thumb|Obrona Narodowa w 1939 thumb|Chełmińska ON Batalion Obrony Narodowej „Wągrowiec” (batalion ON „Wągrowiec”) – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Sformowany w Wągrowcu rozkazem Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych L.1601 z 2 maja 1939 z dniem 31 maja 1939 jako batalion Obrony Narodowej typ IV. Batalion wszedł w skład Chełmińskiej Brygadzie Obrony Narodowej płk. dypl. A. Żurakowskiego, wchodzącej w skład Armii Pomorze. Po sformowaniu i odbyciu ćwiczeń od lipca 1939 podporządkowany dowódcy 26 Dywizji Piechoty.

W sierpniu 1939 podporządkowany bezpośrednio dowódcy 37 pułku piechoty. Bronił Wągrowca na pozycji osłonowej „Wągrowiec” wraz z głównymi siłami 37 pp.

Wągrowiecki batalion ON w kampanii wrześniowej Batalion ON „Wągrowiec” bronił rejonu Wągrowca obsadził przesmyki pomiędzy jeziorami. Podporządkowany był dowódcy 37 pułku piechoty. 1, 2 i 3 września batalion ON „Wągrowiec” nie nawiązał styczności bojowej z oddziałami niemieckimi. W godzinach popołudniowych 1 września stanowiska batalionu zostały zbombardowane przez lotnictwo niemieckie. Ponownie 2 września miało miejsce bombardowanie Wągrowca, a także 3 września wśród zabitych znalazł się żołnierz batalionu. Od 1 do 3 września przedpole batalionu patrolował pluton zwiadu batalionu nie stwierdził obecności oddziałów nieprzyjaciela. W nocy 3/4 września batalion ON „Wągrowiec” odszedł z oddziałami 26 DP na główną pozycję obronną, w trakcie marszu osłaniał odwrót oddziałów 26 DP z kierunku zachodniego na pozycji pośredniej. 4 września rozwinął się w obronie na pozycji pośredniej obrony na odcinku Wągrowiec-Kobylec, wspólnie z pododdziałami Straży Granicznej ppłk. Świderskiego. Osłaniał odejście oddziałów dywizji na linię jezior Żnińskich, prowadził utarczki z patrolami niemieckimi. Nocą 4/5 września batalion wycofał się za pozycje obronne dywizji do rejonu Łabiszyna, gdzie przeszedł do odwodu dywizji. Dalsze działania batalionu odbywały się w składzie zgrupowania 37 pp. 6 września wraz ze zgrupowaniem 37 pp oraz batalionem ON „Wągrowiec” osłaniał 26 DP na linii jezior Wolickiego i Chomęckiego. 7 września batalion przeszedł do Szymborca, gdzie stanął na postoju, wysłał na rozpoznanie Inowrocławia pluton zwiadowców. Nocą 7/8 września batalion przeszedł w całości przez Tupadły do Kruszwicy.

Od 12 września batalion wyszedł ze składu 26 DP i wszedł w skład Zgrupowania Obrony Narodowej płk. Stanisława Siudy, które weszło w skład Armii „Pomorze”. Bezpośrednio batalion podlegał dowódcy improwizowanego pułku ON mjr. Marianowi Kwiatkowskiemu. Od 12 września pułk mjr. Kwiatkowskiego stanowił odwód płk. Siudy i przeszło w rejon Kłodawy, w pobliżu miejsca postoju dowództwa zgrupowania ON. Zadaniem pułku była stała gotowość do wykonania przeciwuderzenia z rejonu Izbicy w kierunku północno-wschodnim. Zadaniem całego zgrupowania była osłona głównych sił obu armii prowadzących natarcie w kierunku południowym. Nocą 12/13 września zgrupowanie ON zostało przegrupowane na nowe rubieże obrony. Nastąpiła również zmiana dyslokacji batalionu ON „Wągrowiec”, został on przydzielony do 2 pułku ON ppłk. dypl. Franciszka Junkera. W składzie 2 pułku ON miał bronić przedmościa Dąbie i zamknąć drogi w kierunku Kłodawy i Krośniewic na linii rzek Rgilówka i Ner. To drugie zadanie współrealizował batalion ON „Wągrowiec”.

Nocą 13/14 września nastąpiło dalsze przegrupowanie pułku, pułk mjr. Kwiatkowskiego stanął na postój jako odwód dowódcy zgrupowania ON płk. Siudy w rejonie lasów na północny wschód od folwarku Muchnice, tam dołączył do pułku batalion ON „Wągrowiec”. Wieczorem 15 września wraz z całym zgrupowaniem batalion wycofał się na linię obrony Oporów-Żychlin-Dobrzelin, gdzie opóźniał oddziały niemieckie postępujące za batalionem. 16 września pod Żychlinem stoczył ciężki bój, w trakcie którego został rozbity, poległ tam kpt. Stefan Wołajtys. Pozostałość batalionu w nocy 16/17 września przegrupował się na rubież Lwówek-Luszyn. Resztki batalionu w składzie zgrupowania wycofały się prowadząc walki opóźniające w kierunku Sanniki, Iłów. W trakcie opóźniających walk toczyły ciężkie walki były atakowany przez lotnictwo niemieckie. Ostatecznie resztki batalionu przestały istnieć 18 września, część poległa, wśród nich por. Stefan Kopczyński lub dostała się do niewoli, nieliczni sforsowali Bzurę i dotarli do Puszczy Kampinoskiej. Skład organizacyjny Obsada dowódcza

Dowódca – mjr Franciszek Aleksander Lubik

Adiutant batalionu – por. Kabza oficer płatnik - ppor. rez. Bernard Szałajda oficer żywnościowy - ppor. rez. Damberger dowódca plutonu zwiadu – ppor. rez. Marian Przybylski dowódca plutonu ppanc. – ppor. rez. Stefan Wawrzyniak dowódca plutonu łączności – plut. rez. Stefan Majewski

dowódca 1 kompanii ON „Wągrowiec” – kpt. Stefan Wołajtys (+16 IX 1939) dowódca III plutonu - por. rez. Stefan Kopczyński (+18 IX 1939) dowódca 2 kompanii ON „Skoki” – ppor. Zdzisław Sulecki dowódca I plutonu - ppor. rez. Feliks Łuczak dowódca II plutonu - ppor. rez. Roman Jasiński dowódca III plutonu - ppor. rez. Wojciech Michalski dowódca plutonu ckm - ppor. rez. Leon Żołądkiewicz dowódca 3 kompanii ON „Gołańcz” – por. Edward Wilanowski dowódca I plutonu - ppor. rez. Edward Josiak dowódca II plutonu - ppor. rez. Jan Pilsek dowódca III plutonu - ppor. rez. Marian Olejnik dowódca plutonu ckm - ppor. rez. Andrzejewski

Skład osobowy batalionu typu IV oficerów służby stałej lub kontraktowej: 4; oficerów rezerwy: 15; podoficerów zawodowych lub kontraktowych: 9; podoficerów rezerwy: 129; szeregowców rezerwy: 545;

Uzbrojenie i wyposażenie batalionu typu IV pistolet – 40 egz. (zamiast pistoletów oficerowie rezerwy otrzymywali karabinki), pistolet sygnałowy – 7 egz., karabin – 306 egz., karabinek – 324 egz., ręczny karabin maszynowy (w każdej 1. drużynie każdego plutonu strzeleckiego) – 9 egz., ciężki karabin maszynowy – 6 egz., moździerz (Stockes–Brandt) kalibru 81 mm – 1 egz., armata przeciwpancerna wz. 36 – 3 egz. (dział tych nie przydzielono) konie: 70 samochód ciężarowy: 1 wozy: 29 biedki: 2 kuchnie polowe: 3 motocykle: 4 rowery: 50

Przypisy

Bibliografia

Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975

Wągrowiec, Batalion ON Kategoria:Historia Wągrowca