Józef Mirosław Życiński (ur. 1 września 1948 w Nowej Wsi, zm. 10 lutego 2011 w Rzymie) – polski duchowny rzymskokatolicki, profesor filozofii i doktor teologii, biskup diecezjalny tarnowski w latach 1990–1997, arcybiskup metropolita lubelski w latach 1997–2011.
Życiorys Młodość i wykształcenie Urodził się 1 września 1948 w Nowej Wsi. Brat księdza profesora Wojciecha Życińskiego, salezjanina. W latach 1962–1966 kształcił się w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Piotrkowie Trybunalskim, gdzie złożył egzamin dojrzałości.
W latach 1966–1972 odbył studia filozoficzno-teologiczne na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie (uwieńczone magisterium-licencjatem z teologii) oraz zdobywał formację kapłańską w Wyższym Częstochowskim Seminarium Duchownym w Krakowie. Na diakona wyświęcił go 19 czerwca 1971 biskup pomocniczy częstochowski Franciszek Musiel, natomiast święceń prezbiteratu udzielił mu 21 maja 1972 w Katedrze św. Rodziny w Częstochowie miejscowy biskup diecezjalny Stefan Bareła. Inkardynowany został do diecezji częstochowskiej.
Od 1974 kontynuował studia na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie, uzyskując w 1976 doktorat z teologii na podstawie dysertacji Zagadnienia filozoficznych implikacji fizykalnych ujęć stanu szczególnego modeli kosmologicznych. Na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie otrzymał w 1977 magisterium z filozofii chrześcijańskiej, a w 1978, po przedłożeniu pracy Filozoficzne aspekty kosmologicznej osobliwości początkowej, doktorat z filozofii. Studiował w Stanach Zjednoczonych na Katolickim Uniwersytecie Ameryki w Waszyngtonie oraz w Belgii na Katolickim Uniwersytecie w Louvain.
W 1980 na podstawie rozprawy Prostota i dyskonfirmowalność jako kryteria heurystyczne w kosmologii relatywistycznej uzyskał na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie habilitację w zakresie filozofii nauki. W 1988 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych w dyscyplinie filozofii.
Prezbiter W latach 1972–1973 pracował jako wikariusz w Parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Wieluniu, a w latach 1973–1974 w Parafii św. Marii Magdaleny w Gidlach. W 1974 pełnił posługę kapelana sióstr duchaczek w Krakowie.
Był członkiem kolegium konsultorów diecezji częstochowskiej.
Działalność naukowo-dydaktyczna W latach 1974–1978 pełnił funkcję prefekta, a w latach 1979–1983 prefekta studiów w Wyższym Częstochowskim Seminarium Duchownym w Krakowie. W seminarium prowadził wykłady m.in. z filozofii przyrody i filozofii nauki. Wykładał również historię filozofii w Instytucie Teologicznym w Częstochowie.
W latach 1974–1978 był kolejno asystentem, adiunktem i starszym asystentem na Papieskim Wydziale Teologicznym (od 1981 Papieskiej Akademii Teologicznej). W 1980 założył Katedrę Logiki i Metodologii Papieskiego Wydziału Teologicznego w Krakowie, którą kierował do 1997. W latach 1982–1985 sprawował urząd prodziekana, zaś w latach 1988–1990 dziekana Wydziału Filozoficznego tejże uczelni. W 1981 został profesorem Papieskiej Akademii Teologicznej. Był członkiem Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych, działającego na tej uczelni.
W latach 1998–2011 pełnił funkcję kierownika Katedry Relacji między Nauką a Wiarą na Wydziale Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Prowadził gościnne wykłady w kraju i za granicą. Pod koniec 1993 wygłosił serię wykładów na prowadzonym przez Opus Dei Uniwersytecie Nawarry. Brał udział w krajowych i zagranicznych sympozjach na temat filozofii nauk szczegółowych (przyrodniczych i nauk o języku), filozofii Boga, a także refleksji nad człowiekiem i społeczeństwem.
Jego zainteresowania naukowe dotyczyły: naturalizmu metodologicznego, teizmu ewolucjonistycznego, filozofii procesu, pola racjonalności, matematyczności przyrody, emergencji i ewolucjonizmu. Zajmował się również współczesną integracją europejską oraz stosunkiem Kościoła rzymskokatolickiego do Unii Europejskiej.
Napisał ponad 50 książek i ok. 350 artykułów dotyczących problematyki filozofii oraz dialogu chrześcijaństwa z myślą współczesną. Publikował w krajowych i zagranicznych czasopismach specjalistycznych. Zainicjował wydawanie serii zeszytów „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce” (Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie) i jej angielskiej edycji „Philosophy in Science” (Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie, Obserwatorium Watykańskie i Uniwersytet w Tucson), a także serii wydawniczej „Philosophy in Science Library” (Obserwatorium Watykańskie).
Był członkiem Europejskiej Akademii Nauki i Sztuki w Salzburgu, Rosyjskiej Akademii Nauk Przyrodniczych w Moskwie, Komitetu Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk oraz Komitetu Nauk Filozoficznych Polskiej Akademii Nauk. Należał także do Rady Naukowej Fundacji Johna Templetona, przyznającej Nagrodę Templetona.
Biskup thumb|Wiesław Chrzanowski, Józef Życiński i Władysław Bartoszewski (2007) thumb|Epitafium ku czci Józefa Życińskiego w katedrze tarnowskiej
29 września 1990 papież Jan Paweł II mianował go biskupem diecezjalnym diecezji tarnowskiej. 4 listopada 1990 otrzymał święcenia biskupie i odbył ingres do Bazyliki Katedralnej Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie. Konsekrował go kardynał Franciszek Macharski, arcybiskup metropolita krakowski, któremu asystowali Ignacy Tokarczuk, biskup diecezjalny przemyski, i Stanisław Nowak, biskup diecezjalny częstochowski. Jako zawołanie biskupie przyjął słowa In Spiritu et Veritate (W Duchu i Prawdzie). Sprawując urząd ordynariusza tarnowskiego, erygował diecezjalny Instytut Teologiczny, a także założył wydawnictwo diecezji tarnowskiej Biblos i Radio Dobra Nowina.
14 czerwca 1997 Jan Paweł II mianował go arcybiskupem metropolitą lubelskim. Ingres do Archikatedry św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Lublinie, w trakcie którego został mu nałożony paliusz metropolitalny, odbył 29 czerwca 1997. Równocześnie z urzędem ordynariusza lubelskiego sprawował urząd wielkiego kanclerza Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Był organizatorem i gospodarzem trzech Kongresów Kultury Chrześcijańskiej w Lublinie, które odbyły się w latach 2000, 2004 i 2008.
W ramach prac Episkopatu Polski należał do Rady Głównej (od 1996 Rady Stałej), przewodniczył Radzie ds. Apostolstwa Świeckich i Zespołowi ds. Stypendiów Naukowych i Językowych, a także zasiadał w Komisji Nauki Wiary, Komisji Duszpasterstwa i Zespole ds. Akcji Katolickiej. Był członkiem Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu RP i KEP, a także pełnił funkcję moderatora Krajowej Rady Katolików Świeckich. Wszedł w skład Rady Głównej II Ogólnopolskiego Synodu Plenarnego. Był jednym z założycieli powstałej w 1993 Katolickiej Agencji Informacyjnej, a następnie pełnił funkcję przewodniczącego jej Rady Programowej.
Był członkiem Kongregacji ds. Wychowania Katolickiego i Papieskiej Rady ds. Kultury. W charakterze konsultora zasiadał w Międzydykasterialnej Komisji ds. Rozmieszczenia Duchowieństwa. W latach 1999–2005 należał do Wspólnej Grupy Roboczej Kościoła Katolickiego i Światowej Rady Kościołów. W 1997 został mianowany członkiem Rady Przedsynodalnej, która przygotowywała II Zgromadzenie Specjalne Synodu Biskupów dla Europy.
Działał na rzecz ekumenizmu, popierał dialog z judaizmem i islamem. Był członkiem Rady Fundacji Auschwitz-Birkenau. Będąc biskupem tarnowskim, ustanowił medal „Lumen Mundi”, przyznawany osobom zaangażowanym społecznie, charytatywnie lub duszpastersko.
Konsekrował biskupa pomocniczego tarnowskiego Jana Styrnę (1991), a także biskupów pomocniczych lubelskich: Mieczysława Cisłę (1998) i Artura Mizińskiego (2004). Był współkonsekratorem podczas sakr biskupa diecezjalnego płockiego Stanisława Wielgusa (1999), biskupów diecezjalnych sandomierskich: Andrzeja Dzięgi (2002) i Krzysztofa Nitkiewicza (2009), biskupa pomocniczego częstochowskiego Jana Wątroby (2000) oraz biskupa pomocniczego tarnowskiego Stanisława Budzika (2004).
W 1994 podczas przejścia do katedry tarnowskiej, gdzie miał odprawić mszę świętą, został uderzony kamieniem w skroń przez leczącego się psychiatrycznie mężczyznę. Dowiedziawszy się, że matka napastnika jest napiętnowana przez sąsiadów za czyn syna, pojechał do miejscowej parafii, gdzie podczas mszy świętej okazał jej wsparcie i zaapelował do mieszkańców o pojednanie z nią.
Zmarł 10 lutego 2011 w Rzymie z powodu zawału serca. 19 lutego 2011 został pochowany w krypcie archikatedry lubelskiej.
Odznaczenia i wyróżnienia W 2011 prezydent RP Bronisław Komorowski „za wybitne zasługi w działalności duszpasterskiej oraz osiągnięcia w pracy naukowej i dydaktycznej, za chrześcijańskie świadectwo humanizmu i tolerancji” nadał mu pośmiertnie Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski.
W 2005 otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 1997 zostało mu nadane honorowe obywatelstwo Tarnowa.
Otrzymał tytuł doktora honoris causa: Akademii Rolniczej w Lublinie (2004), Uniwersytetu Jagiellońskiego (2005) oraz Akademii Medycznej w Lublinie (2007).
W 2004 został laureatem Nagrody im. Księdza Idziego Radziszewskiego. Został także uhonorowany: nagrodą Fenomeny „Przekroju” (2004), Medalem Świętego Jerzego „Tygodnika Powszechnego” (2005) i tytułem człowieka roku „Gazety Wyborczej” (2007).
Publikacje Wybrane książki wg stron wydawnictw Znak, Petrus, UMCS, KUL, Gaudium i Copernicus Center Press oraz Biblioteki Narodowej:
Filozofia nauki i religii
Duszpasterstwo i inne
Przypisy [dostęp 2014-02-16].
Linki zewnętrzne
Kategoria:Biskupi tarnowscy Kategoria:Biskupi lubelscy Kategoria:Polscy filozofowie XX wieku Kategoria:Polscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Polscy filozofowie matematyki Kategoria:Polscy filozofowie fizyki Kategoria:Filozofowie współcześni Kategoria:Polscy ekumeniści katoliccy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Naukowcy Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych i Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Kategoria:Członkowie Komitetu Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej PAN Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Filozoficznych PAN Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Honorowi obywatele Tarnowa Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie Kategoria:Laureaci Medalu Świętego Jerzego Kategoria:Laureaci Nagrody im. Księdza Idziego Radziszewskiego Kategoria:Ludzie roku Gazety Wyborczej Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lowanium Kategoria:Absolwenci Katolickiego Uniwersytetu Ameryki Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie Kategoria:Absolwenci Wyższego Seminarium Duchownego w Częstochowie Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Piotrkowie Trybunalskim Kategoria:Pochowani w archikatedrze lubelskiej Kategoria:Urodzeni w 1948 Kategoria:Zmarli w 2011