mały|240x240px|Budynek Europa, w której mieści się siedziba Rady Europejskiej Rada Europejska () – instytucja Unii Europejskiej mająca za zadanie wyznaczanie kierunków jej rozwoju i polityki.

Historia Rady Europejskiej Rada Europejska wywodzi się z nieformalnych spotkań szefów rządów państw członkowskich wspólnot europejskich (tzw. spotkania na szczycie) odbywanych nieregularnie od 1961. Ich inicjatorem był Charles de Gaulle. W czasie konferencji na szczycie w Paryżu w dniach 9 i 10 grudnia 1974 zdecydowano o zinstytucjonalizowaniu tych spotkań i nazwano je Radą Europejską, pod silnym wpływem Valéry’ego Giscarda d’Estainga (ówczesnego prezydenta Francji). Pierwsze posiedzenie Rady miało miejsce w Dublinie w marcu 1975. Spotkania Rady odbywały się odtąd średnio 2 lub 3 razy w roku: raz na pół roku w państwie sprawującym aktualnie prezydencję, zaś ewentualne dodatkowe obrady zwykle w Brukseli.

Kolejnym krokiem w formalizacji spotkań na szczycie była Deklaracja londyńska przyjęta podczas obrad Rady Europejskiej w 1977. Określono wtedy między innymi liczebność delegacji towarzyszących głowom państw lub rządów, sposób wydawania oficjalnych komunikatów i przygotowywania porządku dziennego obrad. Ważne postanowienia dotyczące Rady zawierała również uroczysta deklaracja o Unii Europejskiej, uchwalona 19 czerwca 1983 w Stuttgarcie.

Rada Europejska początkowo nie miała umocowania międzynarodowoprawnego. Podstawę traktatową jej funkcjonowania stworzył dopiero Jednolity akt europejski, który wszedł w życie w 1987. Traktat z Maastricht, ustanawiający Unię Europejską, zmienił umocowanie Rady, która w 1993 stała się organem UE, a nie wspólnot. Z formalnego punktu widzenia Rada Europejska była wtedy jedynym organem Unii Europejskiej – inne główne instytucje były nadal organami wspólnot europejskich, z których Unia jedynie korzystała.

Traktat lizboński który został wprowadzony w 2009 potwierdził status Rady Europejskiej jako instytucji Unii Europejskiej, dokonał jednak pewnych zmian proceduralnych.

Skład Rada Europejska składa się z głów państw lub szefów rządów państw członkowskich (większość państw jest aktualnie reprezentowana przez premierów, z wyjątkiem Cypru, Francji, Litwy i Rumunii, które są reprezentowane przez prezydentów) oraz jej przewodniczącego (wybieranego przez Radę Europejską na 2,5-letnią kadencję) i przewodniczącego Komisji Europejskiej. W jej pracach bierze też udział wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. Jeśli wymaga tego porządek obrad, członkowie Rady Europejskiej mogą podjąć decyzję, by każdemu z nich towarzyszył minister, a w przypadku przewodniczącego Komisji jeden z członków Komisji. Rada Europejska może zaprosić na swe posiedzenie przewodniczącego Parlamentu Europejskiego. + Członkowie Rady Europejskiej (stan na 4 czerwca 2026) Osoba Zdjęcie Funkcja Partia europejska Partia krajowa António Costa centruj|150x150px przewodniczący Rady Europejskiej Partia Europejskich Socjalistów Partia Socjalistyczna Ursula von der Leyen centruj|141x141px przewodniczący Komisji Europejskiej Europejska Partia Ludowa Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna Christian Stocker centruj|151x151px kanclerz Austrii Europejska Partia Ludowa Austriacka Partia Ludowa Bart De Wever centruj|149x149px|Bart De Wever at the European Commission - 2025.jpg premier Belgii Partia Europejskich Konserwatystów i Reformatorów Nowy Sojusz Flamandzki Rumen Radew centruj|131x131px premier Bułgarii niezrzeszony Postępowa Bułgaria Andrej Plenković centruj|150x150px premier Chorwacji Europejska Partia Ludowa Chorwacka Wspólnota Demokratyczna Nikos Christodulidis centruj|100x148px prezydent Cypru niezrzeszony niezależny Andrej Babiš centruj|153x153px premier Czech Patrioci za Europą ANO 2011 Mette Frederiksen centruj|100x148px premier Danii Partia Europejskich Socjalistów Socialdemokraterne Kristen Michal centruj|150x150px premier Estonii Partia Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy Estońska Partia Reform Petteri Orpo centruj|100x148px premier Finlandii Europejska Partia Ludowa Partia Koalicji Narodowej Emmanuel Macron centruj|143x143px prezydent Francji Partia Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy En Marche! Kiriakos Mitsotakis centruj|133x133px premier Grecji Europejska Partia Ludowa Nowa Demokracja Pedro Sánchez centruj|100x148px premier Hiszpanii Partia Europejskich Socjalistów Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza Rob Jetten centruj|133x133px premier Holandii Partia Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy Demokraci 66 Micheál Martin centruj|133x133px premier IrlandiiPartia Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy Fianna Fáil Gitanas Nausėda centruj|136x136px prezydent Litwy niezrzeszony niezależny Luc Frieden centruj|100x148px premier Luksemburga Europejska Partia Ludowa Chrześcijańsko-Społeczna Partia Ludowa Andris Kulbergs centruj|133x133px premier Łotwy Partia Europejskich Konserwatystów i Reformatorów Zjednoczona Lista Robert Abela centruj|100x148px premier Malty Partia Europejskich Socjalistów Partia Pracy Friedrich Merz centruj|161x161px kanclerz Niemiec Europejska Partia Ludowa Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna Donald Tusk centruj|137x137px premier Polski Europejska Partia Ludowa Koalicja Obywatelska Luís Montenegro centruj|148x148px premier Portugalii Europejska Partia Ludowa Partia Socjaldemokratyczna Nicușor Dan centruj|131x131px prezydent Rumunii niezrzeszony niezależny Robert Fico centruj|141x141px premier Słowacji niezrzeszony SMER-SD Janez Janša centruj|124x124px premier Słowenii Europejska Partia Ludowa Słoweńska Partia Demokratyczna Ulf Kristersson centruj|100x148px premier Szwecji Europejska Partia Ludowa Umiarkowana Partia Koalicyjna Péter Magyar centruj|133x133px premier Węgier Europejska Partia Ludowa Partia Szacunku i WolnościGiorgia Melonicentruj|143x143px premier Włoch Partia Europejskich Konserwatystów i Reformatorów Bracia Włosi mały|300x300px|Członkowie Rady Europejskiej według przynależności partyjnej Partia Europejskich Socjalistów Europejska Partia Ludowa Partia Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy Partia Europejskich Konserwatystów i Reformatorów Patrioci za Europą niezależni

Przewodniczący Rady Europejskiej

Tryb działania Rada Europejska zbiera się dwa razy w ciągu półrocza. Gdy wymaga tego sytuacja, przewodniczący Rady Europejskiej może podjąć decyzję o zwołaniu nadzwyczajnego posiedzenia. Rada Europejska podejmuje decyzje zazwyczaj w drodze konsensusu, jednak traktaty przewidują kilka sytuacji, kiedy podejmuje decyzje w drodze głosowania. Przewodniczący Rady Europejskiej i przewodniczący Komisji nie biorą udziału w głosowaniu. W razie głosowania każdy z członków Rady Europejskiej może otrzymać pełnomocnictwo od co najwyżej jednego pozostałego członka. Rada Europejska podejmuje większością zwykłą decyzje w sprawach proceduralnych i uchwala regulamin wewnętrzny.

Uprawnienia Głównym zadaniem Rady Europejskiej jest nadawanie impulsów do rozwoju i określanie ogólnych kierunków i priorytetów politycznych. Ma więc w tym zakresie charakter stricte polityczny. Traktaty przyznały jednak Radzie Europejskiej szereg uprawnień szczegółowych, nie tylko politycznych.

Rada Europejska określa strategiczne cele w zakresie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz podejmuje w tym zakresie niezbędne decyzje. Rada Europejska może jednomyślnie podjąć decyzję o ustanowieniu wspólnej europejskiej obronyK. Wojtaszczyk: Integracja europejska. Wstęp, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne Warszawa 2006, s. 95–98, .. Rada Europejska posiada także uprawnienia decyzyjne w niektórych kwestiach związanych z przestrzenią wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

Państwo uznające, że projekt aktu prawnego Unii mógłby naruszyć podstawowe aspekty jego systemu zabezpieczenia społecznego lub wymiaru sprawiedliwości, może zażądać przedłożenia tej kwestii Radzie Europejskiej. Procedura prawodawcza ulega wtedy zawieszeniu. Jeśli Rada Europejska nie znajdzie rozwiązania kompromisowego w tym zakresie, procedura prawodawcza ulega zakończeniu.

Rada Europejska ma też istotny wpływ na proces przyjmowania nowych członków – określa bowiem ogólne wytyczne co do negocjacji z państwem kandydującym. Analogiczne wytyczne formułuje w przypadku negocjacji z państwem pragnącym z Unii wystąpić.

Rada Europejska stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji lub 1/3 państw członkowskich, po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego, może stwierdzić poważne i stałe naruszenie wartości demokratycznych lub praw człowieka w jednym z państw członkowskich. Państwo zainteresowane nie bierze udziału w głosowaniu. W takim przypadku Rada Unii Europejskiej może zawiesić niektóre prawa takiego państwa.

Rada Europejska określa również kolejność sprawowania prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Ma również prawo określenia kolejności rotacji stanowisk komisarzy w sytuacji, gdy komisarzy jest mniej niż państw członkowskich.

Rada Europejska posiada także istotne kompetencje kreacyjne – władzę wybierania pewnych organów i instytucji UE. M.in. wybiera przewodniczącego Rady Europejskiej, mianuje wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa (za zgodą przewodniczącego Komisji), wskazuje, biorąc pod uwagę wynik wyborów do Parlamentu Europejskiego, kandydata na przewodniczącego Komisji Europejskiej (wybieranego przez Parlament Europejski), mianuje zatwierdzony przez Parlament Europejski skład Komisji, wybiera prezesa, wiceprezesa i członków Zarządu Europejskiego Banku Centralnego.

Rada Europejska nie pełni funkcji prawodawczych.

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna witryna Rady Europejskiej