thumb|Kwiat jazgrzy Williamsa
Jazgrza Williamsa (Lophophora williamsii), pejotl, echinokaktus Williamsa, jeżowiec Williamsa – gatunek sukulenta pędowego z rodziny kaktusowatych. Jest byliną pochodzącą z pustyń i półpustyń północnego Meksyku i południowego Teksasu.
Jak wszystkie gatunki jazgrzy, rośnie on bardzo wolno, często zanim zakwitnie mija nawet 30 lat.
Morfologia Łodyga Przekształcona w kulisty, mięsisty, szarozielony pęd o wysokości do 15–20 cm. Jest on słabo żeberkowany i nie posiada cierni. Areole wyposażone są we włoski. Kwiaty Nieduże, różowego koloru, o wielopłatkowym okwiecie. Wewnątrz kwiatów 1 słupek i liczne pręciki. Owoc Jagoda.
Jako substancja psychoaktywna Pejotl jest psychodelikiem, powoduje halucynacje. Efekty jego spożycia są podobne do tych po zażyciu LSD czy też psylocybiny. Z tego powodu jest zakazany w USA, za wyjątkiem użycia podczas pejotystycznych obrzędów religijnych praktykowanych przez Tubylczy Kościół Amerykański. Efekty spożycia:
Psychiczne: Efekty krótkotrwałe: Euforia; Lęk; Zniekształcone procesy myślowe, zmysły (widzenie jaśniejszych kolorów, inne słyszenie itp.) oraz poczucie czasu, przestrzeni i własnego ciała (osoby, które go zażyły, mogą np. czuć stan nieważkości); Wrażenie zdolności do komunikacji z bogami i/lub wykraczania poza Ziemię; Efekty długotrwałe: Przedłużająca się psychoza; Zaburzenie postrzegania spowodowane halucynogenami; Paranoja; Zaburzenia myślenia; Zmiany nastroju; Silna bezsenność (jedynie w niektórych przypadkach). Somatyczne: rozszerzone źrenice, gorączka, mrowienie skóry, pocenie się, nadmierne ślinienie, podwyższone ciśnienie krwi, przyspieszone tętno, zawroty głowy, utrata koordynacji, osłabienie mięśni, silne nudności lub wymioty, zmniejszony apetyt, skurcze brzucha, biegunka.
Pejotl uzależnia psychicznie, ale nie fizycznie.
Historia i rola w kulturze Nazwa pejotl pochodzi z języka nahuatl, w którym słowo peyotl oznacza „migotać”, „połyskiwać”. Jest on źródłem wielu alkaloidów z rodziny fenetylamin (głównie meskaliny). Pejotl w smaku jest gorzkiZdzisław Jan Ryn, "Medycyna indiańska", Kraków 2007, s. 226.. Meskalinę kaktus zaczyna wytwarzać po 5 latach, jednak okazy rosnące poza środowiskiem naturalnym i w ziemi o nieodpowiednim składzie biochemicznym dają po zjedzeniu raczej nieprzyjemne dolegliwości żołądkowe niż odurzające, o czym pisał już Stanisław Ignacy Witkiewicz w dziele Nikotyna, Alkohol, Kokaina, Peyotl, Morfina, Eter: Eksperymentujący z pejotlem Witkiewicz, głównie w latach 30. XX w., stworzył wiele portretów będąc pod wpływem tej rośliny.
Wzrost zainteresowania pejotlem w latach 70. był spowodowany opublikowaniem wczesnych prac antropologa Carlosa Castanedy. Don Juan Matus, domniemany nauczyciel Castanedy, miał używać nazwy Mescalito w odniesieniu do mocy zwanej „pomocnikiem”, „opiekunem”, która ujawnia się spożywającym pejotl, ucząc ich „właściwego sposobu życia”.
Środowisko naukowe, po początkowej akceptacji i uznaniu, zarzuciło Castanedzie, że w swych pracach zbyt wiele uwagi poświęca środkom psychotropowym i ich działaniu, a za mało elementom kulturowym. Po publikacji kolejnych prac podejrzenia w środowisku naukowym o to, iż cała praca Castanedy to fikcja, nasiliły się do tego stopnia, że w trosce o rzetelność naukową, środowisko antropologów odcięło się od Castanedy i odebrano mu również tytuł doktorski.
Badania archeologiczne wskazują na to, że pejotl zażywano już co najmniej 3780–3660 roku p.n.e. (datowanie radiowęglowe), tj. w prehistorii, na terenie dzisiejszego stanu Teksas, a także od co najmniej 810–1070 roku n.e. (datowanie radiowęglowe) na terenie dzisiejszego stanu Coahuila w Meksyku. Obecnie pejotl jest wykorzystywany podczas indiańskich obrzędów religijnych w pejotyzmie.
Przypisy Stanisław Ignacy Witkiewicz Nikotyna, alkohol, kokaina, peyotl, morfina, eter, 1932.
Bibliografia
Kategoria:Kaktusowate Kategoria:Rośliny psychoaktywne i używkowe