thumb|Budynek dawnej Dyrekcji Kolei Wschodniej (1889), w latach 1922–2011 mieścił m.in. Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych PKP, a w latach 1926–1939 Zarząd magistrali węglowej thumb|Odrestaurowany zabytkowy dworzec wyspowy z 1861 na stacji Bydgoszcz Główna thumb|Dworzec Bydgoszcz Wschód thumb|Dworzec Bydgoszcz Łęgnowo położony nad portem drzewnym thumb|Jeden z najstarszych istniejących w Polsce mostów kolejowych z 1851 thumb|Most magistrali węglowej na Brdzie zbudowany w 1930 thumb|PKP Cargo S.A. – Centralne Biuro Rozrachunków w Bydgoszczy Transport kolejowy w Bydgoszczy – system transportu kolejowego na terenie miasta Bydgoszcz.

Sieć linii kolejowych w mieście obsługuje ruch pociągów o zasięgu regionalnym, krajowym i międzynarodowym. W granicach miasta krzyżują się m.in. linie kolejowe nr 18, 131, 201 (magistrala węglowa), 209, 356 w tym odgałęzienie międzynarodowej linii kolejowej C-E 65.

Infrastruktura

Międzynarodowe linie kolejowe Na mocy umów AGTC i TEN-T przez miasto wytrasowane zostały międzynarodowe linie kolejowe C-E 65 oraz zakwalifikowano do transeuropejskiej sieci kolejowej (bazowa, rozszerzona bazowa, kompleksowa) wybrane linie na terenie miasta. Według krajowej nomenklatury linia C-E 65 składa się z linii nr 131 i 201.

Krajowe linie kolejowe Linie kolejowe w Bydgoszczy tworzą sieć, w której zbiegają się m.in. linie znaczenia państwowegoWyznaczone w Rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym. oraz trzy linie znaczenia miejscowego. Wśród linii znaczenia państwowego znajdują się: międzynarodowa linia tranzytowa C-E 65/1, magistrala węglowa, łącząca Górny Śląsk i Zagłębie Dąbrowskie z portami w Gdańsku i Gdyni, przebiega przez miasto na kierunku południe-północ, umożliwiając połączenie z Trójmiastem i południem kraju; linia magistralna Piła – Bydgoszcz – Toruń – Włocławek – Kutno (dawna Kolej Warszawsko-Bydgoska), łączy Bydgoszczy z Warszawą oraz pośrednio ze Szczecinem i Berlinem; odcinek Nowa Wieś Wielka – Bydgoszcz Wschód – Maksymilianowo, kolejowa obwodnica towarowa, zbudowana w latach 1928–1930, omija stację Bydgoszcz Główna od wschodu.

Linie lokalne w Bydgoszczy to: na odcinku Maksymilianowo – Kościerzyna – Gdynia; Bydgoszcz – Chełmża – Kowalewo Pomorskie; Bydgoszcz – Kcynia – Gołańcz – Poznań. Bydgoszcz Główna – Czyżkówko

W obrębie miasta na linii nr 131 zasadniczo prowadzony jest ruch pociągów pasażerskich a na linii nr 201 ruch towarowy (obie linie mają przebieg południkowy). Linia nr 18 umożliwia natomiast ruch pociągów w kierunku wschód-zachód-południe. Wszystkie linie na terenie miasta są zelektryfikowane, z wyjątkiem linii nr 209 i 356.

Trasa łącząca Bydgoszcz z Toruniem bywa określana jako linia SKM pod nazwą BiT-City. Historia

Historia kolei w Bydgoszczy sięga 1851, kiedy doprowadzono do miasta Pruską Kolej Wschodnią z Krzyża. Linię tę przedłużono w następnych latach do Tczewa i Królewca. W 1862 zbudowano Kolej Warszawsko-Bydgoską, a w latach następnych kilka linii o znaczeniu lokalnym. W 1895 w ciągu linii wiodącej do Chełmży powstał najdłuższy w Niemczech most kolejowo-drogowy w Fordonie. W latach 1929–1930 zbudowano bydgoski odcinek magistrali węglowej – największej inwestycji komunikacyjnej II Rzeczypospolitej, a w 1936 zlokalizowano w mieście zarząd Francusko-Polskiego Towarzystwa Kolejowego S.A. zajmującego się budową i eksploatacją tej linii. W okresie 1965–1989 zelektryfikowano główne linie kolejowe przebiegające przez miasto. Kolej stanowiła w historii Bydgoszczy istotny czynnik miastotwórczy. Lokalizacja dworca w oddaleniu od dotychczasowego centrum miasta przyczyniła się do wytyczenia od podstaw i zabudowy Śródmieścia, zaś Warsztaty Kolejowe, założone w 1851 były w II połowie XIX i w XX wieku okresami największym przedsiębiorstwem przemysłowym w mieście.

Tradycje Transport kolejowy w Bydgoszczy posiada bogate tradycje, czego wyrazem są następujące fakty: w Bydgoszczy powstała pierwsza w świecie Dyrekcja Kolei Państwowych (1849), która do 1895 kształtowała politykę kolejową we wschodnich prowincjach Prus (od Berlina po Kłajpedę), m.in. budową linii kolejowych istniejących na tym obszarze współcześnie w Bydgoszczy rozpoczęto po raz pierwszy na ziemiach polskich rozliczanie kolejowych przewozów międzynarodowych, co miało związek z otwarciem w 1862 Kolei Warszawsko-Bydgoskiej, będącej pierwszym połączeniem Prus (zaboru pruskiego) i Rosji (Królestwa Kongresowego), w 1851 powstały jedne z pierwszych na ziemiach polskich duże warsztaty kolejowe, których dzisiejszą spuścizną jest holding PESA, w Bydgoszczy zachował się w oryginalnej postaci jeden z najstarszych mostów kolejowych thumb|Zmiany Bydgoskiego Węzła Kolejowego na przestrzeni latw Polsce, zbudowany w 1850-1851, w Bydgoszczy nieprzerwanie od 1920 roku (odzyskania niepodległości przez państwo polskie) znajduje się Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych PKP

Muzeum

Od 1979 r. przy dworcu Bydgoszcz Główna znajdował się Ośrodek Muzealny Bydgoskiego Węzła Kolejowego, którego tradycje kontynuuje obecnie Izba Tradycji Kolei SMKB, prowadzona przez Stowarzyszenie Miłośników Kolei w Bydgoszczy. Placówka funkcjonuje w thumb|Skład PESA ED74-001 + ED74-002 produkcji bydgoskich zakładów PESA zabytkowym budynku "Cegielnia" - ul. Unii Lubelskiej 4D - w bezpośrednim sąsiedztwie Dworca Głównego.

Stowarzyszenie Miłośników Kolei w Bydgoszczy było również inicjatorem renowacji i ustawienia parowozu TKp1-46 jako pomnik techniki po remoncie stacji Bydgoszcz Główna.

Dyrekcja Kolei Wschodniej

W latach 1849–1895 w Bydgoszczy znajdowała się czołowa instytucja kolejowa we wschodnich prowincjach Prus – Królewska Dyrekcja Kolei Wschodniej. Zajmowała się ona planowaniem, budową, eksploatacją i prowadzeniem ruchu na liniach kolejowych na obszarze położonym na wschód od Berlina i sięgającym po Kłajpedę i Białystok. Po 1895 w Bydgoszczy pozostała Okręgowa Dyrekcja Kolei Państwowych, zaś po 1920 m.in. Centralne Biuro Rozrachunków Kolejowych PKP oraz agendy Pomorskiej DOKP.

Jednostki i instytucje związane z transportem kolejowym W mieście znajdują się jednostki terenowe m.in. następujących organizacji kolejowych: PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – Zakład Linii Kolejowych w Bydgoszczyhttp://www.plk-sa.pl/kontakt/zaklady-linii-kolejowych/ dostęp 2015-06-25. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – Zakład Maszyn Torowych (ul. Ludwikowo 2) PKP Intercity – gniazdo oddziału w Gdyni (peron IV dworca Bydgoszcz Główna). PKP Cargo S.A. Zakład Przewozów Towarowych Sekcja Przewozów i Ekspedycji (ul. Zygmunta Augusta 5) PKP Cargo S.A. Kasa Towarowa Bydgoszcz (ul. Inwalidów 10) PKP Cargo S.A. Centralne Biuro Rozrachunków – od 1922 przy ul. Dworcowej 63 (b. siedzibie Dyrekcji Kolei); od 2011 przy ul. Sobieszewskiej 3 PKP Energetyka S.A. – Zakład Kujawski (ul. Zygmunta Augusta 7)https://web.archive.org/web/20150626130307/http://www.pkpenergetyka.pl/pl/strona/208 dostęp 2015-06-25. Telekomunikacja Kolejowa – oddział rejonowy Komenda Regionalna Straży Ochrony Koleihttp://www.kgsok.pl/struktura-sok/komendy-regionalne-sok/ dostęp 2015-06-25.

Na terenie miasta znajdują się także duże podmioty gospodarcze, zajmujące się produkcją i usługami na rzecz kolei: Przewozy Regionalne Sp. z o.o. – Kujawsko-Pomorski Zakład Przewozów Regionalnych (ul. Dworcowa 104-108)http://www.przewozyregionalne.pl/w-regionach,kujawsko-pomorskie,kontakt.html dostęp 2015-05-25. Pojazdy Szynowe PESA Bydgoszcz S.A. Holding (zał. 1851) – przedsiębiorstwo zajmujące się budową pojazdów szynowych, autobusów szynowych, tramwajów, wagonów kolejowych, modernizacją i naprawą taboru szynowego. Firma w latach 2005–2015 pozyskała szereg prestiżowych kontraktów w kraju i za granicą; Kolejowe Zakłady Łączności Sp. z o.o. (zał. 1920) – producent urządzeń telekomunikacyjnych dla kolei oraz komunikacji miejskiej, od 2013 r. należą do grupy PKP Informatyka; są jedynym polskim producentem i dostawcą kolejowych tablic informacyjnych LCD oraz tablic paletowych, systemu łączności dyspozytorskiej, automatów biletowych, systemów pokładowych do pojazdów, systemów rozgłoszeniowych (megafony i DSO), systemów monitoringu obiektów kolejowych; większość polskich dworców kolejowych wyposażona jest w system tablic informacyjnych KZŁhttps://web.archive.org/web/20150626145903/http://www.pkpik.pl/web/guest/grupa-pkp-informatyka;jsessionid=1312C9BA7E08D7D768A6603FD143413F; Kolejowe Zakłady Nawierzchniowe COGIFER POLSKA Sp. z o.o. (zał. 1945) – producent i dostawca elementów nawierzchni kolejowej i tramwajowej; Zgrzewalnia Szyn

W Bydgoszczy mają siedzibę ogólnopolskie organizacje gospodarcze związane z transportem kolejowym: Ogólnopolskie Stowarzyszenie Samorządów na Rzecz Kolei Lokalnych oraz Polska Izba Producentów Urządzeń i Usług na Rzecz Kolei (www).

Od 2015 roku przy Bydgoskiej Szkole Wyższej funkcjonuje jedyne w regionie kujawsko-pomorskim Technikum Kolejowehttp://kolejowe.edu.pl/ dostęp 2015-06-25., które nawiązuje do tradycji Technikum Kolejowego im. Mikołaja Kopernika (1952-2007) w budynku Copernicanum w Bydgoszczyhttp://www.technikumkolejowe.bydzia.eu/ dostęp 2015-06-25..

Przewozy pasażerskie

Infrastruktura pasażerska W granicach administracyjnych miasta znajduje się pięć dworców kolejowych: Główna, Leśna, Wschód, Bydgoszcz Emilianowo (nieczynny) i Bydgoszcz Fordon, a także przystanki: Osowa Góra, Zachód, Rynkowo, Rynkowo Wiadukt, Bielawy, Brdyujście, Łęgnowo, Politechnika, Żółwin (nieczynny). Najbardziej obciążona przewozami pasażerskimi jest stacja Bydgoszcz Główna, odprawiająca ok. 90% podróżnych. Stacja ta jako jedyna w województwie kujawsko-pomorskim jest zaliczona, obok 14 innych dworców w Polsce do kategorii A, co oznacza roczną odprawę podróżnych powyżej 2 mln.

Dworce i przystanki kolejowe w Bydgoszczy: Nazwa Perony Budynek Kasa Lokomotywownia Wieża wodna Zadaszenie peronów Semafory Uwagi Bydgoszcz Główna 7 użytkowany czynna używana istnieje wiaty nad peronami świetlne 2 obrotnice, tory postojowe, przejście podziemne (pod torami i ul. Zygmunta Augusta), stację wzniesiono w 1851 r. podczas budowy Pruskiej Kolei Wschodniej i wielokrotnie przebudowywano m.in. w latach 1861, 1870, 1915, 1968 Bydgoszcz Leśna 1 użytkowany czynna brak brak wiata nad peronami świetlne wzniesiono w 1969 r. Bydgoszcz Bielawy 2 brak nieczynna używana brak wiata przystankowa brak posiada przejście nadziemne Bydgoszcz Wschód Towarowa zamknięty brak używana istnieje świetlne wzniesiono w 1929 r. podczas budowy magistrali węglowej Bydgoszcz Wschód 2 zamknięty nieczynna brak istnieje hala peronowa świetlne posiada rampę do załadunku, wzniesiono w 1861 r. podczas budowy Kolei Warszawsko-Bydgoskiej Bydgoszcz Brdyujście 1 zamknięty nieczynna brak brak brak brak wzniesiono w 1885 r. Bydgoszcz Politechnika 1 nie istnieje nieczynna brak brak brak świetlne Bydgoszcz Fordon 1 adaptowany do innych celów nieczynna brak brak brak świetlne wzniesiono w 1885 r. Bydgoszcz Łęgnowo 2 użytkowany czynna brak nie istnieje brak świetlne wzniesiono przed 1938 r. Bydgoszcz Zachód 2 użytkowany, poczekalnia czynna brak brak brak brak urządzono po 1938 r. Bydgoszcz Osowa Góra 2 brak brak brak brak wiata przystankowa świetlne urządzono w 2004 r. Bydgoszcz Żółwin 2 nie istnieje brak brak brak brak brak wzniesiono w 1929 r. podczas budowy magistrali węglowej, obecnie nieczynna Bydgoszcz Emilianowo 2 adaptowany do innych celów nieczynna brak nie istnieje brak świetlne wzniesiono w 1942 r., obecnie nieczynna Rynkowo Wiadukt 2 brak brak brak brak wiata przystankowa brak Rynkowo 2 nieczynna brak brak brak świetlne

Przewoźnicy pasażerscy Operatorami przewozów kolejowych (pasażerskich) w województwie są trzy podmioty: Arriva RP (na liniach niezelektryfikowanych). Na pozostałych trasach kursują Przewozy Regionalne (pociągi regionalne) oraz PKP InterCity (pociągi międzywojewódzkie)

Zobacz też Bydgosko-Wyrzyskie Koleje Dojazdowe Most Portowy w Bydgoszczy

Przypisy

Bibliografia