Aldozy lub aldehydocukry, cukry aldehydowe – cukry proste, w których cząsteczkach występuje grupa aldehydowa, w przeciwieństwie do ketoz, w których występuje grupa ketonowa. Ich ogólny wzór sumaryczny to CnH2nOn (gdzie n≥3).
Wzory aldoz zapisywane są w formie cyklicznej lub łańcuchowej, np. CH2OH–(CHOH)n−2–CHO, co niekoniecznie odzwierciedla ich rzeczywistą strukturę (np. krystaliczna glukoza ma formę w pełni cykliczną, a w roztworze występuje pewna ilość formy łańcuchowej).
Nazwy podgrup aldoz są tworzone przez dodanie przedrostka liczebnikowego związanego z liczbą atomów węgla występujących w cząsteczce cukru. Np. aldoheksoza zawiera sześć atomów węgla, a aldopentoza pięć. W naturze nie znaleziono wolnych trioz ani tetroz, natomiast wiele pentoz i heksoz odgrywa kluczowe role w procesach życiowych (np. ryboza i glukoza).
Zestawienie aldoz Triozy(aldotriozy) 150pxAldehyd glicerynowy Tetrozy(aldotetrozy) 150pxErytroza 150pxTreoza Pentozy(aldopentozy) 150pxArabinoza 150pxKsyloza 150pxLiksoza 150pxRyboza 150pxDeoksyryboza Heksozy(aldoheksozy) 150pxAlloza 150pxAltroza 150pxGalaktoza 150pxGlukoza 150pxGuloza 150pxIdoza 150pxMannoza 150pxTaloza
Reakcje charakterystyczne redukują amoniakalny roztwór azotanu srebra(I) do metalicznego srebra (próba Tollensa) i związki miedzi(II) do czerwonego tlenku miedzi(I) (odczynnik Benedicta, odczynnik Fehlinga) reakcja utlenienia wodą bromową (odbarwienie wody bromowej)
W reakcjach tych grupa aldehydowa utlenia się do grupy karboksylowej, a produktami są kwasy aldonowe.
Przypisy