Saoszjant (awestyjskie Saošyant; średnioperskie Sōšāns; nowoperskie Sōšyānt, Sošyânt lub Sušiyânt) – zaratusztriański termin odnoszący się do osoby lub kategorii osób obdarzonych szczególnym znaczeniem religijnym. W językach europejskich słowo to często tłumaczy się jako „mesjasz” lub „zbawiciel”, choć przekłady te nie oddają pełnego zakresu znaczeniowego. Określenie to nie ogranicza się bowiem do eschatologicznego odnowiciela (lub odnowicieli) świata. W tekstach i tradycji zaratusztriańskiej jest stosowane także w kontekście osób działających na rzecz dobra i pomyślności wspólnoty, a także wybitnych nauczycieli religijnych.

Etymologia Termin pochodzi od awestyjskiego rdzenia „√sū-/sau-”Malandra, William W.: "SAOŠYANT" w "Encyclopedia Iranica. Rdzeń ten wiąże się ze znaczeniami: „wzrost”, „siła” i „rozwój”. W późniejszym rozwoju znaczeniowym pojawiły się także sensy: „być użytecznym”, „przynosić korzyść” i „rozwijać”. Jego odpowiednikiem w wedyjskim sanskrycie jest rdzeń „√śū-/śav-”, z którym łączą się znaczenia „puchnąć”, „być silnym”, „wzrastać” i „prosperować”. Oba rdzenie wywodzą się ze wspólnego praindoeuropejskiego rdzenia „*ḱueh₁-”, związanego ze znaczeniami „puchnąć” i „wzrastać”. Sufiks -ant tworzy określenie osoby wykonującej daną czynność. Słowo zostało utworzone od formy czasownika odnoszącej się do przyszłości. Saoszjant może być zatem przetłumaczony jako „ten, który będzie pomagał” lub „ten, który będzie przynosił korzyść”Boyce, vol. I, s. 234.

Znaczenie Gathy Termin „saoszjant” pojawia się już w Gathach, uważanych za najstarszą część Awesty.

Według Williama W. Malandy i Mary Boyce jeden z fragmentów Gathy Spenta Mainju określa samego Zaratusztrę mianem saoszjanta:

Określenie saoszjant zostało użyte również w sposób, który można odczytać jako odnoszący się do osoby, która pojawi się w przyszłości:

Zdaniem Lommela jest to zapowiedź nadejścia wybitnego nauczyciela i przywódcy religijnego, być może znaczniejszego od Zaratusztry. Wielu badaczy odrzuca taką interpretację, uznając, że wyrażenie „święty wgląd Saoszjanta” odnosi się do nauk założyciela religii. Boyce zauważa jednak, że na korzyść interpretacji Lommela przemawia tradycja zaratusztriańska, w której obecne było oczekiwanie na pojawienie się postaci porównywalnej z eponimicznym założycielem. Jej zdaniem źródłem tej nadziei był sam Zaratusztra.

Termin ten występuje w Gathach także w liczbie mnogiej. W tym kontekście łączy się go ze szczególnie pobożnymi liderami religijnymi, którzy będą działali w przyszłości. Chodzi tutaj o osoby, które będą przewodnikami wiernych i będą kontynuować dzieło ZaratusztryBoyce, vol, I, s. 235:

Młodsza Awesta Podobnie jak w Gathach, także w Młodszej Aweście określenie „saoszjant” występuje zarówno w odniesieniu do konkretnych, pojedynczych osób, jak i określonych kategorii ludzi. W odniesieniu do przyszłych postaci termin występuje jednak wyłącznie w liczbie mnogiej.

Ponownie określenie to zostaje odniesione do Zaratusztry:

Rola saoszjantów zostaje jeszcze wywyższona. Jasna 13.3 wymienia ich razem z Amszaspandami jako przywódców:

Potwierdzone jest także szersze rozumienie saoszjanta: nie tylko jako wybitnego przywódcy religijnego, lecz także jako pobożnego wiernego. Jasna 70 sugeruje wręcz, że każdy wyznawca może, a zarazem powinien, stać się saoszjantem dzięki wierze i przestrzeganiu nakazów religii:

W Młodszej Aweście obecne jest także nauczanie o saoszjancie w kontekście eschatologicznym. Ma to być postać, która pojawi się, aby odnowić świat – zwyciężyć Arymana i uwolnić stworzenie od zła. W tym ujęciu często stosuje się określenie Zwycięskiego Saoszjanta (awestyjskie „saoš́yant- wәrәθrajan-”) i Astwaterety (awestyjski „Astwat̰.әrәta”) (Jasna 26.10 i Jaszt 13.145). Człowiek ten ma wyłonić się z jeziora Kasaoja (identyfikowane przez badaczy z jeziorem Hamun w Sistanie)Panaino, Antonio, KAYĀNSĪH w: Encyclopedia Iranica. Jezioro to, według wierzeń, ma przechowywać nasienie samego Zaratusztry, pilnowane przez „dziewięćdziesiąt dziewięć tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć frawaszi” (Widewdad 19.5, Jaszt 19.92, Jaszt 13.62)Boyce, s. 282. Jaszt 19, jak zauważa Boyce, łączy Astwateretę z Traetoną i innymi mitycznymi bohaterami. Jest on więc z jednej strony następcą Zaratusztry, z drugiej zaś — spadkobiercą herosów ze starożytnych eposówBoyce, s. 283.

Późniejsze teksty i tradycje W pracach w języku średnioperskim, przede wszystkim w Bundahisznie (rozdziały 33–34), zawarty jest opis trzech synów Zaratusztry, którzy będą pojawiać się na świecie przed fraszokereti w odstępach wynoszących tysiąc lat. Każdy z nich ma narodzić się z kobiety, która odbędzie kąpiel w jeziorze Kasaoja. Wszyscy trzej są określani jako saoszjanci, choć wcześniej tytuł ten przysługiwał tylko Astwaterecie. Ich zadaniem ma być podtrzymywanie aszy i wiary zaratusztriańskiej, aż do ostatecznej rozprawy z siłami drudż.

Pierwszy z trójcy jest nazywany Uszedar (awestyjskie Uxšayat̰.әrәta) i ma narodzić się w roku 9970 (według kalendarza zaratusztriańskiego). Jego imię oznacza „ten, który pomnaża prawdę”Lommel, ss. 205 - 236. Następnie na świecie ma pojawić się Uszedarmah (awestyjski Uxšayat̰.nәmah), w roku 10970. Jego imię oznacza „ten, który pomnaża pobożność”. Ich dziewicze matki będą zaś nazywały się Srutat-fedhri (awestyjska Śrūtat.fəδrī, czyli „ta, która ma sławnego ojca”) oraz Vanghu-fedhri (awestyjska Vanghu.fəδrī, czyli "ta, która ma dobrego ojca)Boyce, s. 285. W obydwu przypadkach świat dozna krótkotrwałej poprawy. Dojdzie do umocnienia i odnowienia wiary, a wrogowie wiernych zostaną odparci na pewien czas.

Poprawa wynikająca z ich działalności będzie jednak tylko krótkotrwała – po pewnym czasie ludzie wrócą do grzesznych zwyczajów i sytuacja ulegnie pogorszeniu. Dopiero w roku 11943 narodzi się ostatni saoszjant, noszący ten tytuł jako imię. Postać ta jest kojarzona z Astwateretą (awestyjskie „ucieleśniona prawda”) z Młodszej Awesty. Jego matką będzie zaś Eredad-fedhri (awestyjska Ərədad.fəδrī, czyli „ta, która przynosi ojcu spełnienie”). W roku 11973 ostatni saoszjant ma rozpocząć fraszokereti w wyniku którego Aryman i siły zła zostaną pokonane, a świat ponownie zaistnieje w formie jaką przewidział dlań Ahura Mazda.

Przypisy

Bibliografia Mary Boyce: A History of Zoroastrianism: the Early Period, vol. I. Brill, 1996. ISBN 9789004104747. L. H. Mills, „The Zend-Avesta: The Yasna, Visparad, Âfrînagân, Gâhs, and miscellaneous fragments”, vol. 3, 1887 w: James Darmesteter, L. H. Mills, Sacred Books of the East, t. 31, Clarendon, 1887. Malandra, William W., „SAOŠYANT” w: Encyclopedia Iranica Panaino, Antonio, „KAYĀNSĪH” w: Encyclopedia Iranica Herman Lommel, „Die Religion Zarathustras”, Tübingen, 1930

Kategoria:Zaratusztrianizm