Aleksiej Archipowicz Leonow, ros. Алексей Архипович Леонов (ur. 30 maja 1934 w Listwiance, zm. 11 października 2019 w Moskwie) – radziecki kosmonauta, generał-major pilot, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1965, 1975), Lotnik Kosmonauta ZSRR i artysta malarz fantastyczny. Pierwszy człowiek, który wyszedł w otwartą przestrzeń kosmiczną.
Życiorys W 1953 ukończył szkołę lotniczą, a później Akademię Lotniczą im. Żukowskiego. Do czasu przyjęcia do grupy kosmonautów 7 marca 1960 pełnił służbę jako pilot wojskowy. Dwukrotnie leciał w kosmos. W 1967 wszedł w skład grupy kosmonautów przygotowujących się do lotu na Księżyc. W oddziale kosmonautów do 26 stycznia 1982. W latach 1970–1991 był zastępcą komendanta Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina w Gwiezdnym Miasteczku pod Moskwą.
Jako malarz tworzył obrazy o tematyce związanej z podbojem kosmosu.
Zmarł w Moskwie 11 października 2019 i został pochowany w Federalnym Cmentarzu Wojskowym w Mytiszczi.
Loty kosmiczne Woschod 2 Za pierwszym razem od 18 marca do 19 marca 1965 odbył lot statkiem kosmicznym Woschod 2 w charakterze drugiego pilota. Podczas lotu jako pierwszy człowiek wyszedł w otwartą przestrzeń kosmiczną w skafandrze typu Bierkut. Spacer trwał 12 minut i 9 sekund. Powrót do wnętrza statku okazał się niezwykle utrudniony z powodu powiększenia się objętości skafandra w warunkach próżni kosmicznej.
Sojuz 19 thumb|left|Załoga misji Apollo-Sojuz. Od lewej: Donald Slayton, Thomas Stafford, Vance Brand, Aleksiej Leonow i Walerij Kubasow Drugi lot odbył na statku Sojuz 19 razem z Walerijem Kubasowem. Start nastąpił 15 lipca 1975 o 12:20 GMT z kosmodromu Bajkonur, a lądowanie 21 lipca 1975. W ramach programu Apollo-Sojuz statek Sojuz 19 pod dowództwem Aleksieja Leonowa podczas lotu kilkakrotnie łączył się z amerykańskim statkiem Apollo. Było to pierwsze w historii połączenie na orbicie statku amerykańskiego i radzieckiego. Łącznie w obu pojazdach leciało trzech astronautów amerykańskich i dwóch kosmonautów radzieckich. Obie kapsuły wystrzelono 15 lipca 1975 w odstępie siedmiu i pół godziny. Dwa dni później pojazdy wykonały manewr cumowania, a po trzech godzinach od połączenia dowódcy statków – Thomas Stafford i Aleksiej Leonow podali sobie ręce przez otwarte włazy.
Odznaczenia i nagrody thumb|Aleksiej Leonow (2016) Medal „Złota Gwiazda” Bohatera Związku Radzieckiego (23 marca 1965, 22 lipca 1975) Order „Za zasługi dla Ojczyzny” IV klasy (2 marca 2000) Order Lenina – dwukrotnie Order Czerwonej Gwiazdy Order Przyjaźni Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III stopnia Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Tytuł honorowy i odznaka Lotnik Kosmonauta ZSRR Medal „Za nienaganną służbę” II stopnia (ZSRR) Medal „Za nienaganną służbę” III stopnia (ZSRR) Nagroda Państwowa ZSRR (1981) Nagroda Leninowskiego Komsomołu Odznaka Zasłużony Mistrz Sportu ZSRR Medal „Sierp i Młot” Bohatera Pracy Socjalistycznej (Bułgaria) Order Georgi Dymitrowa (Bułgaria) Order Karla Marksa (NRD) Order Zasługi Cywilnej (Syria) Order Za zasługi III klasy (Ukraina) Order Flagi WRL z brylantami I klasy (Węgry) Bohater Pracy (Wietnam) Nagroda im. Ludviga Nobla (2007) Universal Astronaut Insignia za lot orbitalny (nr 15, pośmiertnie) – Stowarzyszenie Uczestników Lotów Kosmicznych ()
Upamiętnienie Jego nazwiskiem Arthur C. Clarke nazwał statek kosmiczny w swojej powieści 2010: Odyseja kosmiczna.
Wykaz lotów Loty kosmiczne, w których uczestniczył Aleksiej A. LeonowNrData startuStatek kosmicznyData lądowaniaFunkcjaCzas trwania 118 marca 1965Woschod 219 marca 1965Drugi pilot1 dzień 2 godziny 2 minuty i 17 sekund 215 lipca 1975Sojuz 1921 lipca 1975Dowódca misji5 dni 22 godziny 30 minut i 51 sekund Łączny czas spędzony w kosmosie — 7 dni 33 minuty i 8 sekund
Zobacz też alfabetyczna lista kosmonautów grupy i oddziały kosmonautów
Przypisy
Bibliografia Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 14, s. 340, Moskwa 1969-1978 Biographies of USSR / Russian Cosmonauts [dostęp 30 maja 2010] Леонов Алексей Архипович – Герои страны [dostęp 30 maja 2010]
Kategoria:Radzieccy generałowie majorowie lotnictwa Kategoria:Rosyjscy Bohaterowie Związku Radzieckiego Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej ZSRR Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za nienaganną służbę” Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Orderem Flagi (Węgry) Kategoria:Odznaczeni Orderem Georgi Dimitrowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Karla Marksa Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi dla Ojczyzny” Kategoria:Nagrodzeni tytułem Lotnik Kosmonauta ZSRR Kategoria:Radzieccy kosmonauci Kategoria:Rosyjscy kosmonauci Kategoria:Artyści fantastyczni Kategoria:Urodzeni w 1934 Kategoria:Zmarli w 2019 Kategoria:Apollo-Sojuz