thumb|Mapa geologiczna Półwyspu Fennoskandzkiego: główne elementy tarczy bałtyckiej to masyw karelski, masyw kolski, swekofenidy i swekonorwegidy. Kaledonidy i platforma wschodnioeuropejska nie należą do tarczy. Tarcza fennoskandzka, tarcza bałtycka – tarcza kontynentalna o wielkich rozmiarach, na północy kontynentu europejskiego, obejmująca tereny południowej Norwegii, Szwecji, Finlandii i Półwyspu Kolskiego (Rosja).
Definicja Tarcza fennoskandzka stanowi północno-zachodni fragment kratonu wschodnioeuropejskiego. Jest to ten obszar, na którym prekambryjskie podłoże krystaliczne nie jest przykryte ediakarsko–fanerozoiczną pokrywą osadową, jak ma to miejsce na większości pozostałych obszarów kratonu, czyli na platformie wschodnioeuropejskiej, w tym w północno-wschodniej Polsce.
Wszystkie skały tarczy fennoskandzkiej należą do Fennoskandii, jednego z trzech pierwotnych elementów paleokontynentu Baltiki, względnie Proto-Baltiki. Kolizja Fennoskandii, Sarmacji i Wołgo-Uralii w paleoproterozoiku utworzyła zasadniczą część dzisiejszej platformy wschodnioeuropejskiej.
Budowa geologiczna mały|Anortozyt z labradorytem (batolit Wiborg, Finlandia, wiek ok. 1633 Ma)
Historia badań Badania geologiczne tarczy fennoskandzkiej można podzielić na dwa zasadnicze etapy: kartowania, które rozpoczęło się w XIX wieku, oraz syntezy. Pierwszą syntezę, opartą jedynie na danych z kartowania geologicznego, przedstawił Jakob Sederholm w 1893. Od około 1960 dostępne były dane z datowań izotopowych. W 1975 Anna Hietanen przedstawiła pierwszą interpretację historii geologicznej tarczy bałtyckiej opartą na paradygmacie tektoniki płyt.
Opis geologii Tarcza fennoskandzka zbudowana jest z metamorficznych i magmowych skał archaiku i proterozoiku. Wiek najstarszych z nich określono metodami izotopowymi na ponad 3 mld lat. Głównymi elementami strukturalnymi tarczy bałtyckiej są dwa masywy archaiczne, karelski i kolski, oraz dwa orogeny proterozoiczne, swekofenidy i swekonorwegidy.
Na tarczy bałtyckiej widać ślady przebiegu licznych orogenez, przede wszystkim swekofeńskiej i swekonorweskiej. Orogenezom towarzyszyły procesy magmatyzmu i metamorfizmu. Trwające od tego czasu nieustanne ruchy wznoszące silnie wydźwignęły obszar tarczy, w wyniku czego jest on prawie zupełnie pozbawiony pokrywy późniejszych osadów. Wyjątek stanowią niewielkie wystąpienia skał dolnopaleozoicznych (od kambru do syluru) oraz polodowcowe osady plejstocenu.
Odsłonięcia najstarszych skał ukazują się na powierzchni na Półwyspie Kolskim. Prekambryjskie skały tarczy bałtyckiej zawierają złoża wielu rud metali, m.in. żelaza, miedzi, cynku, ołowiu, wanadu, niklu oraz złoża apatytów.
Przypisy
Kategoria:Kratony Kategoria:Platforma wschodnioeuropejska Kategoria:Europa Północna