thumb|Flaga Państwa Hiszpańskiego w latach 1945–1977 alt=Francisco Franco|thumb|Francisco Franco
Frankizm – doktryna polityczna i społeczna wywodząca się od hiszpańskiego wojskowego i dyktatora Francisca Franco, czerpiąca z ideologii faszystowskiej i przez dużą część badaczy klasyfikowana jako hiszpańska gałąź tej ideologiiNorman Davies: Europa, Wydawnictwo Znak, Kraków 1998 str. 1045.Tim Ripley: Elitarne jednostki wojskowe Trzeciej Rzeszy: niemieckie siły specjalne w drugiej wojnie światowej s. 32.Katarzyna Fiołka: Wielkie Biografie: Hitler s. 68, .Eugene L. Rasor: Winston S. Churchill, 1874-1965: A Comprehensive Historiography and Annotated Bibliography (Bibliographies of World Leaders) s. 89., choć nie przez wszystkichKazimierz Działocha, Leszek Garlicki: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej: komentarz: Tom 5 s. 302.. Rządy frankistowskie zakończyły się w 1975 w momencie rozpoczęcia transformacji ustrojowej w Hiszpanii.
Cechy frankizmu Istotnymi składnikami frankizmu były: centralizm jako sposób utrzymywania władzy, mniejszości narodowe nie mogły posługiwać się językami narodowymi, a używanie flag narodowych było karaneSusan Garzon, R. McKenna Brown, Julia Becker Richards, Wuqu' Ajpub': The Life of Our Language: Kaqchikel Maya Maintenance, Shift, and Revitalization str. 30., korporacjonizm jako sposób organizacji społeczeństwa, nacjonalizm, objawiający się w polityce wewnętrznej jako podporządkowanie życia społecznego państwu i w polityce zagranicznej jako idea hispanidad, wynikający z tradycyjnej nauki katolickiej konsekwentny antykomunizm, a w rzeczywistości fizyczne zwalczanie wszystkich ruchów lewicowychCyprian Blamires: World Fascism: A Historical Encyclopedia, Tom 1 str. 240., klerykalizm, zachowanie przywilejów jakimi cieszył się kler katolicki, kontrola życia religijnego poprzez cenzurę prasy, kodeks karny, „czystkę” w edukacji po przejęciu przez frankistów władzyNicholas J. Karolides, Margaret Bald, Dawn B. Sova: 100 zakazanych książek: historia cenzury dzieł literatury światowej str. 282.Alejandro Herrero-Olaizola: The Censorship Files: Latin American Writers and Franco's Spain.Michael Sollars, Arbolina Llamas Jennings: The Facts on File Companion to the World Novel: 1900 to the Present str. 306., autorytaryzm – istotnym składnikiem była osobista, dyktatorska władza generała Franco jako Szefa Państwa Hiszpanii i Wodza Krucjaty Antykomunistycznej (tytulatura oficjalna), w ślad za czym szła oficjalna monopartyjność, monarchizm, odwołujący się do tradycji Królów Katolickich i imperialnych czasów Hiszpanii, pragmatyzm w rządzeniu – osobiste sprawowanie władzy umożliwiało generałowi Franco dostosowywanie praktyki swych rządów do aktualnej sytuacji, zwłaszcza międzynarodowej.
W ocenie Adama Wielomskiego dominującą doktryną i modelem władzy w ustroju frankistowskim, przynajmniej w jego wczesnym okresie (do 1945), był faszyzm, natomiast przetrwały w nim – mimo utworzenia w 1937 monopartii na wzór faszyzmu włoskiego – inne nurty polityczne, które udzieliły poparcia rebelii wojskowej, takie jak katolicyzm, karlizm i monarchizm.
W polityce wewnętrznej reżim generała Franco przede wszystkim zwalczał wszelkie ruchy komunistyczne i socjalistyczne, nie cofając się przed najostrzejszymi środkami. Przeciwdziałał wszelkim ruchom autonomistycznym. Państwo Hiszpańskie stało się państwem ściśle unitarnym, a Katalonię i Kraj Basków na pewien czas objęto specjalnym statusem okupacyjnym. Generał Franco rządził osobiście – mimo iż był monarchistą, nie zdecydował się na przywrócenie monarchii. Miała być ona wprowadzona na nowo (instaurada, a nie restaurada) dopiero po jego śmierci. W życiu gospodarczym Hiszpanii frankistowskiej z początku dominował szeroki interwencjonizm państwowy. W obliczu coraz słabszych wyników gospodarczych w latach 60. XX wieku nastąpił zwrot ku gospodarce zdecydowanie wolnorynkowej (hiszpański cud gospodarczy).
Polityka zagraniczna frankistowskiej Hiszpanii była przede wszystkim pochodną frankistowskiego radykalnego antykomunizmu. W latach wojny domowej oddziały nacjonalistów korzystały z wojskowej pomocy Włoch i Niemiec. Podczas II wojny światowej Hiszpania zachowywała dogodną dla aliantów neutralność i mimo niemieckich nacisków nie przystąpiła do wojny po stronie Osi. W ramach „antybolszewickiej krucjaty” jednostki hiszpańskich ochotników („Błękitna Dywizja”, później „Błękitny Legion”) walczyły ramię w ramię z wojskami niemieckimi (i wielu innych państw Europy) przeciwko Związkowi Radzieckiemu. W latach zimnej wojny frankistowska Hiszpania współpracowała wojskowo i politycznie ze Stanami Zjednoczonymi, pozostając jednak poza NATO. Jednym z priorytetów, wynikającym z idei hispanidad, były również dobre stosunki z krajami kręgu kultury iberyjskiej.
Zobacz też
Frankistowskie obozy koncentracyjne Biały terror w Hiszpanii Ruch oporu w Hiszpanii 1939-1975 Salazaryzm
Przypisy
Bibliografia
N. Dzielny: Franco i przyjaciele, Warszawa 1963. J.R Nowak: Hiszpania po wojnie domowej 1939-1971, Warszawa 1972. Adam Wielomski: Hiszpania Franco. Źródła i istota doktryny politycznej, Warszawa 2012, ISBN 978-83-60673-08-9. M. Żmigrodzki: Encyklopedia Politologii TOM 4. Francisco Franco: Encyklopedia Politologii.
Kategoria:Państwo Hiszpańskie Kategoria:Doktryny polityczne nazwane od osób Kategoria:Faszyzm Kategoria:Nacjonalizm hiszpański Kategoria:Skrajna prawica w Hiszpanii