Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie (BTW) – klub sportowy założony 16 marca 1920 jako Towarzystwo Wioślarzy Tryton Bydgoszcz. Jest jednym z najstarszych polskich klubów sportowych w Bydgoszczy, a w okresie międzywojennym jednym z czołowych klubów wioślarskich w Polsce.
Charakterystyka Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie jest najstarszym polskim klubem w Bydgoszczy specjalizującym się w wioślarstwie. Siedziba klubu znajduje się przy ul. Żupy 2 w Bydgoszczy nad rzeką Brdą, gdzie zlokalizowana jest również przystań. Szkoleniem zawodników w różnych grupach wiekowych (seniorzy, juniorzy, młodzicy) zajmuje się około 4 trenerów. Klub podpisał umowę o współpracy z Zespołem Szkół nr 8 przy ul. Pijarów 4 w Bydgoszczy w sprawie szkolenia wioślarskiego w ramach klasy sportowej w Gimnazjum nr 33http://www.btw.bydgoszcz.pl/btw,article,0,89,97,nabor-nowych-zawodnikow.html dostęp 19-04-2017. Od 2000 roku oprócz sekcji wioślarskiej istnieje również turystyczna sekcja kajakowahttp://www.btw.bydgoszcz.pl/btw,article,0,25,69,kalendarium-btw.html dostęp 18-04-2017.
Historia Okres międzywojenny 16 marca 1920 roku w sali hotelu „Pod Orłem” grupa bydgoskich działaczy Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, przy udziale przedstawicieli Poznańskiego Towarzystwa Wioślarskiego „Tryton” podjęto uchwałę o założeniu Towarzystwa Wioślarskiego „Tryton” Bydgoszcz, które miało być przeciwwagą dla klubów niemieckich, głównie RC FrithjofEncyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. , str. 245. Ustalono statut, zarząd i godło klubuJako godło towarzystwa ustalono białą czworokątną chorągiewkę, która dzieliła dwa krzyżujące się pasy na cztery równe pola. W miejscu krzyżowania się pasów mieścił się monogram B.T.W., a w 1924 sztandar. Jeszcze bez własnej siedziby i na wypożyczonych z Gimnazjum Humanistycznego łodziach, „Tryton” wystawił dwie załogi do pierwszych wszechpolskich regat w Brdyujściu w dniu 29 czerwca 1920 roku (jedna z nich zdobyła drugie miejsce)Anna Perlińska: Bydgoszcz miasto wioślarzy [w:] Kalendarz Bydgoski 1981. 31 sierpnia 1920 dla odróżnienia od poznańskiego „Trytonu” zmieniono nazwę na Bydgoskie Towarzystwo WioślarskieMaciej Bieńkowski: Bydgoskie kluby wioślarskie w latach 1920–1939 [w:] Kronika Bydgoska XX. W 1921 zakupiono z taboru Klubu Wioślarskiego w Poznaniu pierwszą łódź, której nadano imię fundatora „Henryk”. W 1921 towarzystwo posiadało już własną przystań przy moście Bernardyńskim oraz 6 łodzi. 3 lipca 1921 na drugich regatach o mistrzostwo Polski w Brdyujściu załoga BTW: Leon Twardowski, Witecki, Gole i Paweł Twardowski w biegu czwórek zdobyła tytuł mistrza Polski wraz z pucharem „Sokoła Krakowskiego”Sport i kultura fizyczna w Bydgoszczy w latach 1920–1939. [w:] Historia Bydgoszczy. Tom II. Część druga 1920-1939: red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 2004. , s. 782-801. Tę samą nagrodę załoga BTW otrzymała 15 sierpnia 1922.
Na otwarcie sezonu wioślarskiego w 1924 oddano do użytku przystań na torze regatowym w Brdyujściu, a tabor powiększono o 6 łodzi. Na regatach o mistrzostwo Polski nowo zbudowane trybuny zapełniła 5-tysięczna rzesza publiczności oraz prezydent Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski. Prasa krajowa określała bydgoski ośrodek wioślarski mianem „polskiego Henley”Konrad Mrozik: Bydgoskie wioślarstwo lat międzywojennych [w:] Kalendarz Bydgoski 1987. W 1924 sekcję wioślarską poszerzono o grupę uczniowską i wojskową. Klub prowadził działalność promującą sporty wodne. Działacze BTW aktywnie pomagali w powstaniu w 1926 Bydgoskiego Klubu Wioślarek i Zrzeszenia Gimnazjalnych Towarzystw Wioślarskich z województw: poznańskiego i pomorskiego, w 1927 z inicjatywy działaczy klubu utworzono Pomorski Okręg Związku Pływackiego, a rok później Bydgoski Komitet Towarzystw Wioślarskich. W 1926 otwarto sekcje: sportów zimowych (hokej, łyżwiarstwo) i szermierczą. Sekcja pływacka założona w 1927 w pierwszym roku działalności zajęła pierwsze miejsce na Pomorzu. W 1928 sekcja sportów zimowych BTW wstąpiła do Polskiego Związku Hokeja na Lodzie w Warszawie, należąc do pionierów hokeja na Kujawach i PomorzuZbigniew Urbanyi: BTW! Czołem! [w:] Kalendarz Bydgoski 2002. W 1930 do sekcji należało 72 członków BTW.
Duże sukcesy przyniósł BTW rok 1926. Na mistrzostwach Europy w Lucernie, bydgoska ósemka zdobyła brązowy medal, pierwszy zdobyty przez Polskę w wioślarskich zawodach międzynarodowych. Sukces ten przyniósł BTW rozgłos i spowodował, że w 1927 odbyły się w Brdyujściu pierwsze międzynarodowe regaty, w których startowali reprezentanci 10 klubów zagranicznych i 21 krajowych. Osady BTW reprezentowały także Polskę w mistrzostwach Europy w 1931, 1933 i 1934 roku. W 1927 BTW zdobyło pierwsze miejsce w klasyfikacji polskich klubów i towarzystw wioślarskich. Największym sukcesem bydgoskiego i polskiego wioślarstwa w okresie międzywojennym było zdobycie przez czwórkę ze sternikiem BTW brązowego medalu na Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie 1928Osada wygrała ćwierćfinał z Belgami, lecz przegrała półfinał ze Szwajcarią, startując „z marszu” po biegu ćwierćfinałowym.
16-19 sierpnia 1929 BTW zorganizowało na torze regatowym w Brdyujściu Mistrzostwa Europy w wioślarstwie. Dla tej imprezy magistrat rozbudował trybuny do pojemności 30 tys. widzów. W mistrzostwach wystartowało 11 reprezentacji ze 152 zawodnikami w 35 osadach. W klasyfikacji państw pierwsze miejsce zajęły Włochy (17 pkt.) przed Holandią i Polską (po 5 pkt). Jedna z polskich osad (czwórka bez sternika) złożona była z bydgoszczan, medalistów olimpijskich (szlakowego Bernarda Romanowskiego zastąpił Jerzy Braun). Osada w swoim wyścigu zdobyła brązowy medal. W 1928 klub startował w siedmiu regatach, zajmując w nich ogółem 16 pierwszych miejsc, a rok później w siedmiu regatach zdobywając 15 pierwszych miejscBydgoskie Towarzystwo Wioślarskie [w:] Kalendarz Bydgoski 1968. W 1930 BTW uhonorowano dyplomem przyznanym przez Związek Polskich Klubów Sportowych i Polski Komitet Olimpijski za zasługi w rozwoju sportu wioślarskiego w Polsce.
Na Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles 1932 były członek BTW Jerzy Braun zdobył srebrny medal w rywalizacji dwójek (partnerem był warszawianin Janusz Ślązak, a sternikiem Jerzy Skolimowski) oraz brązowy w konkurencji czwórek (z Januszem Ślązakiem, Edwardem Kobylińskim, Stanisławem Urbanem i Jerzym Skolimowskim). Startował także w igrzyskach w Berlinie 1936 w dwójce ze sternikiem oraz zdobył srebrny medal w Mistrzostwach Europy w Budapeszcie w 1933 w dwójce ze sternikiem (ze Ślązakiem i Skolimowskim).
W 1934 roku w ośmiu regatach załogi BTW odniosły 11 zwycięstw, a rok później 14 zwycięstw, plasując klub na trzecim miejscu tabeli punktacyjnej PZTW. Zwyciężając po raz trzeci w mistrzostwach ósemek, BTW zdobyło na własność nagrodę Prezydenta Rzeczypospolitej. Począwszy od 1936 regaty w Brdyujściu otwierały imprezy związane z Tygodniem Bydgoszczy. Miały one charakter ogólnopolski. W 1936 uczestniczyło w nich 77 osad z 27 klubów, łącznie 330 wioślarzy i 35 wioślarek. Zwyciężyło BTW zdobywając największą ilość punktów.
Szczytowe osiągnięcia BTW w okresie międzywojennym przypadły na rok 1937. Zawodnicy startowali w 13 regatach krajowych i zagranicznychW 1937 roku ósemka klubowa BTW reprezentowała Polskę na meczu z Węgrami, a czwórka na międzynarodowych regatach w Kopenhadze. Czwórka w składzie: Dudziński, Leu, Świątkowski, Figiel, ustanowiła rekord w wioślarstwie polskim, uzyskując piętnaście zwycięstw w sezonie, odnosząc 23 zwycięstwa. Dało to w klasyfikacji klubowej pierwsze miejsce w Polsce. W tym roku liczba czynnych zawodników sięgnęła 240 osób. W latach 1938 i 1939 palmę pierwszeństwa w wioślarstwie bydgoskim i krajowym przejął Kolejowy Klub Sportowy w Bydgoszczy, do którego przeszło m.in. kilku zawodników BTW. Dzięki licznym zwycięstwom BTW, przynoszącym rozgłos miastu, Bydgoszcz zwano w dwudziestoleciu międzywojennym „miastem wioślarzy”. Nad Brdą na wschód od mostu Bernardyńskiego powstała tzw. dzielnica wioślarzy, gdzie swoje bazy i przestanie miały liczne kluby sportów wodnych.
W okresie okupacji niemieckiej klub nie mógł prowadzić działalności. W egzekucjach i na frontach II wojny światowej zginęło 27 członków BTW. Medalista olimpijski Edmund Jankowski w październiku 1939 został rozstrzelany w Dolinie Śmierci pod Fordonemhttp://www.expressbydgoski.pl/sport/a/bydgoskie-towarzystwo-wioslarskie-na-igrzyskach-w-amsterdamie-historia,10803200/ dostęp 19-04-2017.
Galeria - okres międzywojenny
Okres powojenny Podczas walk w styczniu 1945 spalona została dotychczasowa siedziba BTW, oraz zdewastowany tor regatowy w Brdyujściu. Jedyną szansą na odrodzenie BTW było przystąpienie do nowo tworzonego przy magistracie Bydgoskiego Klubu Sportowego i utworzenie w nim sekcji wioślarskiejZbigniew Urbanyi: BTW! Czołem! Lata powojenne (1945-2000) [w:] Kalendarz Bydgoski 2003. Towarzystwo otrzymało wówczas w użytkowanie pałac dawnego niemieckiego Towarzystwa Wioślarskiego „Frithjof”. 7 października 1945 z BKS wyodrębniło się samodzielne Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie działające przy Związku Walki Młodych z prezesem Witoldem Czajkowskim na czele. Byłe działaczki i zawodniczki Bydgoskiego Klubu Wioślarek zrzeszono w sekcji wioślarstwa kobiecego BTWJoanna Nowicka, Tomasz Nowicki: Bydgoski Klub Wioślarek (1926-1996). Analiza startów i osiągnięć sportowych [w:] Kronika Bydgoska XIX. 12 sierpnia 1945 BTW zorganizowało w Bydgoszczy pierwsze po wojnie mistrzostwa Polski w wioślarstwie. Uczestniczyło w nich 226 zawodników z 16 klubów. Czwórka kobiet BTW wywalczyła mistrzostwo, czwórka mężczyzn – wicemistrzostwo, a ósemka mężczyzn brązowy medal.
30 września 1945 w siedzibie BTW reaktywowano Polski Związek Towarzystw Wioślarskich, który do 1948 miał swoją siedzibę w BydgoszczyKultura fizyczna w Bydgoszczy (1945-1956). [w:] Historia Bydgoszczy. Tom III. Część pierwsza 1945-1956. Praca zbiorowa. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Bydgoszcz 2015. , str. 493-522. W końcu 1947 roku BTW posiadało 408 członków i zaliczało się do największych klubów sportowych w Bydgoszczy. W latach 1946–1950z wyjątkiem roku 1949 klub zajmował pierwsze miejsca w drużynowej klasyfikacji PZTW, a w 1948 czwórka klubowa ze sternikiem poprawiła pochodzący z 1929 rekord toru regatowego w Brdyujściu. Na krajowych torach dominowała czwórka ze sternikiem BTW w składzie: sternik Egon Szyperski oraz Henryk i Teodor Kocerkowie, Zygmunt Kościelniak i Ludwik Suligowski, lecz z braku finansów nie wysłano jej w 1948 na Igrzyska Olimpijskie w Londynie. W 1949 wojewódzkie władze bezpieczeństwa wprowadziły tajnych agentów do BTW, celem zdyskredytowania działaczy uchodzących za niechętnych nowej władzy. Obiektem szczególnych ataków był jeden ze współzałożycieli BTW Witold Czajkowski. Z inspiracji Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego negatywne opinie polityczne w 1951 wystawiono m.in. Ludwikowi Suligowskiemu i Henrykowi Kocerce, którzy zostali odsunięci od wyjazdów zagranicznych, m.in. na olimpiadę w Helsinkach 1952.
W 1949 po reorganizacji polskiego sportu na wzór sowiecki, BTW zostało podporządkowane zrzeszeniom sportowym, początkowo ZS Związkowiec, a po jego rozwiązaniu, od 1 stycznia w 1951 – pionowi sportowemu Związku Zawodowego Metalowców „Stal” pod patronatem Zjednoczonych Zakładów Rowerowych Romet oraz Zakładów Elektromechanicznych Belma. Wioślarską wizytówką Towarzystwa w tych latach była dwójka bez sternika: Bogdan Poniatowski i Henryk Kocerka, a drużynowo osiągnięto 2. i 3. miejsce w kraju (1953, 1954). W latach 1945–1956 zawodnicy zdobyli 21 złotych medali mistrza kraju w konkurencji mężczyzn oraz 3 w zawodach kobiet, zaś tor regatowy w Brdyujściu był widownią najważniejszych zawodów wioślarskich w kraju.