Juan Negrín López (ur. 3 lutego 1892, zm. 12 listopada 1956) – hiszpański polityk socjalistyczny, z zawodu lekarz. W latach 1937–1939 pełnił funkcję premiera Republiki Hiszpańskiej; w latach 1936–1938 był ministrem finansów, a w latach 1938–1939 ministrem obrony. W latach 1931–1939 poseł do Kortezów. Jest znany jako jeden z najważniejszych protagonistów hiszpańskiej wojny domowej. Do XXI wieku pozostawał postacią niezwykle kontrowersyjną i na ogół krytykowaną, głównie za tendencje dyktatorskie oraz domniemany serwilizm wobec komunistów i ZSRR. W ostatnich latach w historiografii i debacie publicystycznej przeważają opinie pochlebne lub apologetyczne; jako ucieleśnienie ideałów demokracji, Negrín jest na różne sposoby upamiętniony w przestrzeni publicznej.
Rodzina i młodość Przodkowie Negrína byli rzemieślnikami; jego dziadek miał warsztat siodlarski w Telde. Syn tegoż i ojciec Negrína, Juan Negrín Cabrera (1864-1941), początkowo uczył się w seminarium duchownym, ale zrezygnował z kariery religijnej i podjął pracę jako agent nieruchomości. Poślubił Marię López Marrero, pochodzącą z lepiej sytuowanej rodziny drobnych ziemian; para osiedliła się w Las PalmasGabriel Jackson, Juan Negrín: médico, socialista y jefe del gobierno de la II República española, Barcelona 2009, , s. 2.. Na przełomie wieków Negrín Cabrera szybko dorobił się majątku dzięki spekulacji gruntami. Założył też firmę, z sukcesem zajmująca się handlem artykułami spożywczymi; z czasem nawiązał kontakty międzynarodowe i współpracował z zagranicznymi partnerami. Jako poważny przedsiębiorca w latach 1910. wszedł do rozmaitych lokalnych izb gospodarczych i ciał samorządowychJackson 2009, s. 2–3..
Małżeństwo miało trójkę dzieci; oprócz Juana były to również Dolores (ur. 1893) i Heriberto (1895). Wychowywane były w atmosferze stosunkowo religijnej i umiarkowanie konserwatywnej, dość typowej dla kanaryjskiej burżuazji z tego okresuJackson 2009, s. 3.. Juan chodził do szkoły podstawowej prowadzonej przez Kościół; po jej ukończeniu wyjechał do Santa Cruz de Tenerife, gdzie pobierał naukę w miejscowym Instituto Técnico i gdzie w roku 1906 otrzymał dyplom bachillerato. Pod wpływem ojca i odmiennie niż większość rówieśników, systematycznie uczył się języków obcychEnrique Moradiellos García, El enigma del doctor Juan Negrín. Perfil político de un gobernante socialista, [w:] Revista de estudios políticos 109 (2000), s. 245.. Wykorzystując swoje kontakty handlowe, ojciec zaaranżował dla niego dalszą naukę w Niemczech, sugerując podjęcie studiów medycznych. Dorastający Negrín istotnie najpierw przez rok studiował medycynę na uniwersytecie w Kilonii, aby w roku 1908 przenieść się do LipskaJackson 2009, s. 5–6.. W tamtejszym Karl-Fischer Institut studiował fizjologię, uzyskując dyplom lekarza w roku 1912. Profesor Theodor von Brücke zaproponował mu współpracę w charakterze asystenta; podczas kolejnych lat Negrín zaangażowany był w badania naukowe, prowadzone również na skalę międzynarodową przez profesora. W roku 1914 rozpoczął w Lipsku pracę dydaktyczną jako PrivatdozentJackson 2009, s. 6.. Miał rozległe zainteresowania i słuchał wykładów wykraczających poza jego specjalizację, m.in. dotyczących chemii i ekonomiiMoradiellos 2000, s. 247..
W roku 1914 Negrín ożenił się z Marią Michajłowną Fidelman-Brodską (1892-?), pianistką i córką żydowskiego emigranta z Kijowa, który osiedlił się w Lipsku jeszcze w XIX wieku i prowadził tam firmę handlowąŹródła podają wiele różnych wersji jej nazwiska. Nie jest jasne, czy i jakie było pokrewieństwo między Marią a , również pochodzącym z Kijowa Żydem który wyemigrował do Niemiec i stał się znany jako wiolinista i nauczyciel muzyki.. Małżeństwo miało pięcioro dzieci, urodzonych w latach 1914–1924. Synowie wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych; Juan został uznanym neurochirurgiemJego żona a synowa Negrina, Rosita Diaz Caballero, była umiarkowanie znaną aktorką, w latach 30. i 40. występującą w filmach hiszpańskich i meksykańskich, Antonio Gomez, La fabulosa historia de Rosita Diaz Caballero, [w:] blog Aplogomez 14.09.2015., Rómulo i Miguel wybrali karierę inżynierską. Dolores zmarła wkrótce po narodzeniu, María natomiast w wieku 10 lat padła ofiarą tyfusuJackson 2009, s. 8.. Ta śmierć spowodowała depresję matki i w konsekwencji pogarszające się stosunki między małżonkami; od połowy lat 20. prowadzili osobne życie, choć współdzielili madryckie mieszkanie. W roku 1932 otrzymali prawną separację, ale o rozwód nie wystąpili, i w późniejszych latach prowadzili utrzymaną w poprawnym tonie korespondencjęJackson 2009, s. 8–9, 11–12.. Negrín pozostawał już wtedy od kilku lat w nieformalnym związku z Felicianą López de Dom Pablo (1906-1987), laborantką w Instytucie Fizjologii. Para nie miała własnych dzieci, choć potem adoptowała bratanicę Negrina; Feliciana towarzyszyła Negrinowi do końca życiaJackson 2009, s. 12..
Kariera naukowa i akademicka W latach 1912–1916 Negrín uczestniczył w pracach naukowych profesora von Brücke; koncentrowały się one wokół zagadnień fizjologii ogólnej, takich jak metabolizm i działanie systemów neurologicznego oraz mięśniowego, ze szczególnym uwzględnieniem odruchów bezwarunkowych i reakcji alergicznych. Opublikował wtedy w niemieckich pismach naukowych swoje pierwsze prace. W roku 1916 opuścił Niemcy – być może w związku ze stagnacją na uniwersytetach, spowodowaną m.in. licznymi powołaniami do wojska – i rozpoczął starania o stypendium badawcze w USA. Junta Para la Ampliación de Estudios, rządowa instytucja zajmująca się m.in. podziałem funduszy naukowych, zasugerowała mu jednak pracę w Hiszpanii. Hiszpański laureat nagrody Nobla w medycynie, Santiago Ramón y Cajal, będący pod wrażeniem wcześniejszych artykułów naukowych Negrína, zaproponował mu kierownictwo nowego laboratorium fizjologicznego w MadrycieMoradiellos 2000, s. 248.. Na tym stanowisku prowadził on dalsze badania, a na Pierwszym Kongresie Fizjologicznym w Paryżu w roku 1920 zaprezentował „estalagmógrafo”, urządzenie mające badać cyrkulację krwinek w obrębie układu krwionośnegoJackson 2009, s. 8–9..
W roku 1922 Negrín w wyjątkowo młodym wieku otrzymał katedrę fizjologii na Uniwersytecie w Madrycie; z czasemRok objęcia przez Negrina funkcji dziekana jest nieznany. objął funkcję dziekana na Wydziale Medycyny. Do połowy lat 20. publikował w specjalistycznej prasie medycznej kolejne artykuły naukowe. Jego działalność dydaktyczna jest przedmiotem kontrowersji. Według niektórych źródeł poświęcał on studentom – zwłaszcza tym obiecującym – wiele uwagi, oraz odmiennie niż wielu profesorów, nie angażował ich anonimowo do swoich własnych prac badawczych. Zdaniem innych autorów Negrín miał cokolwiek lekceważący stosunek do swoich obowiązków, nierzadko odwołując zajęcia lub spóźniając sięJackson 2009, s. 9–10.. Z czasem zaczął zwracać coraz więcej uwagi na działalność organizacyjną, tak w kręgach medycznych jak akademickich. W roku 1927 został członkiem komitetu nadzorującego budowę tzw. Miasteczka UniwersyteckiegoJackson 2009, s. 9.; w tym samym okresie zaangażował się w prace branżowych organizacji lekarskich oraz awansował w ich hierarchii, osiągając szczeble kierownicze lub kontrolne. Aktywność w tych strukturach dała mu praktyczne doświadczenie w dziedzinie finansów publicznych.
W połowie lat 20. Negrín uruchomił na prestiżowej ulicy Madrytu własne laboratorium diagnostyczne, świadczące usługi tak innym naukowcom i lekarzom jak pacjentom; inicjatywa ta okazała się sukcesem biznesowymJackson 2009, s. 10., ale również naukowym. Zdobyła rozgłos międzynarodowy i stała się „szkołą naukową” o praktycznym profilu, z którą związanych było kilka osobistości hiszpańskiej medycyny. Współzałożył też wydawnictwo; oryginalnie publikowało ono podręczniki i prace medyczne, ale z czasem zaczęło wydawać również literaturę piękną, w tym tłumaczenia, m.in. pierwsze hiszpańskie wydanie Na Zachodzie bez zmian Ericha Marii RemarqueJackson 2009, s. 11.. Pod koniec lat 20. Negrín był już człowiekiem nie tylko znanym w kręgach akademickich i medycznych, ale również zamożnym; zaliczał się do swoistej madryckiej jet-set, ludzi systematycznie bywających w drogich restauracjach i gustujących w luksusieJackson 2009, s. 13–14.. W tym okresie praktycznie zaniechał działalności naukowej i przestał publikować, choć nadal pełnił funkcje dydaktyczne na Uniwersytecie.
Początki kariery politycznej mały|upright|Negrín, ok. 1930 Wywodząc się ze środowiska religijnej, konserwatywnej burżuazji, Negrín miał wszelkie dane po temu, aby zaangażować się politycznie po stronie prawicy. Historycy spekulują, że nie stało się tak głównie z powodu jego doświadczeń w Niemczech. Jako nastolatek stracił wiarę (choć nigdy nie stał się wojowniczo antyreligijny), zafascynował się natomiast ideałami socjalizmu, zwłaszcza w wydaniu niezwykle silnej w latach 1910. SPDJackson 2009, s. 5–6, 15.. Zdaniem niektórych autorów, rozpad własnego małżeństwa oraz stosunki z innymi kobietami ugruntowały jego zdecydowanie liberalne poglądy obyczajowe i społeczne; możliwe że zapisał się do masoneriiInformacje na ten temat są niejasne, Jackson 2009, s. 15.. Do połowy lat 20. nie ma żadnych dowodów na polityczną aktywność Negrína; zmianę przyniósł jego związek z Felicianą López, która wcześniej zaangażowała się w ruch socjalistyczny i znała wiele osób z otoczenia Indalecio Prieto, w tym jego samego. Wprowadziła ona Negrína w krąg prietistów; w drugiej połowie lat 20. poznał osobiście Prieto, Del Vayo, Araquistaina i Largo Caballero, temu ostatniemu służąc nawet pomocą medycznąJackson 2009, s. 15.. W roku 1929 Negrín zapisał się do Partii Socjalistycznej, w tym okresie mającej zresztą dość dobre stosunki z reżimem Primo de RiveryJackson 2009, s. 14–15..
Gdy w roku 1931 upadła monarchia i ustanowiono Republikę, na płaszczyźnie politycznej Negrín był osobą publicznie kompletnie nieznaną; również w PSOE nie pełnił żadnych istotnych funkcjiMoradiellos 2000, s. 249.. Jako człowiek o dorobku naukowym i zawodowym, oraz jako rodowity kanaryjczyk, był dobrym kandydatem socjalistów w pierwszych wyborach parlamentarnych z okręgu Las Palmas. Startując w ramach szerokiej socjalistyczno-liberalnej koalicji łatwo osiągnął mandatzob. oficjalną witrynę Kortezów, rok 1931., sukces który powtórzył w wyborach z roku 1933 (tym razem startując w Madrycie)zob. oficjalną witrynę Kortezów, rok 1933. oraz 1936 (znowu z Las Palmas)zob. oficjalną witrynę Kortezów, rok 1936.. Przez 5 lat działalności parlamentarnej Negrín pozostawał w drugim rzędzie socjalistycznych deputowanych. Generalne nie brał udziału w dyskusjach plenarnychNigdy nie był dobrym mówcą, choć prawdopodobnie nie to było powodem jego absencji w debatach plenarnych Kortezów, Moradiellos 2000, s. 249., nie uczestniczył w publicznych polemikach i nie był cytowany na pierwszych stronach gazet. Poświęcił się raczej pracom w komisjach, zwłaszcza tej ds. finansów i budżetu; reprezentował też Hiszpanię na niektórych międzynarodowych konferencjach interparlamentarnychJackson 2009, s. 20.. Jego najbardziej znaną inicjatywą była próba przekonania prezydenta by anulował przegrane przez lewicę wybory z roku 1933Stanley G. Payne, The Collapse of the Spanish Republic, London/New York 2006, , p. 42.. Miarą awansu Negrina w szeregach partii było objęcie funkcji rzecznika dyscyplinarnego klubu parlamentarnego PSOE. Aby sprostać wymaganiom parlamentarnym, w roku 1934 zrezygnował z pracy na Uniwersytecie.