thumb|200px|Wilhelm I thumb|Proklamacja Cesarstwa w Wersalu thumb|Cesarz Wilhelm I po śmierci Wilhelm I Hohenzollern, urodzony jako Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen (ur. 22 marca 1797 w Berlinie, zm. 9 marca 1888 tamże) – regent, a w późniejszym czasie król Prus w latach 1861–1888 z dynastii Hohenzollernów, prezydent Związku Północnoniemieckiego w latach 1867–1871, a od 1871 cesarz niemiecki. Współtwórca II Rzeszy Niemieckiej. Wilhelm był drugim synem króla Fryderyka Wilhelma III Pruskiego i królowej Luizy z dynastii meklemburskiej.

Wilhelm I znany był powszechnie pod przydomkiem „księcia kartaczy” (Kartätschenprinz), jaki przylgnął do niego po stłumieniu powstania w Wielkim Księstwie Badenii w kwietniu 1848 oraz „białobrody” – w aluzji do średniowiecznego cesarza Fryderyka I Barbarossy – „rudobrodego”.

W latach 1858–1861 zastępował w sprawowaniu władzy swego chorego nerwowo brata, króla Fryderyka Wilhelma IV, w 1861 r. koronował się w Królewcu na króla Prus. Dziesięć lat później (18 stycznia 1871), po zwycięstwie Prus w wojnie z Francją, w podparyskim Wersalu obwołano go cesarzem niemieckim (wzniesiono wówczas okrzyk na cześć „cesarza Wilhelma”). Zmarł w „roku trzech cesarzy” (1888).

Dzieciństwo i młodość Urodził się 22 marca 1797 roku w pałacu Następców Tronu (niem. Kronprinzenpalais) w Berlinie. Wychowywaniem księcia koronnego – zgodnie z obowiązującymi wówczas trendami – zajmował się – rektor szkoły pedagogicznej w Magdeburgu. Już w wieku 10 lat został mianowany przez swego ojca oficerem (podporucznikiem)Theo Aronson, Cesarze niemieccy 1871–1918, Mira Czarnecka (tłumacz), Wydawnictwo Literackie, Kraków 1998, s. 14. (po pamiętnej klęsce pod Jeną i Auerstedt). W 1814 uczestniczył w kampanii antynapoleońskiej, podczas której otrzymał pruski Krzyż Żelazny. Po pobycie we Francji zajmował się dowodzeniem jednym z batalionów w Szczecinie, po czym otrzymywał kolejne awanse w wojsku. W 1829 odznaczony Orderem Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 291.. Trudne lata młodości ukształtowały charakter i osobowość przyszłego cesarza. Zrodziły w nim potrzebę stabilności, poszanowanie prostoty oraz niezachwiane przekonanie o konieczności posiadania niezwyciężonej armiiTheo Aronson, op. cit., s. 14..

Po rozstaniu z Elizą Radziwiłłówną zaręczył się w 1830 z księżniczką Augustą z Saksonii-Weimaru-Eisenach – córką wielkiego księcia sasko-weimarskiego.

Książę i regent Prus Po śmierci ojca w 1840 r. awansowano go do stopnia generała piechoty, odziedziczył również po ojcu dobra złotowskie. Podczas Wiosny Ludów optował za nadaniem Prusom nowoczesnej konstytucji, zdecydowanie wypowiadał się jednak przeciw zbrojnym powstaniom i zamieszkom. Wypowiedział się również za bezwzględnym stłumieniem powstania w Berlinie (marzec 1848) poprzez ostrzelanie miasta kartaczami, podobnie jak miesiąc później w przypadku Badenii. Złośliwi dziennikarze nie zapomnieli mu tego i od tego czasu funkcjonuje w zbiorowej pamięci jako „książę kartaczy” (Kartätschenprinz).

Po 1848 r. jego osoba spotykała się w Prusach z tak nieskrywaną niechęcią, że brat Fryderyk Wilhelm IV doradził mu wyjazd do Londynu. W Anglii zapoznał się z wieloma politykami i działaczami, m.in. Johnem Russellem, Robertem Peelem, księciem Albertem, z którymi wymieniał spostrzeżenia o sytuacji w Niemczech. Po dwóch miesiącach wrócił do Prus, gdzie został wybrany deputowanym do Zgromadzenia Narodowego. Po paru miesiącach porzucił jednak mandat i wrócił do ulubionego Poczdamu. Miał swój udział w tworzeniu nowego, porewolucyjnego rządu Prus. W 1849 r. zajmował się tłumieniem powstania w księstwie Badenii (pełnił tam funkcję dowódcy armii), po czym mianowano go wojskowym gubernatorem Nadrenii-Westfalii.

Nowa era Po stłumieniu rewolucji 1848 zmienił swój polityczny wizerunek, tak że nawet wiele kręgów reformatorskich i liberalnych zaczęło wiązać z nim nadzieję. W 1857 r. został zastępcą chorego psychicznie króla, w 1858 r. mianowano go regentem. Od tego czasu de facto samodzielnie sprawował władzę. W listopadzie 1858 powołał osobne Ministerium „Hohenzollern – Nowa Era”, które miało za zadanie zajmować się reformami instytucjonalnymi skostniałego państwa pruskiego. W polityce zagranicznej zasłynął znacznie bardziej krytycznym nastawieniem do Rosji niż zmarły w 1861 r. brat, a w stosunkach wewnętrznych odznaczał się silnym antyklerykalizmem (wymierzonym jednak głównie w katolików), co szczególnie spodobało się ówczesnym liberałom. Opowiadał się również za zreformowaniem i wzmocnieniem wojska.

Król Prus Uroczysta koronacja króla (ostatnia w historii Prus, następcy na tronie nie koronowali się) nastąpiła 18 października 1861 i od razu Wilhelm przystąpił do pracy w służbie kraju. W polityce wewnętrznej początkowo sceptycznie odnosił się do bismarckowskich planów zjednoczenia Niemiec przez walkę z Austrią, jednocześnie opowiadał się za rywalizacją z Habsburgami. 8 lutego 1863 zawarł z Rosją tzw. konwencję Alvenslebena, zakładającą współdziałanie w tłumieniu powstania styczniowego.

W 1866 r. osobiście dowodził wojskiem (w wieku 69 lat), które odniosło sukces w walce z Austriakami w bitwie pod Sadową. Prusacy początkowo ulegali Austriakom, ale natarcie posiłków gen. Helmuta von Moltkego diametralnie zmieniło przebieg bitwy. Król krzywo patrzył na dyplomatyczne gry „żelaznego kanclerza” podczas rozmów pokojowych z Austrią. Wraz z elitami wojskowymi domagał się aneksji Saksonii oraz odebrania Habsburgom Austrii właściwej (Dolna i Górna Austria) i Czech, co wykluczyłoby tę dynastię z Rzeszy i pozwoliłoby zjednoczyć wszystkie ziemie niemieckie. Bismarck nie chciał jednak osłabiać Habsburgów, wolał uczynić z ich osłabionego państwa wygodnego sojusznika Prus. Zdanie kanclerza podzielał następca tronu kronprinz Fryderyk i Wilhelm dał się w końcu przekonać.

Na mocy konstytucji Związku Północnoniemieckiego Wilhelm został prezydentem tego tworu. W polityce wewnętrznej coraz bardziej powracał do ideałów umiarkowanie liberalnych, zwalniając twardogłowych ministrów z okresu wojny prusko-austriackiej. W 1870 r. znów przyszło mu dowodzić wojskiem – tym razem przeciwko Francji.

Cesarz niemiecki Po zjednoczeniu Niemiec, które było w dużej mierze dziełem władcy, poświęcił się pracy organicznej na rzecz nowego państwa, m.in. założył i promował rozbudowę floty cesarskiej, ograniczając swe zainteresowania reformami w Prusach. W 1872 r. zainicjował spotkanie przywódców trzech mocarstw rozbiorowych w Berlinie, podczas którego doszło do zbliżenia politycznego między ich władcami. 22 października 1873 dołączył do konwencji wojskowej Austro-Węgier i Rosji, co formalnie zapoczątkowało Sojusz Trzech Cesarzy.

Zamachy Wilhelm I w trakcie swego panowania stał się obiektem co najmniej trzech zamachów. 14 lipca 1861 r. nieomal padł ofiarą młodego studenta . Do kolejnego ataku na cesarza doszło 11 maja 1878 r. z inicjatywy socjaldemokraty Maxa Hödla, który oddał kilka strzałów w stronę pary cesarskiej. Trzeci zamach nastąpił 2 czerwca tego samego roku – dokonał go w stołecznym Tiergarten doktor nauk rolniczych . Dwa ostatnie ataki kanclerz Otto von Bismarck wykorzystał dla wprowadzenia w parlamencie tzw. , choć nie dowiedziono związku między sprawcami a organizacjami socjaldemokratów. Cesarz Wilhelm I zmarł po krótkiej chorobie 9 marca 1888 roku. Tydzień później został pochowany w mauzoleum w Charlottenburgu.

Awanse wojskowe Awanse wojskowego w Armii Królestwa Prus: Fähnrich (chorąży) – 01.01.1806 Secondelieutenant (podporucznik) – 14.10.1807 Premierlieutenant (porucznik) – 12.06.1813 Hauptmann (kapitan) – 30.10.1813 Major (major) – 30.05.1814 Oberst (pułkownik) – 30.03.1817 Generalmajor (generał major) – 30.03.1818 Generalleutnant (generał porucznik) – 1.06.1825 General der Infanterie (generał piechoty) – 10.08.1840 Generaloberst mit dem Range eines Generalfeldmarschalls (generał pułkownik w randze marszałka polnego) – 01.03.1854

Pełna tytulatura Wilhelm, z łaski Bożej cesarz niemiecki, król Prus, margrabia Brandenburgii, burgrabia Norymbergi, hrabia Hohenzollern, suweren i wielki książę Śląska oraz hrabstwa kłodzkiego, wielki książę Nadrenii i Poznania, książę Saksonii, Westfalii i Angarii, Pomorza, Lüneburga, Szlezwiku, Holsztynu, Magdeburga, Bremy, Geldrii, Kleve, Jülich i Bergu, jak również Wendów i Kaszubów, Krosna n. Odrą, Lęborka, Meklemburgii etc. landgraf Hesji i Turyngii, margrabia Górnych i Dolnych Łużyc, książę Oranii, książę Rugii, Fryzji Wschodniej, Paderborn i Pyrmontu, Halberstadt, Münster, Minden, Osnabrück, Hildesheim, Verden, Kamienia, Fuldy, Nassau, Mörs etc. uksiążęcony hrabia Hennebergu, hrabia Marchii, Ravensburga, Hohenstein, Tecklenburga i Lingen, Mansfeldu, Sigmaringen i Veringen, pan Frankfurtu, etc., etc.

Genealogia PrapradziadkowieKról w PrusachFryderyk Wilhelm I Hohenzollern(1688–1740) ∞1706 Zofia Dorota Hanowerska(1687–1757)Ferdynand Albert II z Brunszwiku(1680–1735) ∞1712 Antonina Amalia z Brunszwiku(1696–1762)Christian III Wittelsbach (Pfalz-Zweibrücken)(1674–1735) ∞ 1719 Karolina Nassau-Saarbrücken(1704–1774)landgraf Hesji-DarmstadtLudwik VIII(1691–1768) ∞ 1717 Charlotta Krystyna Hanau-Lichtenberg(1700–1726)Krystian Karol Leiningen-Dagsburg-Falkenburg(1695–1766) ∞ 1726 Katarzyna Polyxena Solms-Rödelheim(1702–1765)Adolf Fryderyk II z Meklemburgii-Strelitz(1658–1708) ∞ 1705 Krystyna Emilia Schwarzburg-Sondershausen(1681–1715)Ernest Fryderyk I z Saksonii-Hildburghausen(1681–1724) ∞ 1704 Zofia Albertyna Erbach-Erbach(1683–1742)PradziadkowieAugust Wilhelm Hohenzollern(1722–1758) ∞1742 Ludwika Amalia z Brunszwiku-Lüneburga(1722–1780)Karolina Wittelsbach (Pfalz-Zweibrücken)(1721–1774) ∞1741 landgraf Hesji-DarmstadtLudwik IX(1719–1790)Jerzy Wilhelm z Hesji-Darmstadt(1722–1782) ∞1748 Maria Luiza Leiningen-Dagsburg-Falkenburg(1729–1818)Karol I z Meklemburgii-Strelitz(1708–1752) ∞1735 Elżbieta Albertyna z Saksonii-Hildburghausen(1713–1761)DziadkowieKról PrusFryderyk Wilhelm II Hohenzollern(1744–1797) ∞1769 Fryderyka Luiza z Hesji-Darmstadt(1751–1805)Fryderyka Karolina z Hesji-Darmstadt(1752–1782) ∞1768 Karol II z Meklemburgii-Strelitz(1741–1816)RodziceKról PrusFryderyk Wilhelm III Pruski(1770–1840) ∞1793 Luiza z Meklemburgii-Strelitz(1776–1810) Wilhelm I Hohenzollern (1797–1888), Cesarz niemiecki

Zobacz też 7 Pułk Grenadierów im. Króla Wilhelma I (2 Zachodniopruski) Wielki Szyszak

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Hohenzollernowie Kategoria:Uczestnicy wojny francusko-pruskiej Kategoria:Niemieccy wolnomularze Kategoria:Władcy Niemiec Kategoria:Władcy Prus Hohenzollern, Wilhelm I Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwiązki Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Wstęgą Trzech Orderów Kategoria:Odznaczeni Orderem Avis (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Wojskowej Karola Fryderyka Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Meksykańskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony (Prusy) Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojskowym Maksymiliana Józefa Kategoria:Ludzie urodzeni w Berlinie Kategoria:Pochowani w Berlinie Kategoria:Urodzeni w 1797 Kategoria:Zmarli w 1888 Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Złotego (Hesja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Hełmu Żelaznego Kategoria:Odznaczeni Orderem Wilhelma (Hesja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Wojskowej (Hesja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Kamehamehy I Kategoria:Odznaczeni Orderem Domowym i Zasługi Księcia Piotra Fryderyka Ludwika Kategoria:Władcy ziem polskich okresu zaborów