźnionych z Państwami Osi, powołano tzw. Europejski Puchar Piłkarski. W 1944 roku w jego finale grał chorwacji Gradjanski Zagrzeb, który w najważniejszym meczu przegrał z węgierskim Nagyvaradi FC 0:4. Gradjanski cieszył się sympatią Ante Pavelicia, a niektórzy piłkarze tego klubu, m.in. Ivan Hitrec i Zvonimir Cimermancić, byli aktywnymi współpracownikami reżimu. Ośrodkiem opozycji był za to Hajduk Split, którego sympatycy w pewnym momencie zmuszeni zostali do ucieczki na wyspę Vis, strzeżoną przez okręty armii brytyjskiej.

W roku 1945, kiedy partyzanci jugosłowiańscy wyzwolili Chorwację spod kontroli niemieckiej, większość klubów zostało rozwiązanych, a ich archiwa zniszczono.

Lata 1945–1990 – W barwach Jugosławii

Skład Dinama z dwumeczu z Leeds Utd 30.08. i 06.09.1967

Zlatko Škorić

Branko Gračanin Mladen Ramljak Rudolf Belin Marijan Brnčić

Filip Blašković Denijal Pirić

Marijan Čerček Slaven Zambata Josip Gucmirtl Krasnodar Rora

1. W obu spotkaniach grali ci sami zawodnicy. 2. Chorwatów wyróżniono pogrubieniem. Po II wojnie światowej Chorwacja została włączona do Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii. Podobnie jak i rola państwa, tak i piłki nożnej została zmarginalizowana. Chorwaccy zawodnicy od 1945 do 1990 roku występowali w barwach reprezentacji Jugosławii.

Na terenie Zagrzebia niedługo po wojnie z graczy HASK-u, Gradjanskiego i Concordii powstało Dinamo Zagrzeb, które do 1991 roku trzykrotnie wygrywało rozgrywki ligowe w komunistycznej Jugosławii (1948, 1954 i 1958). W latach 60. Dinamo stanowiło istotną siłę nie tylko futbolu na Bałkanach, ale i w całej Europie. W 1963 roku zespół prowadzony przez Milana Antolkovicia awansował do finału Pucharu Miast Targowych, w którym przegrał w dwumeczu (1:2 i 0:2) z Valencią. Cztery lata później drużyna, którą trenowali najpierw Branko Zebec, późniejszy szkoleniowiec m.in. Bayernu Monachium i HSV (z oboma zdobył tytuł mistrza Niemiec), a potem Ivan Horvat, wygrał Puchar Miast Targowych, pokonując w ostatnim spotkaniu Leeds United (2:0 i 0:0). Oprócz Dinama tytuł mistrza kraju zdobywał Hajduk Split (1950, 1952, 1955, 1971, 1974, 1975 i 1979).

Kilku chorwackich piłkarzy znalazło się w kadrach reprezentacji Jugosławii, kiedy ta zdobywała w 1960 roku złoty medal olimpijski i trzykrotnie grała w finałach mistrzostw świata. W 1962 roku współkrólem strzelców mundialu został Chorwat Dražan Jerković.

Reprezentacji Chorwacji w ciągu tych czterdziestu pięciu lat pozwolono rozegrać tylko jeden mecz – we wrześniu 1956 roku, po "odwilży" w krajach komunistycznych. Rywalem Chorwatów była Indonezja, którą pokonali 5:2.

1996 – ćwierćfinał mistrzostw Europy Reprezentacja Chorwacji trafiła w eliminacjach Euro 96 do grupy D razem z Włochami, Litwą, Ukrainą, Słowenią, oraz Estonią. Zajęli w niej pierwsze miejsce z dwudziestoma trzema punktami (Włosi mieli tyle samo punktów, o ostatecznej kolejności zadecydował bilans bramkowy i zwycięstwo Chorwatów w bezpośrednim spotkaniu), po siedmiu zwycięstwach (dwukrotnie z Estonią 2:0 i 7:1, Słowenią 2:0 i 2:1), raz Włochami (2:1), Ukrainą (4:0), i Litwą (2:0), dwóch remisach: z Litwą (0:0) i Włochami (1:1), oraz jednej porażce z Ukrainą (0:1), i awansowali do turnieju głównego.

Na Mistrzostwach Europy Chorwaci pod wodzą Miroslava Blaževicia znaleźli się w grupie D razem z Portugalią, Danią i Turcją. Po dwóch zwycięstwach (z Turcją 1:0) oraz Danią (3:0) i jednej porażce z Portugalią (0:3) z sześcioma punktami na koncie awansowali z drugiego miejsca do następnej fazy turnieju. W ćwierćfinale spotkali się z reprezentacją Niemiec z którą przegrali 1:2, żegnając się tym samym z mistrzostwami. Jedyną bramkę dla reprezentacji Chorwacji w tym meczu zdobył Davor Šuker.

1998 – brązowy medal mistrzostw świata

Chorwacja przystąpiła do eliminacji do Mistrzostw Świata we Francji w grupie z Danią, Grecją, Bośnią i Hercegowiną oraz Słowenią. Była zaliczana, obok Danii, do faworytów grupy. Eliminacje piłkarze trenera Blaževicia rozpoczęli od zwycięstwa na neutralnym gruncie z reprezentacją Bośni i Hercegowiny 4:1. Następne 2 mecze Chorwaci odbyli jako gospodarze i obydwa skończyły się wynikiem 1:1 z reprezentacjami Grecji oraz Danii. Kolejny mecz w Splicie ze Słowenią Chorwaci zremisowali 3:3. Po serii remisów w końcu wygrali wyjazdowy mecz z Grecją 1:0. Po kolejnym zwycięstwie z reprezentacją Bośni i Hercegowiny (3:2 w Zagrzebiu) Chorwaci poważnie włączyli się do rywalizacji o 1. miejsce w grupie. Wyjazdowy mecz z Danią skończył się jednak wynikiem 1:3 i Chorwatom w zasadzie pozostało pewne 2. miejsce i możliwość baraży. Ostatni mecz w Lublanie z reprezentacją Słowenii wygrali 3:1, kończąc eliminacje na 2 miejscu. W barażach z faworyzowaną reprezentacją Ukrainy Chorwaci pokazali się z bardzo dobrej strony, nie dając szans rywalom u siebie, zwyciężając 2:0, a w rewanżu utrzymali przewagę z pierwszego spotkania remisując 1:1, zdobywając historyczny awans do Mistrzostw Świata we Francji. O sile reprezentacji decydował bramkarz Dražen Ladić, obrońcy Slaven Bilić, Robert Jarni, pomocnicy Robert Prosinečki, Zvonimir Boban i bramkostrzelny napastnik Realu Madryt Davor Šuker.

Dzięki sukcesowi w eliminacjach i wyeliminowaniu klasowej Ukrainy w barażach, w Chorwatach upatrywano „czarnego konia” tych mistrzostw. Chorwaci trafili do stosunkowo łatwej grupy z Argentyną oraz debiutującymi w mistrzostwach reprezentacjami Japonii i Jamajki. Mistrzostwa Chorwaci rozpoczęli od zwycięstwa z reprezentacją Jamajki 3:1. Strzelcem historycznej bramki dla Chorwatów był Mario Stanić. Także w kolejnym meczu z Japonią, Chorwaci po bramce Šukera zeszli z boiska jako zwycięzcy (mecz zakończony wynikiem 1:0). W meczu decydującym o wyjściu z grupy z 1. miejsca Chorwacja uległa Argentynie 0:1. W drugiej rundzie mistrzostw Chorwacja trafiła na reprezentację Rumunii, która w swojej grupie zostawiła w pokonanym polu m.in. utytułowanych Anglików oraz Kolumbijczyków. Chorwacja odniosła kolejny sukces, wygrywając 1:0 po golu z rzutu karnego niezawodnego Davora Šukera. W ćwierćfinale Chorwacja trafiła na reprezentację Niemiec, z którymi odpadli w 1/4 finału EURO 1996. W jednostronnym widowisku nie dali szans Niemcom (3:0 po bramkach Jarniego, Gorana Vlaovicia i Šukera). Rozpędzeni Chorwaci w półfinale czempionatu trafili na gospodarzy imprezy, Francuzów. Objęli prowadzenie po bramce Šukera, ale Francuzi po dwóch bramkach obrońcy Liliana Thurama odnieśli zwycięstwo 2:1, a Chorwatom pozostała walka z Holendrami o brązowy medal. Po bramkach Prosineckiego i Šukera dla Chorwacji oraz Zendena dla Holandii odnieśli największy sukces w historii swojej piłki, zdobywając brązowy medal Mistrzostw Świata. Królem strzelców z 6 bramkami na koncie został Davor Šuker.

2002 – faza grupowa mistrzostw świata