thumb|upright=1.8|Stahlhelm M1935 (po lewej) oraz M1916 (po prawej) Stahlhelm (pol. hełm stalowy) – funkcjonująca potocznie, ogólna nazwa szeregu modeli niemieckich hełmów wojskowych z okresu pierwszej i drugiej wojny światowej, charakteryzujących się łatwo rozpoznawalnym wydatnym nakarczkiem.
Pierwszy stahlhelm wszedł na wyposażenie Armii Cesarstwa Niemieckiego w 1916 r., zastępując używaną wcześniej skórzaną pikielhaubę. W 1935 r. na potrzeby Wehrmachtu został znacznie zmodyfikowany, dzięki czemu stał się poręczniejszy i wygodniejszy w użytkowaniu. Hełmów tych używano przede wszystkim w armii niemieckiej, ale przyjęto je również w szeregu innych państw, opracowując także wersje regionalne.
Stahlhelm w Niemczech I wojna światowa thumb|Żołnierze niemieccy w umundurowaniu z początku wojny; na głowach skórzane pikielhauby Na początku I wojny światowej, żołnierze wszystkich stron konfliktu, nosili na głowach płócienne czapki lub skórzane pikielhauby, nie zapewniające żadnej ochrony przed odłamkami i szrapnelami. W toku wojny, w wyniku działań artylerii gwałtownie rosła liczba ofiar z ranami głowy, ciężkimi w leczeniu i często śmiertelnymi. W związku z tym zwrócono uwagę na konieczność zapewnienia żołnierzom należytej ochrony. Pierwsi na ten problem zareagowali Francuzi, wprowadzając już w 1914 r. „stalowe ochraniacze” zakładane pod czapki, a następnie wprowadzając w 1915 r. stalowy hełm Adriana, który stał się pierwszym nowoczesnym hełmem wojskowym. Niemal od razu w ich ślady poszli Brytyjczycy, wprowadzając hełm Brodiego. Niedługo potem Inni członkowie Ententy, rozpoczęli przyjmowanie hełmów francuskich lub brytyjskich, bądź tworzyli ich lokalne modyfikacje (np. włoski hełm Mod. 16).
Zapotrzebowanie na stalowe hełmy nie pozostało również niezauważone w armiach państw centralnych. Zanim jednak opracowano tam własny wariant tego uzbrojenia ochronnego, żołnierze musieli tworzyć hełmy improwizowane. Żołnierze niemieckiego oddziału pod dowództwem generała Hansa Gaede, w porównaniu z innymi odcinkami frontu, doznawali wyjątkowo licznych obrażeń głowy podczas walk w górzystym rejonie wogezów, głównie z powodu małych odłamków skał, potęgujących działanie artylerii. Z powodu braku regulaminowych hełmów, postanowiono opracować tam własne doraźne środki ochrony głowy. Za sprawą szefa sztabu – pułkownika Hesse, wyprodukowano w Mühlhausen 1500 prowizorycznych hełmów. Hełm Gaede miał postać skórzanego kasku, z nałożoną na niego ciężką 6 mm stalową płytą, chroniącą przednią część czaszki i nos.
M1916 thumb|M1916 thumb|Friedrich Schwerd i jego projekt stahlhelmu Inicjatorem wprowadzenia nowoczesnego hełmu w armii niemieckiej był prof. August Bier. Chirurg służący w XVIII Korpusie na froncie zachodnim, który postanowił zapobiec częstym urazom głowy spowodowanymi odłamkami. Po konsultacji z dr z Hanowerskiego Instytutu Technicznego (służył jako kapitan w 2 Armii), który zapewnił go, że istnieją techniczne możliwości na masową produkcję hełmów stalowych, 15 sierpnia 1915 Bier wystosował list do naczelnego lekarza 2 Armii, zwracając uwagę na konieczność wprowadzenia hełmów chroniących przed urazami czaszki i karku. Propozycja została zaaprobowana przez szefa sztabu generalnego i naczelnego dowódcę wojsk niemieckich Ericha von Falkenhayna, który przedstawił ją w Ministerstwie Wojny.
4 września 1915 r. Schwerd został wezwany do Berlina, gdzie wziął udział w naradzie, w wyniku której zlecono mu opracowanie projektu hełmu stalowego i przygotowanie wdrożenia go do produkcji. Opracowany przez Schwerda stahlhelm, nawiązywał swoim kształtem do średniowiecznej salady i w przeciwieństwie do hełmów ententy miał wydatny, dobrze chroniący kark i skronie nakarczek, który zachodził aż przed ucho (element ten stał się jego znakiem rozpoznawczym). Hełm produkowany był w 14 etapach procesu produkcyjnego z jednego kawałka tłoczonej blachy o grubości 1,1 mm. Stal użyta do produkcji stahlhelmów charakteryzowała się lepszą jakością w stosunku do hełmów ententy. W przeciwieństwie np. do hełmów brytyjskich wykonanych z manganowej stali Hadfielda, niemieckie stahlhelmy wykonane były z lepszej jakości, twardszej martenzytycznej stali chromowo-niklowej. Charakterystyczną cechą stahlhelmu były dwa wystające kominki wentylacyjne umieszczone po bokach w górnej części dzwonu, służące również do montażu tzw. Stirnpanzer (dodatkowej ok. 6–7 mm płyty pancernej umieszczanej w przedniej części hełmu, mającej zwiększyć walory ochronne).
Zarówno kształt stahlhelmów, jak i użyte do ich produkcji materiały, zapewniały lepszą ochronę niż hełmy przeciwnika, jednak były droższe w produkcji i charakteryzowały się większą masą na czym cierpiała wygoda użytkowania (stahlhelm ważył średnio 1,19 kg, podczas gdy Adrian 0,76 kg, a Brodie 0,59 kg). Hełmy produkowano w rozmiarach od 60 (obwód głowy do 53 cm) do 70 (obwód głowy do 62 cm), a w zależności od rozmiaru dzwon hełmu miał inną masę i wielkość. Brzegi dzwonu zawijano do wewnątrz, dzięki czemu krawędzie były pogrubione i jednocześnie gładkie z zewnątrz. Fasunek składał się z 3 skórzanych segmentów wypełnionych wyściółką i skórzanego paska podbródkowego z możliwością regulacji. Pasek przymocowany był do dzwonu hełmu, za pomocą takich samych uchwytów jak w starszych pikielhaubach.
thumb|Żołnierz w stahlhelmie M1916, front zachodni 1916 r. Pierwsze stahlhelmy zostały pomyślnie przetestowane w listopadzie 1915 r. na poligonie w Kummersdorfie, po czym rozpoczęto ich masową produkcję. Do stycznia 1916 r. huty w Thale i Harz dostarczyły 30 tys. szt. stahlhelmów, które przyjęto oficjalnie na wyposażenie jako Stahlschutzhelm Modell 1916 (skr. M1916, M16). Nowe hełmy dostarczane były jednostkom na froncie od lutego 1916 r., a pierwsze egzemplarze trafiły do żołnierzy walczących pod Verdun (5 batalion szturmowy Rohr pod dowództwem kapitana Willy’ego Rohra). M1916 dobrze sprawdziły się w swojej roli, zapewniając żołnierzom odpowiednią ochronę (zgodnie z przewidywaniami wprowadzenie hełmów stalowych znacząco ograniczyło przypadki poważnych urazów głowy). Porucznik Walter Schulze z 8 kompanii 79 rezerwowego pułku piechoty, tak opisywał swoje doświadczenie z nowym hełmem podczas bitwy nad Sommą 29 lipca 1916 r:
[...] nagle z ogłuszającym łomotem, zostałem trafiony w czoło i powalony na dno okopu... pocisk szrapnela uderzył w mój hełm z ogromną siłą, nie przebijając go, ale wystarczająco mocno aby go wgnieść. Gdybym, tak jak kilka dni wcześniej był w czapce, to pułk straciłby jeszcze jednego człowieka.
M1916 nie pozbawione były jednak mankamentów: były ciężkie, a rozbudowany nakarczek zagłuszał dźwięki. Przydatność montowanej na czole, pancernej płyty Stirnpanzer okazała się mocno ograniczona, ponieważ przeciążała hełm do przodu, przez co podczas ruchu, hełm wraz z płytą przekrzywiał się na twarz. Mimo to, Stirnpanzer, wraz z pancerzem okopowym, wykorzystywana była niekiedy przez żołnierzy pełniących służbę na posterunkach obserwacyjnych, bardziej narażonych na działanie odłamków.
M1917 W 1917 r. dokonano drobnej modyfikacji wprowadzając model M1917. Jedyną różnicą względem M1916 było zastosowanie metalowej obejmy fasunku w miejsce skórzanej (ze względów oszczędnościowych). Ogólna konstrukcja hełmu nie uległa zmianie
M1918 thumb|M1918 W 1918 r. hełm nieznacznie przeprojektowano, wprowadzając nowy dwuczęściowy pasek podbródkowy, który mocowany był do obręczy fasunku, a nie jak wcześniej bezpośrednio do dzwonu. W wyglądzie zewnętrznym M1918 można rozpoznać po braku najniższego nitu na dzwonie (mocującego wcześniej uchwyt paska). Jako że produkcję hełmów M1918 rozpoczęto już pod koniec wojny, trafiły na front w nieznacznej ilości.
W tym samym roku pojawił się również zmodyfikowany wariant M1918 mający wycięcia w nakarczku na wysokości uszu. Zabieg ten miał w założeniu redukować zagłuszanie dźwięków. Wersja ta niekiedy określana jest mianem kawaleryjskiej, jednak brak dowodów by była projektowana lub wydawana specjalnie dla jednostek kawalerii.
Inną modyfikacją M1918 była wersja z obciętym daszkiem, jednak jej przeznaczenie nie jest jasne. Spekuluje się, iż mogła być projektowana dla załóg wozów bojowych lub przeznaczona na eksport do Imperium Osmańskiego (gdzie już wcześniej wysyłano poddane podobnej modyfikacji hełmy M1916). Niezależnie od pierwotnego przeznaczenia, użycie M1918 z obciętymi daszkami odnotowano głównie po wojnie przez paramilitarne oddziały Freikorps (obok M1916 i standardowych M1918).
Do końca I wojny światowej wyprodukowano ok. 8,5 mln stahlhelmów (wszystkich wersji).
Malowanie i maskowanie (1916–1918) Mimo że oryginalnie hełmy malowane były farbą w maskującym kolorze feldgrau, żołnierze często indywidualnie dostosowywali maskowanie do bieżących warunków wykorzystując: błoto, liście, tkaniny i farby. Pierwsze regulaminowe środki maskujące pojawiły się na przełomie 1916/1917 r. w postaci jutowych pokrowców (likwidowały połysk gładkiego lakierowanego hełmu). Natomiast oficjalne wytyczne odnośnie do malowania maskującego hełmów pojawiły się dopiero w 7 lipca 1918 r., wraz z rozkazem nr 91 366 Ericha Ludendorffa. Dzwon hełmu miał być pomalowany w kilku kolorach, oddzielonych od siebie grubymi na palec liniami, a użyte barwy miały być dostosowane do pory roku (np. zieleń, brąz i ochra w lecie). Ten rodzaj maskowania nazywany jest potocznie kamuflażem witrażowym.
Okres międzywojenny i II wojna światowa Po przegranej I wojnie światowej, okrojona armia Republiki Weimarskiej – Reichswehra, używała hełmów ze starych zapasów (M1916 i M1918). Sytuacja zmieniła się wraz z dojściem do władzy Adolfa Hitlera i powstaniem III Rzeszy.
M1935 thumb|M1935 Łamiąc postanowienia traktatu wersalskiego, Hitler rozpoczął intensywną rozbudowę armii. Równocześnie w 1934 r. rozpoczęto prace nad nowym podstawowym wzorem Stehlhelmu. W porównaniu z poprzednikami (M1916 i M1918), hełm w nowym projekcie został pomniejszony i odciążony (średnia waga ok. 1 kg), skrócono w nim daszek, oraz zmniejszono nakarczek. Zrezygnowano z wystających kominków wentylacyjnych (służących do mocowania nieudanej płyty pancernej), i zastąpiono je płytkimi nitami wentylacyjnymi. Zastosowano również całkowicie nowy skórzany fasunek (9 skórzanych segmentów) i pasek podbródkowy, projektując je tak, aby w każdym miejscu dzwon hełmu był oddalony od głowy o 2 cm, co znacznie poprawiło bezpieczeństwo i komfort użytkowania. Tak jak w poprzednich wersjach nowy stahlhelm produkowano z jednego kawałka tłoczonej blachy stalowej o grubości 1,1 mm w rozmiarach od 60 (obwód głowy do 53 cm) do 70 (obwód głowy do 62 cm), a w zależności od rozmiaru dzwon hełmu miał inną masę i wielkość. Brzegi dzwonu tak jak wcześniej zawijano do wewnątrz, pogrubiając krawędzie. Hełm w nowej wersji produkowano jednak z nowej lepszej jakości stali molibdenowej, zwiększającej wytrzymałość dzwonu o ok. 15%.
Dzięki tym ulepszeniom nowy stahlhelm stał się lżejszy, bardziej kompaktowy, wygodniejszy w noszeniu oraz wytrzymalszy i bezpieczniejszy od swoich poprzedników. 25 czerwca 1935 r. naczelne dowództwo nowo utworzonego Wehrmachtu przyjęło na wyposażenie nowy hełm jako Stahlhelm Modell 1935 (skr. M1935, M35), i nakazało zastąpić nim wszystkie poprzednie modele. W ciągu 2 następnych lat wyprodukowano ok. 1 mln egzemplarzy.
M1940 thumb|M1940 Po wybuchu II wojny światowej, konstrukcję hełmu nieznacznie uproszczono w celu lepszego dostosowania jej do masowej produkcji. W 1940 r. w II wersji hełmu, zrezygnowano z nitu wentylacyjnego jako osobnego elementu, a zamiast niego wybijano wypukły otwór bezpośrednio w dzwonie hełmu. Zabieg taki nie zmieniał walorów ochronnych hełmu, a pozwalał zaoszczędzić czas i środki (produkcja M1935 wymagała 14 etapów produkcyjnych, natomiast M1940 – 11). Do produkcji hełmów M1940 zaczęto również stosować stal manganowo-krzemową.
M1942 thumb|M1942