right|thumb|Przykład koewolucji – trzmiele i kwiaty przez nie zapylane Koewolucja – wzajemne oddziaływanie na siebie ewoluujących gatunków, silnie powiązanych ekologicznie, prowadzące do coraz większego wzajemnego przystosowania a także ukształtowane w drodze doboru naturalnego współdziałanie wielu genów prowadzące do wytworzenia fenotypu (koadaptacja).
W odniesieniu do koewolucji międzygatunkowej uzwględnia się zależności międzygatunkowe w postaci: rywalizacji o zasoby, wykorzystywania jednego gatunku przez inny (relacje pasożyt-żywiciel oraz drapieżnik-ofiara i konsument-roślina) oraz zależności dających korzyści obu stronom. W wąskim znaczeniu koewolucja odnosi się do pasożytnictwa i mutualizmu, w szerszym do układów konkurencyjnych i układów drapieżnik-ofiara.
W przypadku rywalizacji o te same zasoby dobór faworyzuje osobniki najmniej podobne do gatunków rywalizujących (sympatryczne rozszczepienie cech). Zgodnie z regułą Gausego na danym obszarze nie mogą funkcjonować gatunki o takiej samej niszy ekologicznej.
W przypadku relacji drapieżniczych (także relacji roślinożerczych) jeden gatunek może wytwarzać cechy, dzięki którym będzie chronić się przed drapieżnikiem, zaś drapieżnik (roślinożerca) może wytwarzać cechy pozwalające mu poradzić sobie z ochroną, np. uzyskując zdolność rozkładania substancji szkodliwych wytwarzanych przez rośliny. Dzięki temu roślinożerca może mieć dostęp do unikalnych zasobów, do których nie będą mieć dostępu inne gatunki. Zwiększanie ochrony i mechanizmów radzenia sobie z tą ochroną może prowadzić z kolei do wyścigu zbrojeń. Niektóre gatunki mogą upodabniać się do gatunków posiadających cechy ochronne i tym samym oszukiwać drapieżników bądź roślinożerców. Drapieżnictwo prowadziło do większej różnorodności gatunkowej i tworzenia się różnych strategii obronnych: aktywnej ucieczki; ukrywania się i upodobniania ciała do otoczenia; niejadalności dzięki ochronie ciała przez wyrostki, pancerze i inne struktury oraz dzięki wytwarzaniu trucizn we własnych ciałach; obrony indukowanej polegającej na zwiększaniu inwestowania zasobów na obronę w sutacji częstszego wykrywania drapieżników; zachowań społecznych w stadach zorientowanych na obserwowanie, wspólną obronę i rozpraszanie drapieżników; modyfikacji historii życiowych, np. szybszego dojrzewanie pozwalającego na częstsze rozmnażanie się.
Pasożytnictwo prowadzi do wykształcania się unikalnych cech zarówno gospodarza, jak i żywiciela, które tworzone są wyłącznie ze względu na tę relację. Pasożyt uzależnia się do jednego gatunku i wytwarzanych przez niego reakcji obronnych, wobec których wykształca dzięki doborowi naturalnemu kontradaptacje. Relacje pasożyt-żywiciel w drodze koewolucji mogą prowadzić do relacji symbiotycznych, np. w przypadku mikrobiomu zamieszkującego jelita ssaków. Z jednej strony osobniki żywicieli z większą odpornością miały większe szanse na przeżycie i rozmnożenie, z drugiej drobnoustroje nie zabijające gospodarzy miały większe szanse na infekowanie kolejnych osobników. Wspólne korzyści z koewolucji są widoczne m.in. w relacjach symbiotycznych grzybów i roślin, a także roślin i zapylaczy oraz roślin i zwierząt owocożernych. Te relacje przekładały się także na wzrost różnorodności i wykształcanie wielu specyficznych mechanizmów wzajemnego manipulowanie przez partnerów interakcji. Rośliny na przykład wykształcają cechy, które wabią przede wszystkim zwierzęta zapylające, aby z nektaru nie korzystały osobniki niedające nic w zamian.
Zobacz też
koewolucja genetyczno-kulturowa
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ewolucja