Wolne oprogramowanie (ang. free software) to oprogramowanie, które zezwala wszystkim jego użytkownikom na uruchamianie go, studiowanie i zmianę kodu źródłowego, kopiowanie oraz dystrybucję zmodyfikowanych wersji bez żadnych restrykcji lub z restrykcjami mającymi zapewnić wszystkim jego użytkownikom takie same prawa. Niniejszy artykuł opisuje historię wolnego programowania począwszy od lat 80. XX wieku aż do początków wieku XXI.

Przed rokiem 1983 Społeczności porównywalne z dzisiejszą społecznością Wolnego Oprogramowania istniały na długo przed istnieniem samego ruchu wolnego oprogramowania i terminu wolne oprogramowanie. Według Richarda Stallmana, środowisko dzielące się oprogramowaniem w Massachusetts Institute of Technology (MIT) istniało wiele lat przed tym, zanim on dołączył do niego w roku 1971:

Systemy operacyjne, takie jak wczesne wersje Uniksa, były szeroko rozprowadzane i opracowywane przez środowiska ich użytkowników. Kod źródłowy, możliwa do odczytania przez człowieka wersja oprogramowania, był dołączany do niego z powodu częstych modyfikacji programów przez użytkowników chcących poprawić błędy lub dodać nowe funkcje. W tym okresie większość oprogramowania była wolnym oprogramowaniem nie ze względu na starania programistów, a ze względu na rozpowszechnianie go przez społeczność użytkowników i zasady panujące w tych grupach.

W późnych latach 70. i wczesnych latach 80. XX wieku ze względu na rosnące skomplikowanie oprogramowania na rynku zaczęły pojawiać się programy objęte prawem autorskim, co nie pozwalało użytkownikom na jego modyfikacje, redystrybucje i kopiowanie zgodnie z prawem. Zaczęto też udostępniać tylko binarne wersje oprogramowania, by uniemożliwić użytkownikom jego modyfikacje i obejrzenie kodu źródłowego:

W roku 1976 zmianę czasów zasygnalizował Bill Gates w swoim liście otwartym do hobbystów - hakerów z Domowego Klubu Komputerowego, pisząc, że to, co nazywają dzieleniem się, jest w jego przekonaniu kradzieżąBill Gates' Open Letter to Hobbyists :

Niektóre przykłady wolnego oprogramowania opracowane przed rokiem 1983, a będące w użytku także wiele lat później, to np. system profesjonalnego składu drukarskiego TeX czy program do analizy układów elektronicznych SPICE.

Początki Projektu GNU i Free Software Foundation (1983 – 1990) thumb|Logo GNU Historia wolnego oprogramowania rozpoczyna się 27 września 1983, kiedy to Richard Stallman ogłosił rozpoczęcie prac nad systemem GNU na listach dyskusyjnych net.unix-wizards i net.usoftRichard Stallman, net.unix-wizards, "New UNIX implementation" ("Nowa implementacja Uniksa"), 27 września 1983 :

Pisanie oprogramowania GNU Stallman zaczął jednak dopiero 5 stycznia 1984 po tym, jak opuścił Massachusetts Institute of Technology. Miało to uniemożliwić uczelni wtrącanie się w udostępnianie GNU na zasadach wolnego oprogramowania oraz roszczenie sobie do niego praw autorskich:

W roku 1984 Stallman rozpoczął także prace nad GNU Emacsem, nową wersją swojego edytora Emacs, który stał się potem pierwszym programem Projektu GNU. Pierwsza publicznie ogłoszona wersja GNU Emacs (wersja 13) ukazała się 20 marca 1985, ale pierwszą szeroko rozpowszechnianą wersją była wersja 15.34Wersje od 2 do 12 nigdy nie istniały. Najwcześniejsze wersje GNU Emacsa nazywane były według schematu 1.x.x, ale po powstaniu wersji 1.12 postanowiono zlikwidować pierwszą cyfrę 1, gdyż sądzono, że nigdy się ona nie zmieni i dlatego nie będzie potrzebna..

4 października 1985Commonwealth of Massachussets Richard Stallman założył Fundację Wolnego Oprogramowania (ang. Free Software Foundation, FSF), mającą wspierać ruch wolnego oprogramowania, a w szczególności Projekt GNU. Od momentu założenia FSF aż do połowy lat 90. XX wieku zatrudniała ona programistów mających za zadanie tworzyć oprogramowanie dla GNU. Od połowy lat 90. ze względu na pojawienie się wielu odrębnych projektów tworzących i rozwijających wolne oprogramowanie, pracownicy Fundacji zajmują się głównie kwestiami związanymi z prawami autorskimi.

GNU/Linux (1991 –) thumb|The Dynamic Duo: GNU i Tux. W 1991 roku Linus Torvalds poinformował o hobbystycznym tworzeniu przez siebie niedużego, wolnego systemu operacyjnego, przeznaczonego dla procesorów z rodzin i386 oraz i486Post Linusa Torvaldsa na grupie dyskusyjnej comp.os.minix zatytułowany „What would you like to see most in minix?”.. Stworzył on jednak tylko jądro, które w 1992 roku stało się wolnym oprogramowaniemPost Linusa Torvaldsa na liście mailingowej linux-activist zatytułowany „linux-0.12 is available”. oraz przeportował część komponentów systemu GNU. Projekt GNU złożył do tego czasu już cały system z wyjątkiem jądra.

Połączenie Linuksa z systemem GNU pozwalało stworzyć kompletny, wolny system operacyjny – GNU/Linux. Projekt GNU próbował współpracować z osobami przystosowującymi pakiety GNU do współpracy z Linuksem, spotykając się przy tym z niechęcią drugiej strony. Zintegrowanie wprowadzonych zmian z oprogramowaniem GNU również było trudne, ponieważ często były one nieprzenośne. Przystosowanie części komponentów było finansowane przez Projekt GNU. Kolejnym etapem było stworzenie kompletnych systemów – tzw. dystrybucji Linuksa. Jednymi z pierwszych były opublikowany 16 lipca 1993 Slackware LinuxWiadomość Patricka Volkerdinga na grupie dyskusyjnej comp.os.linux zatytułowana „ANNOUNCE: Slackware Linux 1.00”, założony miesiąc później DebianWiadomość Iana Murdocka na grupie dyskusyjnej comp.os.linux.development zatytułowana „New release under development; suggestions requested” i wydane w kolejny roku SuSE oraz Red Hat Linux.

Od tego czasu powstało wiele nowych wersji systemu GNU z Linuksem wykorzystywanym jako jądro, różniących się między sobą środowiskami graficznymi, systemami zarządzania pakietami, wersjami jądra itp. Obecnie do najpopularniejszych takich systemów należą m.in. Manjaro Linux, Linux Mint, Ubuntu, Debian i Elementary OS.

Z powodu nazywania systemu operacyjnego GNU używającego Linuksa jako jądra nazwą samego jądra, wśród społeczności używającej tego systemu wytworzyło się wiele kontrowersji wokół jego nazewnictwa: Fundacja Wolnego Oprogramowania, Projekt GNU i blisko z nim związane środowiska używają nazwy GNU/LinuxGNU/Linux FAQ by podkreślić swój wkład w rozwój systemu, a środowiska bliskie Otwartemu Oprogramowaniu i Open Source Initiative, a także większość zwykłych użytkowników używa popularniejszej wersji nazwy, nazywając cały system Linuksem. FreeBSD FreeBSD, NetBSD i OpenBSD to wolnodostępne uniksopodobne systemy operacyjne z rodziny BSD oparte aktualnie na wersji 4.4BSD Lite2.

Najstarszy z nich, NetBSD, powstał 21 marca 1993; FreeBSD ujrzało światło dzienne 13 czerwca tego samego roku, a OpenBSD (wersja 1.2) wydany został przez Theo de Raadta 1 lipca 1996 w wyniku wykluczenia go z zespołu NetBSD w grudniu 1994.

Rozwój dwóch pierwszych systemów zahamowany został znacznie w roku 1992 przez proces sądowy pomiędzy Novellem (wówczas posiadaczem praw autorskich do Uniksa) a Uniwersytetem w Berkeley. Z tego powodu zespół uniwersytecki zmuszony został do usunięcia z 4.4BSD spornego kodu i stworzenia wersji 4.4BSD Lite, która w późniejszym czasie ewoluowała do wersji 4.4BSD Lite2, różniącej się od wersji poprzedniej 3 usuniętymi plikami i dodaniem noty o prawach autorskich Unix System Laboratories do 70 plików.

Proces ten spowodował, że następna wersja FreeBSD ogłoszona publicznie została dopiero w styczniu 1995, a kolejna wersja NetBSD (1.1) oparta na kodzie 4.4BSD Lite ukazała się 26 listopada tego samego roku. Wcześniej zespół NetBSD opuścił Theo de Raadt i zajął się pracą nad forkiem NetBSD 1.0, wydanym w lipcu 1996 jako OpenBSD. Od tego czasu kolejne wersje FreeBSD wydawane są w regularnych odstępach czasu raz do roku, OpenBSD ukazuje się co pół roku, a tylko NetBSD ukazuje się nieregularnie.

Obecnie najbardziej popularnym z systemów rodziny BSD jest FreeBSD, przed OpenBSD i NetBSD.

Zobacz też Wolne oprogramowanie Otwarte oprogramowanie GNU Linux (jądro) BSD

Przypisy

Linki zewnętrzne Projekt GNU: opis projektu i jego historii

Kategoria:Ruch wolnego oprogramowania Kategoria:BSD