Karlik (Pipistrellus) – rodzaj ssaków z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce i Eurazji.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 35–55 mm, długość ogona 19–45 mm, długość ucha 7–16 mm, długość tylnej stopy 4–10 mm, długość przedramienia 24–38 mm; masa ciała 2–15,5 g.

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1829 roku niemiecki paleontolog i przyrodnik Johann Jakob Kaup w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Zarys historii rozwoju i systemu naturalnego europejskiego świata zwierząt: Część pierwsza obejmuje ssaki i ptaki wraz ze wskazaniem pochodzenia tych ostatnich od płazów. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) karlik malutki (P. pipistrellus).

Etymologia Pipistrellus (Pipistrella): , vispitrello (zdrobnienie od vespertilio) ‘nietoperz’. Romicia (Romicius): etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił znaczenia etymologii nazwy rodzajowej, Palmer sugerował, że jest to wymyślona nazwa; Monadjem i współpracownicy sugerują, że nazwa pochodzi od gr. ρoμιξα romixa ‘rodzaj włóczni’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Romicia calcarata (= Vespertilio kuhlii ). Nannugo: nannos ‘karzeł’; końcówka –ugo (analogicznie do ''Vesperugo). Gatunek typowy: Kolenati wymienił trzy gatunki – Vesperugo nathusii , Vespertilio Pipistrellus i Vespertilio kuhlii – z których typem nomenklatorycznym jest Vesperugo nathusii . Euvesperugo: gr. ευ eu ‘dobry, typowy’; rodzaj Vesperugo (mroczak). Gatunek typowy: Acloque wymienił kilka gatunków – Vespertilio maurus (= Vespertilio savii ), Vespertilio leisleri , Vespertilio noctula Vespertilio abramus , Vespertilio pipistrellus i Vesperugo kuhli (= Vespertilio kuhlii ) – nie wskazując gatunku typowego; gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Vespertilio pipistrellus . Eptesicops: rodzaj Eptesicus (mroczek); gr. ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Scotophilus rusticus .

Podział systematyczny Pipistrellus obejmujący tzw. klady zachodnie i wschodnie był taksonem parafiletycznym. Klad zachodni obejmował wszystkie gatunki europejskie i afrykańskie, natomiast do kladu wschodniego należały wszystkie gatunki azjatyckie, chociaż jest to dość szeroka definicja, ponieważ nie wszystkie obecnie rozpoznawane gatunki są sekwencjonowane. Klad wschodni wydaje się blisko spokrewniony z Glischropus, natomiast klad zachodni jest bliższy Nyctalus z Vansonia (wcześniej zaliczany do Pipistrellus), taksonem siostrzanym całego kladu. W 2025 zespół zoologów umieścił gatunki kladu wschodniego w opisanym w 2018 roku rodzaju Alionoctula.

W takim ujęciu do rodzaju należą następujące występujące współczesne gatunki: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; DP – długość przedramienia; MC – masa ciała StatusIUCNPipistrellusKaup, 1829centruj|150pxPipistrellus pipistrellus(von Schreber, 1774)karlik malutki2 podgatunkiwiększość Europy (na wschód do Rosji), Azja Zachodnia, Środkowa, Południowa i Wschodnia (wraz z Tajwanem) oraz Afryka Północna (góry Maroka, Algierii, Tunezji i Libii); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 3,5–5,2 cmDO: 2,3–3,6 cmDP: 2,7–3,4 cmMC: 3–8,5 gcentruj|150pxPipistrellus pygmaeus(Leach, 1825)karlik drobny2 podgatunkiEuropa na wschód do Rosji i Kaukazu, główne wyspy śródziemnomorskieDC: 3,6–5,1 cmDO: 2,3–3,6 cmDP: 2,7–3,3 cmMC: 4–7,5 gPipistrellus creticus Benda, 2009gatunek monotypowyendemit Grecji: Kreta; zakres wysokości: 0–940 m n.p.m.DC: 3,7–4,3 cmDO: 3,4–3,7 cmDP: 2,9–3 cmMC: 3,3–3,9 gPipistrellus hanaki Hulva & Benda, 2004karlik libijskigatunek monotypowyendemit Libii: północna część obszaru Cyrenajki; zakres wysokości: 0–500 m n.p.m.DC: 4,1–4,9 cmDO: 3,2–3,9 cmDP: 3,1–3,3 cmMC: 3,8–5,6 gPipistrellus maderensis (Dobson, 1878)karlik maderskigatunek monotypowyMadera (Madera i Porto Santo) i zachodnie Wyspy Kanaryjskie (La Palma, La Gomera, El Hierro i Teneryfa); zakres wysokości: 0–2150 m n.p.m.DC: 3,9–4,7 cmDO: 3–3,6 cmDP: 2,9–3,5 cmMC: 5–9 gcentruj|150pxPipistrellus kuhlii (Kuhl, 1817)karlik średni4 podgatunkiśrodkowa i południowa Europa na wschód do zachoniej Rosji i zachodniego Kazachstanu, Azja Zachodnia, Uzbekistan, Turkmenistan, Afganistan, Pakistan i Indie oraz Afryka Północna (od Maroka na wschód do Egiptu); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 4–5,5 cmDO: 3–4,5 cmDP: 3–3,7 cmMC: 5–10 gPipistrellus hesperidus(Temminck, 1840)karlik ciemny3 podgatunkiwiększość Czarnej Afryki, Wyspy Kanaryjskie i Wyspy Zielonego Przylądka oraz Madagaskar; zakres wysokości: 0–3000 m n.p.m.DC: 4,3–5,5 cmDO: 2–4,1 cmDP: 2,7–3,8 cmMC: 3,5–9 gPipistrellus etulaTorrent, Juste, Garin, Aihartza, D. L. Dalton, M. Mamba, Tanshi, L.L. Powell, Padidar, Garcia Mudarra, L. Richards & Monadjem, 2025gatunek monotypowyendemit Gwinei Równikowej: wyspa Bioko; zakres wysokości: 2007–3011 m n.p.m.DC: 4,2–4,5 cmDO: 3,7–4 cmDP: 3,4–3,7 cmMC: 6–9,5 gPipistrellus rusticus(Tomes, 1861)karlik rdzawy2 podgatunkiod Senegalu do wschodniej Etiopii, północnej Ugandy i zachodnio-środkowej Kenii, wschodnia Tanzania oraz Afryka Południowa (południowo-wschodnia Angola, Zambia, północno-wschodnia Namibia, północna Botswana, Zimbabwe i północno-wschodnia Południowa Afryka); być może MalawiDC: 4,4–4,6 cmDO: 1,9–3,2 cmDP: 2,4–3,1 cmMC: 3,4–5,1 gPipistrellus simandouensisMonadjem, L.R. Richards, Decher & Hutterer, 2020gatunek monotypowyznany z północnej Liberii (góra Nimba) i południowo-wschodniej Gwinei (góry Simandou); zakres wysokości: 450–1200 m n.p.m.DC: 4,7–6 cmDO: 2,6–3,3 cmDP: 3,2–3,4 cmMC: 5–8 gPipistrellus nanulus O. Thomas, 1904karlik malusieńkigatunek monotypowyAfryka Zachodnia, Środkowa i Wschodnia od Senegalu i Gambii na wschód do zachodniej Etiopii oraz zachodniej i południowej Kenii, wyspa Bioko) ; zakres wysokości: 0–1835 m n.p.m.DC: 3,8–4,7 cmDO: 2,1–3,2 cmDP: 2,4–3,1 cmMC: 2–7 gPipistrellus raceyi P.J.J. Bates, F.H. Ratrimomanarivo, D.L. Harrison & S.M. Goodman, 2006karlik malgaskigatunek monotypowyendemit Madagaskaru: niziny na zachodnim i wschodnim wybrzeżu; zakres wysokości: 100–300 m n.p.m.DC: 4,6–5,2 cmDO: 2,3–3,4 cmDP: 2,7–3,3 cmMC: 3,8–5,8 gNannugoKolenati, 1856centruj|150pxPipistrellus nathusii(von Keyserling & J.H. Blasius, 1839)karlik większygatunek monotypowywiększość Europy na wschód do Rosji i zachodniego Kazachstanu, Turcja, Kaukaz, Kreta i Majorka; zakres wysokości: 0–2200 m n.p.m.DC: 4,4–5,4 cmDO: 3–4 cmDP: 3,2–3,7 cmMC: 6–15,5 gIncertae sedisPipistrellus inexspectatus Aellen, 1959karlik nieoczekiwanygatunek monotypowyAfryka Zachodnia (północne Sierra Leone, południowo-zachodnie Burkina Faso, środkowa Ghana, północne Dżibuti, północno-zachodnia Nigeria i północno-środkowy Kamerun); być może wschodni Sudan i UgandaDC: około 4,7 cmDO: 3–3,7 cmDP: 3,1–3,3 cmMC: 3–5,5 gPipistrellus aero E. Heller, 1912karlik stokowygatunek monotypowyEtiopua (rzeki Beko i Yamboshi oraz góry Chercher), zachodnia Kenia (jezioro Marsabit, góra Gargues, Ngong); zakres wysokości: 1200–2700 m n.p.m.DC: 4–4,9 cmDO: 3,2–3,4 cmDP: 3,1–3,4 cmMC: 4–5 gPipistrellus permixtusAellen, 1957karlik samotnygatunek monotypowyendemit Tanzanii: znany tylko z miejsca typowego w Dar es SalaamDC: około 4,2 cmDO: około 3,3 cmDP: około 3,3 cmMC: brak danych Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również dwa wymarłe gatunki z miocenu: Pipistrellus rouresi (Hiszpania) Pipistrellus semenovi (Ukraina)

Uwagi

Przypisy Nazwy zwyczajowe za:

Bibliografia

Kategoria:Mroczkowate Kategoria:Taksony opisane przez Johanna Jakoba Kaupa