right|thumb|Podział administracyjny obwodu right|thumb|Podział administracyjny obwodu do 2020 r. Obwód tarnopolski (, Ternopilśka obłast´) – jeden z 24 obwodów Ukrainy. Leży w zachodniej części Ukrainy. Stolicą obwodu jest Tarnopol.
Graniczy na północy z obwodem rówieńskim, na południowym zachodzie z iwanofrankiwskim, na południu z czerniowieckim, na zachodzie z lwowskim, na wschodzie z chmielnickim. Obwód został utworzony 4 grudnia 1939 r. dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRRУказ Президиума Верховного Совета СССР от 4 декабря 1939 года об образовании Волынской, Дрогобычской, Львовской, Ровенской, Станиславской и Тарнопольской областей в составе Украинской ССР (Сборник законов СССР и указов Президиума Верховного Совета СССР. 1938 г. — июль 1956 г / под ред. к. ю. н. Мандельштам Ю. И. — Москва: Государственное издательство юридической литературы, 1956, s. 52) z części terytorium II Rzeczypospolitej okupowanego przez Armię Czerwoną w trakcie agresji ZSRR na Polskę i anektowanego następnie przez ZSRR.
Geograficznie leży na Wyżynie Podolskiej, historycznie na obszarze Wołynia (północ), Rusi Czerwonej (centrum) i Podola (południowy wschód).
Historia right|thumb|województwo tarnopolskie do 1939 roku Historyczna przynależność administracyjna obszaru: 1434–1569: Korona Królestwa Polskiego: województwo ruskie, województwo podolskie/Wielkie Księstwo Litewskie: ziemia wołyńska 1566–1569: Korona Królestwa Polskiego: województwo ruskie, województwo podolskie/Wielkie Księstwo Litewskie: województwo wołyńskie 1569–1672: Korona Królestwa Polskiego, prowincja małopolska: województwo ruskie, województwo wołyńskie, województwo podolskie 1672–1699: Korona Królestwa Polskiego, prowincja małopolska: województwo ruskie, województwo wołyńskie/Imperium Osmańskie 1699–1772: Korona Królestwa Polskiego, prowincja małopolska: województwo ruskie, województwo wołyńskie, województwo podolskie 1772–1795: Monarchia Habsburgów, Królestwo Galicji i Lodomerii (zabór austriacki)/Korona Królestwa Polskiego, prowincja małopolska: województwo wołyńskie 1795–1804: Monarchia Habsburgów, Królestwo Galicji i Lodomerii (zabór austriacki)/Imperium Rosyjskie: gubernia wołyńska (zabór rosyjski) 1804–1867: Cesarstwo Austrii, Królestwo Galicji i Lodomerii (zabór austriacki)/Imperium Rosyjskie: gubernia wołyńska (zabór rosyjski) 1867 – listopad 1918: Austro-Węgry, Królestwo Galicji i Lodomerii (zabór austriacki)/Imperium Rosyjskie: gubernia wołyńska (zabór rosyjski) Listopad 1918 – lipiec 1919 - Zachodnioukraińska Republika Ludowa (de facto) 1919de facto(1923)de iure-1945: Rzeczpospolita Polska: województwo tarnopolskie, województwo wołyńskie 1944(1945)–1991: ZSRR, Ukraińska SRR: obwód tarnopolski od 1991: Ukraina: obwód tarnopolski
Podział administracyjny na rejony Do 17 lipca 2020 roku obwód tarnopolski dzielił się na 17 rejonów: borszczowski, brzeżański, buczacki, czortkowski, husiatyński, kozowski, krzemieniecki, łanowiecki, monasterzyski, podhajecki, podwołoczyski, szumski, tarnopolski, trembowelski, zaleszczycki, zbaraski, zborowski oraz 4 miasta wydzielone: Brzeżany, Czortków, Krzemieniec, Tarnopol.
W wyniku reformy podziału administracyjnego zmniejszono z 490 do 136 liczbę rejonów na UkrainiePolski Instytut Spraw Międzynarodowych Kolejny krok do decenralizacji na Ukrainie. Od 19 lipca 2020 roku obwód tarnopolski dzieli się na 3 rejonyПрийнято Постанову "Про утворення та ліквідацію районів". Інформаційне управління Апарату Верховної Ради України. Опубліковано 17 липня 2020 (ua): rejon czortkowski rejon krzemieniecki rejon tarnopolski
Największe miasta Miastoukraińska nazwaZaludnienie5 grudnia 2001TarnopolТернопіль (Ternopil)227 755CzortkówЧортків (Czortkiw)29 057KrzemieniecКременець (Kremeneć)22 051BrzeżanyБережани (Bereżany)17 617TrembowlaТеребовля (Terebowla)13 661ZbarażЗбараж13 228BuczaczБучач12 549BorszczówБорщів (Borszcziw)11 382ZaleszczykiЗаліщики (Zaliszczyky)10 125
Zabytki Zamki, m.in. zamek Zbaraskich w Zbarażu, zamek Tarnowskich w Tarnopolu, zamek Budzanowskich w Budzanowie, zamek Lanckorońskich w Nagórzance, zamek Potockich w Potoku Złotym, zamek w Skałacie oraz pozostałości zamku królewskiego w Krzemieńcu, twierdzy Okopy Świętej Trójcy, zamku Kalinowskich w Sidorowie, zamku Zbaraskich w Tokach, zamku Buczackich w Buczaczu, zamku Sieniawskich w Brzeżanach i zamku w Czortkowie Pałace, m.in. pałac Koniecpolskich w Jazłowcu, pałac Wiśniowieckich i Mniszchów w Wiśniowcu, pałac Badenich w Koropcu, pałac Lanckorońskich w Strusowie, pałac Korytowskich w Płotyczy, pałac Lewickich w Chorostkowie, pałac w Białokrynicy Polskie kościoły, m.in. kościół św. Ignacego Loyoli i św. Stanisława Kostki w Krzemieńcu, klasztor bernardynów z kościołem śś. Antoniego i Jerzego w Zbarażu, kościół Dominikanów w Tarnopolu, kościół Św. Trójcy i klasztor Misjonarzy w Mikulińcach, kościół św. Stanisława w Zaleszczykach, kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Buczaczu, kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Brzeżanach, kościół Świętej Trójcy w Okopach, kościół św. Stanisława biskupa i męczennika w Czortkowie Dom Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu, współcześnie siedziba Muzeum Juliusza Słowackiego Polskie cmentarze, m.in. cmentarz miejski w Buczaczu Ratusz w Buczaczu Pomniki zwycięskich bitew pod Hodowem i pod Podhajcami Willa Józefa Piłsudskiego w Zaleszczykach Cerkwie z czasów I Rzeczypospolitej, m.in. cerkwie Podwyższenia Krzyża Świętego i Narodzenia Pańskiego w Tarnopolu, cerkiew św. Mikołaja w Buczaczu i Ławra Poczajowska
Edukacja W obwodzie tarnopolskim działają 32 uczelnie wyższe, najważniejsze z nich: Narodowy Uniwersytet Techniczny im. Iwana Puluja w Tarnopolu Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. W. Hnatiuka w Tarnopolu Narodowy Uniwersytet Medyczny imienia I. Ja. Horbaczewskiego w Tarnopolu Narodowy Uniwersytet Ekonomiczny w Tarnopolu
Pozostałe informacje mały|Liceum Krzemienieckie Na terenie obwodu znajdują się gniazda rodowe polskich rodów magnackich: Buczackich (Buczacz), Wiśniowieckich (Wiśniowiec) i Zbaraskich (Zbaraż). Spośród największych miast obwodu miastami królewskimi Korony Królestwa Polskiego były KrzemieniecMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12. i TrembowlaZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 171., a prywatnymi miastami szlacheckimi były Tarnopol, Czortków, Brzeżany, Zbaraż i Buczacz. W Hodowie miała miejsce w 1694 bitwa, w której Polacy odparli najazd ok. 100-krotnie liczniejszej armii tatarskiej. W 1695 wystawiono w miejscu bitwy pomnik, który przetrwał do naszych czasów. W Krzemieńcu w 1805 Tadeusz Czacki założył Liceum Krzemienieckie, jedno z najsłynniejszych polskich liceów. W pobliżu wsi Strzałkowce na południu obwodu znajduje się Jaskinia Jeziorna.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Przewodnik po województwie tarnopolskim z 1929 roku Cmentarze dawnego województwa tarnopolskiego (do 1945), katalog obiektów