12 pułk piechoty (12 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Powstanie pułku W listopadzie 1918 roku organizowano oddziały, z których później powstał 12 pułk piechoty. Były to: batalion porucznika Antoniego Góry, złożony z Polaków – żołnierzy batalionu zapasowego c. i k. 56 pułku piechoty w Kielcach, batalion majora Adama Śmiałowskiego i kapitana Franciszka Altera zorganizowany w Wadowicach z ochotników i żołnierzy c. i k. 56 pułku piechoty, którzy wrócili z frontu włoskiego, ochotniczego batalionu porucznika Juliusza Drapelli w Żywcu, batalionu porucznika Bolesława Kańskiego w Białej, złożonego z żołnierzy c. i k. 55 pułku piechoty. W połowie grudnia 1918 roku batalion porucznika Góry został przeniesiony z Kielc do Wadowic i połączony z batalionem majora Śmiałowskiego w Pułk Piechoty Ziemi Wadowickiej. Oddziały 12 pp m.in. wzięły udział w walkach z Ukraińcami i w styczniu 1919 r. w odpieraniu agresji czechosłowackiej. W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Wadowicach.

Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca pułkukpt./mjr Franciszek AlterAdiutantpor./kpt. Zygmunt GromadzkiOficer bronipor. Franciszek MuchaOficer łącznościpor. Wincenty FalkiewiczOficer ordynansowyppor. Romuald CichockiLekarzkpt. lek. dr Daniel Jurkowiczlekarzppor. lek. dr Bernard MandelOficer sanitarnyppor. san. Ignacy ReiwerDowódca taborówpor. Tadeusz GołąbDowódca I batalionumjr Gustaw Krzywda -KieszkowskiAdiutantppor. Władysław SteblikOficer gospodarczyppor. Stanisław MarcinkiewiczOficer prowiantowyppor. Emil StachOficer gazowypor. Zdzisław RytelDowódca 1 kompaniippor. Józef KiecońDowódca plutonuppor. Eugeniusz HohauerDowódca 2 kompaniipor. Franciszek KubickiDowódca plutonuppor. Józef GórowiczDowódca plutonupor. Władysław KopytoDowódca plutonuplut. Julian KołaczykDowódca 3 kompaniipor./kpt. Feliks Markowicz(ranny 25 VIII, †1 IX)Dowódca plutonuppor. Seweryn KotarbaDowódca 4 kompaniipor. Stanisław Kozubek (do 10 VIII)ppor. Adolf BlokDowódca plutonuppor. Edward WągielDowódca 1 kompanii kmpor. Bronisław MidlochDowódca plutonusierż. sztab. Karol Kuleć (szpital)Dowódca plutonuplut. Wincenty PikońDowódca II batalionupor. Władysław KulmaOficer prowiantowyppor. Adam KozłowskiOficer kasowyppor. Stanisław WojtasLekarzppor. san. Stefan AntonowiczDowódca 5 kompaniippor. Mieczysław Opuszyńskipor. Antoni Kamskipor. Stanisław DobrzańskiDowódca plutonusierż. szt. Bronisław KanikDowódca plutonuplut. Wacław LazarDowódca 6 kompaniippor. Antoni GniadekDowódca plutonuppor. Leopold KiełbasaDowódca 7 kompaniippor, Gustaw Rothang (do 8 VIII)por. Alfons KowalskiDowódca plutonuppor. Roman KuligDowódca 8 kompaniippor. Jan KrzakDowódca plutonuppor. Stanisław DyczewskiDowódca 2 kompanii kmpor./kpt. Marian HylaDowódca plutonuppor. Tadeusz KwiatkowskiDowódca plutonusierż. sztab. Antoni KołaczekDowódca III batalionupor./kpt. Artur Pollak (do 12 VIII)por. Stanisław BodaszewskiAdiutantppor. Leopold GrzybLekarzppor. san. Szymon WęgrzynDowódca 9 kompaniipor. Feliks Kołodziejczyk (12 VII -ranny 15 VIII)Dowódca 10 kompaniipor. Józef Rogowski (do 11 VIII)Dowódca plutonuppor. Michał Malarczyk (†16 VIII)Dowódca 11 kompaniippor. Antoni KaczmarczykDowódca plutonuppor. Feliks NawrockiDowódca 12 kompaniippor. Jan Magiera (ranny 13 IX)Dowódca plutonuppor. Zdzisław RytelDowódca plutonuplut. Władysław Handzlik (ranny 13 IX)Dowódca 3 kompanii kmpor. Stanisław ŁobodzińskiDowódca kompanii technicznejppor. Franciszek Rzehak ?Dowódca plutonuppor. Jan KłaklaDowódca plutonuppor. Jan WątorekOficer pułku (dowódca kompanii)por. Jan Tomicki

Pułk w walce o granice thumb|Tereny działań pułku w latach 1918–1920 19 czerwca 12 pułk piechoty kpt. Władysława Mielnika, wzmocniony 3 baterią 6 pułku artylerii polowej, obsadził II batalionem Suszki, III batalionem Biełkę oraz odcinek między RasnemРясне. i Suszkami, a I batalionem Rasno i NiedzieliszczeНеділище.. Obronę oparto częściowo na bagnistych brzegach rzek Usza i Chaława. Dowództwo pułku stacjonowało w Bielcach.

II batalion por. Władysława Kulmy ugrupował się w sposób następujący: 5. i 7 kompanie obsadziły zachodni i południowo-wschodni wylot wioski, a 6. i 8 kompanie stanęły w centrum wsi jako odwód dowódcy batalionu. Około 9.30 wykryto ruch sowieckiej kolumny kawalerii z Suchej Woli na Baranówkę. Jednocześnie pod Suszki, Rasne i Niedzieliszcze zaczęły podchodzić patrole konne. Po przegrupowaniu, dwa szwadrony kawalerii Budionnego uderzyły na Suszki. Pierwszy atak został przez II batalion odparty. Kolejny rozpoczął się w południe. Tym razem wioskę zaatakowała od strony Rudni Baranowskiej spieszona kawaleria. Droga do Biełki znalazła się pod silnym ogniem sowieckiej broni maszynowej, a Suszki ostrzeliwały dwie baterie artylerii konnej. Kierujący bitwą z punktu obserwacyjnego na wieży cerkiewnej dowódca II batalionu wprowadził na pierwszą linię cześć swojego odwodu. Po dwóch godzinach walki zaczęło brakować amunicji, a sowiecka artyleria zburzyła szkołę i zmusiła do milczenia ulokowane tam ciężkie karabiny maszynowe.

Około 15.00 Kozacy wdarli się do wsi od południa i zachodu. Kontratak 5. i odwodowej 8 kompanii odrzucił nieprzyjaciela. Dowieziono też z Białki brakującą amunicję. Sowieci jednak nadal wyprowadzali silne ataki i około 17.00 opanowali ruiny szkoły. Tym razem skutecznie kontratakowała 7 kompania. Celem wsparcia II batalionu, dowódca pułku skierował w rejon Suszek swoją odwodową 10 kompanię. Ta, we współdziałaniu z walczącą w miejscowości 8 kompanią, uderzyła na rozlokowane pod wioską oddziały sowieckiej kawalerii. Obie kompanie odrzuciły nieprzyjaciela na odległość dwóch kilometrów od Suszek i tym samym uwolniły od sowieckiego ognia drogę dowozu i ewakuacji do Biełki. Wykorzystując sukces sąsiednich pododdziałów, do kontrataku przeszła też 6 kompania i zepchnęła Kozaków na Ryszawkę. Wieczorem oddziały 4 Dywizji Kawalerii zmieniły taktykę i próbowały rozbić polską obronę serią szarż. Wszystkie ataki kawalerii załamały się w silnym ogniu polskiej obrony. Około 22.00 czerwonoarmiści przerwali walkę i wycofali się na pozycje wyjściowe.

W czasie kiedy II batalion walczył o Suszki, I batalion por. Jana Daniłowicza z powodzeniem bronił Rasna i Niedzieliszcza. Do wieczora brygada kawalerii 4 DK nie zdołała opanować bronionych miejscowości.

31 lipca 12 pułk piechoty mjr. Franciszka Altera otrzymał następujące zadanie: 12 pułk piechoty, przy współdziałaniu III/6 pap, z dotychczasowej pozycji osiągnie marszem ofensywnym, rozpoczętym przez Kolonię Suczków o godzinie 5.00, wzgórza na południe od linii Grzymałówka, przy czym jego II batalion ma postępować na równej linii z pułkiem z rejonu Merwa zachodnim brzegiem Styru i połączyć się z prawym skrzydłem swego pułku, który na osiągniętej linii oczekuje przeprawy kawalerii, mającej uderzyć w kierunku południowo-wschodnim.O świcie 1 sierpnia 12 pułk piechoty wyruszył do działań z przedmościa „Beresteczko”. Maszerował dwoma kolumnami: I i III batalion szedł przez Piaski i SuczkówAntonówka (Suczków), pow. Horochów, gm. Beresteczko. na Leszniów, a II batalion na Szczurowice. Około 7.00 I batalion napotkał pod Suczkowem nieprzyjaciela i po krótkiej walce zdobył tę miejscowość. Atakując dalej, przełamał sowiecką obronę i zajął dominujące wzgórze obok drogi Szczurowice – Leszniów. Tu z przyczyn taktycznych zatrzymano natarcie i porządkowano szyki. Ponieważ dwie baterie artylerii 6 pułku artylerii polowej nadal nie nadchodziły, około 11.00 kpt. Franciszek Alter zdecydował się kontynuować natarcie bez wsparcia artylerii.

W tym czasie w rejonie Leszniowa znajdowały się oddziały sowieckiej 6 Dywizji Kawalerii komdywa Siemiona Timoszenki. Jedna brygada 6 DK wspierała walczącą na prawym brzegu Styru sąsiednią 14 Dywizję Kawalerii, a główne siły 6 DK miały sforsować Styr na południe od Beresteczka i ruszyć lewym brzegiem rzeki na miasto. 1 sierpnia 6 Dywizja Kawalerii, atakowana przez polską 1 Dywizję Jazdy od czoła i równocześnie pod Szczurowicami i Mytnicą przez polską piechotę obchodzącą jej prawe skrzydło, rozpoczęła odwrót. Do Leszniowa zbliżała się brygada wspierająca wcześniej 14 DK. To właśnie na nią w południe natknął się polski 12 pułk piechoty. Walka trwała około czterech godzin. Sowiecka kawaleria parokrotnie szarżowała, ale około 15.30 została zmuszona do opuszczenia Leszniowa i wycofania się za rzekę Słonówkę.

Mapy walk pułku w 1920

Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920mjr Franciszek Alter* nr 212por. Stanisław Bodaszewskiszer. Andrzej Chrząszcz*śp. plut. Gustaw Egnerkpt. Oswald Frank* nr 686kpr. Wojciech Gawliński*por. Zygmunt Gromadzki* nr 6784por. Jan Hajost*plut. Władysław Handzlikpor. Marian Hyla* nr 619por. rez. Józef Jakóbiec*kpr. Stanisław Jaśniewiczppor. Seweryn Jeschiwe* nr 803ppor. Antoni Kaczmarczyk* nr 4177por. Antoni Kamski* nr 215por. Bronisław Kawałkowski nr 7269mjr Gustaw Kieszkowski* nr 225chor. Julian Kołaczyk*por. Franciszek Kubickipor. Władysław Kulma nr 213st. sierż. Karol Kulecppor. Jan Magierakpt. Włodzimierz Mielnikpor. Artur Pollak nr 609ppor. Stanisław Rajewskiszer. Karol Lachplut. Wacław Lazarszer. Stanisław Lubaskpr. Michał Marszałekst. szer. Józef Pelcplut. Wincenty Pikońst. szer. Bronisław Rusinszer. Adam Waszkuczplut. Ignacy Żabski Ponadto 74 oficerów i 263 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych. Wśród odznaczonych był kpr. Stanisław Irlik..

Pułk w okresie pokoju thumb|left|200px|6 Dywizja Piechoty w 1938 thumb|Budynek dawnych koszar wojskowych w Wadowicach wraz z pomnikiem thumb|Porucznik Mieczysław ZimnalKpt. piech. Mieczysław Marian Józef Zimnal – urodzony 21.07.1909 r., syn Wincentego i Wandy. Podporucznik od 15.08.1930 r., porucznik od 1.01.1933 r., awansowany do stopnia kapitana 19.03.1938 r. Oficer 12 pp, Korpusu Ochrony Pogranicza i 14 pp. Ranny w dniu 03.09.1939 r. pod Mełnem oraz w dniach 11 i 16 września 1939 r. (pod Maurzycami). Jeniec oflagu VII A Murnau. Po oswobodzeniu przydzielony do 4 Batalionu Strzelców Karpackich, następnie w dowództwie 2 Brygady Strzelców Karpackich. Zmarł w roku 1963 w Londynie., w latach 1930–1934 oficer 12 pułku piechoty. We wrześniu 1939 r. dowódca 3 kompanii 14 pułku piechoty, uczestnik bitwy nad Bzurą.

W okresie międzywojennym 12 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr V w garnizonie Wadowice z wyjątkiem III batalionu, który był detaszowany w Krakowie. Wchodził w skład 6 Dywizji Piechoty.

Pułk obchodził swoje święto 1 sierpnia, w rocznicę boju stoczonego w 1920 roku pod Leszniowem z oddziałami Armii Czerwonej. 19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych ustalił i zatwierdził dzień 1 sierpnia jako datę święta pułkowegoDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 12 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. W tym czasie wprowadzono też dodatkowo kompanię karabinów maszynowych. Stan pułku powiększył się o 4 oficerów, 13 podoficerów, 1200 szeregowców i 12 karabinów maszynowych.