thumb|Instalacja ukraińskiej Grupy R.E.P, przedstawia historię budynku CK w Lublinie Centrum Kultury w Lublinie – jedna z największych samorządowych instytucji kulturalno-edukacyjnych Lublina. Swoją siedzibę ma w późnobarokowym kompleksie poklasztornym ss. Wizytek, zlokalizowanym w centrum miasta, na ul. Peowiaków 12.
Instytucja jest organizatorem m.in. Festiwalu „Konfrontacje Teatralne”, Międzynarodowych Spotkań Teatrów Tańca, Słodko-Gorzkiego Festiwalu Teatralnego „Sąsiedzi”, Maat Festiwalu, Lublin Jazz Festiwalu, Lubelskiej Gali Filmu Niezależnego „Złote Mrówkojady” i Festiwalu Filmów Dobrze Zakręconych, Sceny Młodych, Wielokulturowego Lublina i wielu innych. Bierze czynny udział w animacji życia kulturalnego miasta. Organizuje koncerty, spektakle teatralne oraz cykliczne spotkania i wykłady z zaproszonymi gośćmi oraz zajęcia warsztatowe dla dzieci i młodzieży.
W Centrum działa m.in. Galeria Biała, Kinoteatr Projekt, Pracownia Słowa, Pracownia Sztuki Zaangażowanej Społecznie „Rewiry”, Pracownia Promocji Dziedzictwa Kulturowego i Zespół Taneczny „Rytm”. Skupiają się tu także liczne grupy teatralne, będące alternatywą wobec istniejących już w Lublinie teatrów o określonym repertuarze i formie: Teatr Provisorium, Kompania „Teatr”, Lubelski Teatr Tańca, Teatr MAAT Projekt, Scena Prapremier InVitro i neTTheatre. Centrum Kultury jest także wydawcą Lubelskiego Informatora Kulturalnego „ZOOM”, który prezentuje wszystkie najważniejsze imprezy kulturalne i rozrywkowe w mieście.
Centrum Kultury w Lublinie w 2009 rozpoczęło w budynku generalny remont, który zakończył się w 2013. Jego celem było zaadaptowanie dotychczasowej siedziby – klasztoru z I połowy XVIII wieku wraz z przylegającym do niego placem oraz parkiem – na wielofunkcyjny ośrodek kulturalny. Inwestycja ta, finansowana z unijnego programu Infrastruktura i Środowisko, stworzyła szereg możliwości zbudowania nowych przestrzeni dla kultury, turystyki, działań artystycznych i edukacyjnych.
W budynku przy ul. Peowiaków 12 mieści się: Centrum Kultury w Lublinie, Ośrodek Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża”, Miejska Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego oraz Galeria Art Brut.
Historia budynku Do XX wieku Centrum Kultury w Lublinie ma swoją siedzibę w dawnym klasztorze sióstr wizytek. Wizytki początkowo zajmowały drewniany klasztor otoczony wysokim ceglanym murem wzdłuż obecnych ulic Chopina, Okopowej i Zesłańców Sybiru, który spłonął w 1732 r. Ocalał jedynie pobudowany w 1731 r. murowany lamus. W miejscu pogorzeliska rozpoczęto budowę nowej, tym razem murowanej, siedziby. W 1732 r. jako pierwsze powstało zachodnie skrzydło klasztoru. Pozostałe części budowano do 1749 r. Całość uzyskała formę czworoboku z wbudowanym w północne skrzydło jednonawowym kościołem oraz z trzema wewnętrznymi wirydarzami, w stylu baroku. Dopełnieniem stała się powstała w połowie lat 60. XVIII w. kapliczka Chrystusa Frasobliwego, dzieło prawdopodobnie Pawła Antoniego Fontany.
Kiedy w 1809 r. do Lublina wkroczyły wojska Księstwa Warszawskiego pod wodzą J. Poniatowskiego, siostry usunięto, a zabudowania przekazano wojsku z przeznaczeniem na lazaret i koszary. Wojskowy charakter obiektu został utrzymany w czasie zaborów – mieściły się tu koszary jazdy i szpital.
W 1836 r. naczelnik wojenny Józef Hurko zarządził przebudowanie kościoła na cerkiew. Przebudowy, według projektu Feliksa Bieczyńskiego i Ferdynanda Konotkiewicza, dokonali Nuchymen Altszuler i Jankiel Cukier. Wtedy również przebudowano domek plebana. Prace budowlane zakończono 1839 r. Cerkiew pełniła funkcję głównej cerkwi Lublina do 1877 r., kiedy to na placu Litewskim wzniesiono reprezentacyjny sobór.
XX wiek W okresie międzywojennym w zabudowaniach byłego klasztoru umieszczono szpital wojskowy oraz inne instytucje Wojska Polskiego. Cerkiew zlikwidowano, a salę podzielono stropem na dwie kondygnacje i urządzono kasyno oficerskie. W czasie okupacji Niemcy w budynkach klasztornych zorganizowali Soldatenheim, czyli „dom rodzinny dla żołnierzy”.
Po II wojnie światowej budynkiem zarządzało Wojsko Polskie, ale część budynku otrzymała wydzielona z UMCS Akademia Medyczna. W tamtych latach niektóre pomieszczenia wykorzystywano również jako mieszkania. Na początku lat 60. rozważano decyzję o rozbiórce całego obiektu. Pojęto decyzję o remoncie, który przeprowadzono pod nadzorem architektów Tadeusza Michalaka i Kazimierza Kwiatkowskiego.
W 1968 r. do budynku wprowadził się Miejski Dom Kultury przemianowany później na Lubelski Dom Kultury. 1971 r. z Zamku Lubelskiego przeniesiono tu Społeczne Ognisko Baletowe. W 1991 r. Lubelski Dom Kultury połączył się z Lubelskim Studium Teatralnym, tworząc nową instytucję – Centrum Kultury w Lublinie. W latach 90. w podziemiach klasztoru rozpoczął działalność Klub Towarzyski „Hades” powiększony później o Kawiarnię Artystyczną. Kiedy na początku obecnego stulecia Akademia Medyczna opuściła zajmowane dotychczas pomieszczenia, część z nich otrzymała nowo powstała Miejska Biblioteka Publiczna mająca tego samego patrona. W budynku w tamtych latach mieściło się jeszcze kilka małych firm.
W 2009 r. w popadającym w ruinę budynku rozpoczął się remont kapitalny. Dokonano wielu zmian we wnętrzach, przywrócono dawne ciągi komunikacyjne, nadbudowano jedno piętro. Przed budynkiem obniżono poziom przestronnego placu, nadając mu nowy wygląd, dzięki czemu kapliczka Chrystusa Frasobliwego odzyskała swą dawną świetność. W trakcie remontu natrafiono na wiele klasztornych malowideł, detali architektonicznych, fresków. Największym odkryciem było odnalezienie aktu erekcyjnego. Archeolodzy wydobyli w krypcie kościoła kamienną skrzynię przykrytą ołowianą płytką, na której znajdował się łaciński tekst. Wewnątrz znajdowały się złote monety oraz srebrny medalion. Skrzynia i akt erekcyjny pochodzą z XVIII wieku, zaś monety z XVII i XVIII wieku. Eksponaty trafiły do Muzeum 200-lecia Diecezji Lubelskiej znajdującego się w archikatedrze. W miejsce starego aktu erekcyjnego wmurowano replikę uzupełnioną o materiały współczesne.
Historia instytucji Centrum Kultury w Lublinie powstało w maju 1991 r. z połączenia Lubelskiego Domu Kultury i Lubelskiego Studia Teatralnego. Wywodzące się z ruchu alternatywnego teatry wchodzące w skład LST (Grupa Chwilowa, Teatr NN, Teatr Provisorium, Scena 6, Scena Ruchu oraz Teatr Wizji i Ruchu) stworzyły pion artystyczny funkcjonujący obok istniejących wcześniej w LDK działów: Impresaryjnego oraz Promocji i Upowszechniania, do którego należały również Galeria Biała i Zespół Rytm. Do zadań nowego Centrum należała realizacja i prezentacja spektakli, wspieranie amatorskiego ruchu artystycznego, przygotowanie przeglądów, festiwali i konkursów, edukacja poprzez kursy i warsztaty oraz działalność impresaryjna – organizacja profesjonalnych koncertów i spektakli. Z ówczesnego pionu artystycznego do dziś funkcjonuje Teatr Provisorium, natomiast Teatr NN niedługo po powstaniu instytucji przeniósł się z powrotem do budynków w Bramie Grodzkiej i zaczął realizować własną działalność związaną z tym miejscem. W 1998 r. oddzielił się, tworząc samodzielną instytucję – Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”.
Centrum Kultury od początku stwarza możliwości współpracy między artystami. Dzięki temu utworzono Lubelski Teatr Tańca, ośrodek sztuki performance, prowadzona jest działalność filmowa, powstał Lubelski Informator Kulturalny „ZOOM”. Starania osób związanych z Centrum sprawiły, że wydarzenia organizowane w Lublinie stały się ważną częścią ogólnopolskich projektów, np. Roku Gombrowiczowskiego.
Od połowy lat 90. instytucja stale rozwijała działalność na polu festiwalowym, przyciągając najważniejszych twórców polskich i zagranicznych z różnych środowisk: powstały m.in. Festiwal Konfrontacje Teatralne, uważany za jedno z ważniejszych wydarzeń teatralnych w kraju, czy cieszące się uznaniem środowiska tanecznego Międzynarodowe Spotkania Teatrów Tańca. Do swoich działań twórcy związani z Centrum zaczęli adaptować nowe przestrzenie, dotąd nie kojarzone z wydarzeniami kulturalnymi (np. ulice Starego Miasta, place: Zamkowy i Litewski, hale Polmosu, hale dworca kolejowego, zabytkowy most na Bystrzycy). Dzięki temu inicjatywy Centrum Kultury trafiały do coraz szerszego grona odbiorców.
Kształtujący się przez lata Ośrodek Animacji, istniejący jako jedna z jednostek Centrum, współpracując z młodymi animatorami kultury, organizował wydarzenia artystyczne w przestrzeni miejskiej oraz w Muszli Koncertowej – tak powstały m.in. przyciągające tłumy Noc Kultury czy Festiwal Sztukmistrzów.
Gdy do instytucji dołączyli kolejni twórcy teatralni – Scena InVitro, neTTheatre i Teatr MAAT Projekt – wszystkie funkcjonujące w Centrum teatry, o różnych rodowodach artystycznych i zainteresowaniach, skupiono w Teatrze Centralnym. Jego zadaniem było stworzenie nowej stałej sceny, będącej alternatywą wobec istniejących w Lublinie teatrów o określonym repertuarze.
Stale rosnąca ilość wydarzeń oraz związanych z Centrum twórców nie miała jednak odpowiednich warunków do działania. W 2009 r. rozpoczął się remont siedziby instytucji przy ul. Peowiaków. Tymczasowa scena najpierw znajdowała się w Art Studio w ACK UMCS „Chatka Żaka”, a następnie w byłych warsztatach samochodowych przy ul. Popiełuszki. Do tego samego budynku przeniósł się Ośrodek Animacji, przekształcony wówczas w Warsztaty Kultury. W 2012 r. Warsztaty odłączyły się, tworząc nową instytucję. Pomimo braku stałej siedziby Centrum nieustannie przygotowywało nowe wydarzenia, korzystając ze specjalnie do tego celu adaptowanych przestrzeni. W 2013 r. Centrum powróciło do swojej siedziby, rozpoczynając nowy rozdział w swojej historii.
Festiwale Centrum Kultury jest wiodącym organizatorem największych i najważniejszych festiwali w Lublinie. Dzięki „Konfrontacjom Teatralnym”, które powstały w 1996 r., Lublin powrócił na międzynarodową mapę uznanych festiwali teatralnych. Sukces Konfrontacji otworzył drogę do powoływania kolejnych tego typu wydarzeń. Już rok później utworzono Międzynarodowe Spotkania Teatrów Tańca – jeden z pierwszych w Polsce festiwali prezentujących tę nieodkrytą wówczas dziedzinę kultury. Podobnie było z Festiwalem Teatrów Europy Środkowej „Sąsiedzi”, który początkowo skupiał się na prezentacji dorobku państw ościennych, z czasem jednak zmienił formułę. Dziś odbywa się pod nazwą Słodko-Gorzki i jest jednym z ważniejszych wydarzeń otwierających sezon wakacyjny. Odbywa się tu także MAAT Festiwal, stanowiący całoroczny program rezydencji artystycznych z finałem w grudniu. W 2014 r. do powyższego grona dołączyły „Dźwięki Słów” prezentujące najciekawsze formy muzyczno-teatralne. Centrum Kultury jest również organizatorem Lublin Jazz Festival, pierwszego jazzowego festiwalu w Lublinie, który powstał w 2008 roku. Centrum realizuje również Jazz Bez, który powstaje we współpracy z lwowskim Stowarzyszeniem Artystycznym Dzyga. Dla miłośników filmu organizowane są 3 festiwale kina autorskiego i niezależnego: Pełny Metraż, Filmy Dobrze Zakręcone oraz Złote Mrówkojady. Festiwal Wielokulturowy Lublin ma z kolei na celu prezentację kultury i integrację mniejszości narodowych, etnicznych, religijnych i wyznaniowych miasta.
Działalność edukacyjna