Krapkowice

(Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości ()., ) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krapkowice. Historycznie leży na Górnym Śląsku, w Kotlinie Raciborskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej. Przepływają przez nie rzeki Odra i Osobłoga.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 15 282 mieszkańców.

Geografia mały|lewo|Osobłoga uchodząca do Odry, po prawej port jachtowy

Położenie Miasto jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 24 km od granicy z Czechami, w Kotlinie Raciborskiej, przy granicy gminy Krapkowice z gminą Gogolin. Krapkowice położone są na wysokości 170 m n.p.m., u ujścia rzeki Osobłogi do Odry. Znaczna część starej części Krapkowic i Otmętu leży na wapieniach triasu (formacja gogolińska), które były wydobywane w kilku kamieniołomach zachowanych częściowo do dziś, choć już nieczynnych, podobnie jak zespół starych pieców wapienniczychRobert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 80-81. .. Przez miasto przepływa Odra, stąd są tu także osady rzeczne kenozoiku, a sama rzeka tworzy tzw. przełom krapkowickiRobert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 82–83. ..

Środowisko naturalne

Średnia temperatura roczna wynosi +8,6 °C. Pokrywa śnieżna występuje od grudnia do kwietnia. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Krapkowic wynoszą 617 mm dominują wiatry zachodnie.

Podział miasta Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju częściami Krapkowic są: Abisynia Błonie Cegielnia Otmęt Śluza

W mieście znajdują się również osiedla: Klonowy Zakątek Odrzańskie Tarasy os. 1000-Lecia os. Powstańców Śląskich os. XXX-lecia

Nazwa mały|lewo|Nazwa Krapkowice wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w BerliniePruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”..

Według jednej z teorii nazwa miejscowa Krapkowice pochodzi od starosłowiańskiego imienia ChrapekWedług legendy uratował on miasto przed obrabowaniem przez zbójców.. Końcówka „ice” lub jej staropolska starsza wersja („icze”) charakterystyczna jest dla słowiańskich nazw patronimicznych wywodzących się od osad rodowych. Oznacza ona potomków założyciela lub właściciela miasta, czyli Chrapkowiczów, od których wywodzi się pierwotna nazwa z 1204 roku Chrapkowice.

Z kolei niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy wywodził nazwę miejscowości od staropolskiej nazwy określającej siłę fizyczną „krzepy”. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę miejscowości wymienia Krzepicz podając jej znaczenie „Befestigter Ort”, czyli w języku polskim „Mocna, umocniona miejscowość”. Nazwa wsi została później fonetycznie zgermanizowana na Krappitz i utraciła swoje pierwotne znaczenie. Po II wojnie światowej zgermanizowana nazwa została spolonizowana na Krapkowice i nie wiąże się obecnie z pierwotnym znaczeniem.

Miejscowość nazywano później także po łacinie Crapicz oraz niemiecku Crapkowitz i Krappitz (1294 r.). W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym Bolesława opolskiego z dnia 1 września 1310 roku miasto wymienione jest pod nazwą CrapiczGeorg Korn, „Breslauer Urkundenbuch”, Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, s. 83..

W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińskie nazwy: Crappicium, Crapicium. W dziele Matthäusa Meriana pt. „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae” z 1650 roku miejscowość wymieniona jest pod nazwami Krappitz oraz Bruenick i BrudnickMatthäusa Meriana, „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae”, Frankfurt am Main 1650.. W 1750 roku polska nazwa Krapkowice wymieniona została w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska„Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”..

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod nazwą niemiecką Krapitz oraz polską Krapkowice. W 1837 roku w statystycznym opisie Prus wymienione są jako Krappitz (poln. Krapkowicz)L. Freiherrn: Der Preußische Staat in allen seinen Beziehungen (...) Dritter Band. Berlin: Verlag von’August Hirschwald, 1837, s. 135.. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje miejscowość we fragmencie „Der Name der Stadt Krappitz, polnisch Krapkowitz”. Polską nazwę Krapkowice w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef LompaJózef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 28.. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje dwie niemieckie Krapitz, Krappitz oraz trzy polskie nazwy miejscowości Chrapkowice, Krapkowice i KrapowiceKrapkowice – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, 1880–1902, Tom IV str.611..

W polskiej książce geologicznej z 1903 roku widnieje nazwa Kropiwnica nad Odrą.

Na polskiej mapie WIG z 1932 roku jako polska nazwa widnieje Chrapowice499 Cosel, 1:100 000, Warszawski Instytut Geograficzny, Warszawa 1932..

Historia Średniowiecze mały|Zamek w Krapkowicach – widok od strony Osobłogi. Obecnie siedziba zespołu szkół zawodowych mały|lewo|Zamek w Krapkowicach – dziedziniec Z XIII wieku pochodzą pierwsze wzmianki na temat miasta, pod nazwą Chrapkowice (od nazwiska Chrapek), oraz Otmętu – osady rybackiej, obecnie części miasta Krapkowic.

Krapkowice uzyskały lokację miejską w 1284Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 42–43. na prawie magdeburskim. W 1294 książę Bolko I opolski, oddał do dyspozycji mieszkańców Crapicz 8 morgów pastwisk między Osobłogą a Odrą, a także łowiska ryb w 2 niedaleko położonych stawach, za co miasto było zobligowane uiszczać w dniu św. Marcina (11 listopada) roczną opłatę w wysokości 14 talarów.

XVI–XX wiek mały|lewo|Krapkowice, Friedrich Bernhard Werner – (XVIII w.) mały|Mury miejskie oraz wieża bramy Górnej mały|Zakłady papiernicze W XIV i XV wieku rządy w Krapkowicach sprawował ród Temchinów. Dzięki nim w mieście powstał szpital i szkoła.

W 1531 miasto przeszło pod władzę Habsburgów. W 1582 cesarz Rudolf II Habsburg sprzedał Krapkowice rodzinie Redernów. Zbudowali oni drewniany most na Odrze, który połączył Krapkowice z Otmętem.

W XVIII wieku Krapkowice podlegały inspekcji podatkowej w Prudniku. Po trzech wojnach śląskich (1740–1763) miasto znalazło się wraz ze znaczną częścią Śląska w granicach Królestwa Prus. W 1762 wygasł ród Redernów, nowym właścicielem Krapkowic został Karol Wilhelm von Haugwitz.

W 1781 roku w miejscowości mieszkało 985 mieszkańców z czego 975 było chrześcijanami, a 10 żydami. W 1819 roku: 892 katolików, 129 ewangelików oraz 33 żydów; w 1831 roku: 1296 katolików, 238 ewangelików oraz 71 żydów. W 1861 roku z ogólnej sumy mieszkańców wynoszącej 1605 osób – 1067 mówiło po polsku, a 538 po niemiecku. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje, że w roku 1861 w mieście mieszkało 2352 mieszkańców z czego 683 mówiło po polsku, a 1669 po niemiecku. Z kolei inne źródła stwierdzają, iż na początku XIX w. w Krapkowicach dominował język polski.

W 1806 Krapkowice zostały zajęte przez wojska Napoleona Bonapartego.

Miasto zostało zniszczone w wyniku trzech pożarów w 1841, 1852 i 1854. Zostało rozbudowane dzięki środkom płaconym Prusom przez Francję jako kontrybucje wojenne. W 1887 wybudowano kolejny most na Odrze.

W 1896 otwarta została stacja kolejowa Krapkowice na linii Gogolin – Prudnik. Powstały również zakłady przemysłowe (papiernie).

Dwudziestolecie międzywojenne mały|Rynek w Krapkowicach (ok. 1910) Od 1919 Krapkowice należały do nowo utworzonej prowincji Górny Śląsk. Prowincja została zlikwidowana w 1938, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie.

Do głosowania podczas plebiscytu uprawnionych było 2526 osób, z czego 1801, ok. 71,3%, stanowili mieszkańcy (w tym 1716, ok. 67,9% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 2466 głosów (ok. 97,6% uprawnionych), w tym 2461 (ok. 99,8%) ważnych; za Niemcami głosowały 2369 osoby (ok. 96,1%), za Polską 92 osoby (ok. 3,7%). W obszarze dworskim () rozkład głosów prezentował się następująco: uprawnione były 142 osoby, z czego 109, ok. 76,8%, stanowili mieszkańcy (w tym 102, ok. 71,8% całości, mieszkańcy urodzeni w obszarze dworskim). Oddano 138 głosów (ok. 97,2% uprawnionych), w tym 138 (100%) ważnych; za Niemcami głosowały 134 osoby (ok. 97,1%), za Polską 4 osoby (ok. 2,9%). W Otmęcie (obecnej dzielnicy, wtedy osobnej wsi) także zwyciężyła opcja proniemiecka w stosunku 655 do 93Mapa wyników plebiscytu..

3 maja 1921 most nad Odrą w Krapkowicach został wysadzony przez Polaków w ramach akcji „Mosty” podczas III powstania śląskiego. Odra pod Krapkowicami stanowiła linię frontu. Miejscowość była punktem wypadowym niemieckiej ofensywy w kierunku Góry św. Anny, która rozpoczęła się 21 maja.

W 1931 w Otmęcie działalność rozpoczęła filia koncernu Niemieckie Zakłady Obuwnicze Bata S.A. (istniała do 1980 jako Śląskie Zakłady Przemysłu Skórzanego „Otmęt”).

Polska Ludowa Zdobycie Krapkowic 19 marca 1945 przez czewonoarmistów z 80 Dywizji Strzeleckiej 43 Korpusu Strzeleckiego 59 Armii 1 Frontu Ukraińskiego, pozwoliło na włączenie miejscowości w granice Polski Ludowej po rozgromieniu reżimu III Rzeszy. W tym samym roku tj.1945 miasto zostało przejęte przez polską administrację. Wówczas w Krapkowicach i okolicy została osiedlona między innymi część polskich przesiedleńców z Kresów Wschodnich. Niemieckojęzyczna ludność została wysiedlona na zachód. 7 maja 1946 miastu została nadana obecna nazwa Krapkowice. W 1961 Otmęt został formalnie włączony do Krapkowic.

III Rzeczpospolita W 1997 miasto ucierpiało w wyniku powodzi tysiąclecia. Woda weszła do Krapkowic 7 lipca. Fala kulminacyjna przeszła przez nie 10 lipca przy stanie wody na Odrze 1032 cm, a sama powódź trwała do 28 lipca.

Po reformie administracyjnej w 1999 Krapkowice zostały miastem powiatowym.

W 2007 została rozebrana biegnąca przez Krapkowice linia kolejowa z Prudnika do Gogolina, która została zniszczona podczas powodzi w 1997. W tym samym roku został odsłonięty pomnik upamiętniający powódź.

W 2016 roku linia kolejowa została częściowo odbudowana od Prudnika do obiektu wojskowego i zakładów papierniczych w Krapkowicach.

Demografia Według danych GUS z 30 czerwca 2018, Krapkowice miały 16500 mieszkańców (8. miejsce w województwie opolskim i 277. w Polsce), powierzchnię 21 km² (9. miejsce w województwie opolskim i 275. miejsce w Polsce) i gęstość zaludnienia 785,3 os./km².

Mieszkańcy Krapkowic stanowią około 25,88% populacji powiatu krapkowickiego, co stanowi 1,67% populacji województwa opolskiego. Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostkaosób%osób%osób%populacja16500100855551,8794548,2gęstość zaludnienia (mieszk./km²) 785,3 407,3 378

Liczba mieszkańców miasta

Piramida wieku mieszkańców Krapkowic w 2014 roku