21 Brygada Ochrony Pogranicza – zlikwidowana jedna z brygad Wojsk Ochrony Pogranicza pełniąca służbę na granicy polsko-czechosłowackiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne thumb|Uroczystość wręczenia broni, przemawia z-ca d-cy brygady mjr Przestaszewski (1948) 21 Brygada Ochrony Pogranicza JW 2219 (Zarządzenie SzSG Nr 053/Org. 30 marca 1946) została sformowana w 1948 na bazie Katowickiego Oddziału WOP nr 10, na podstawie rozkazu MON nr 055/org. z 20 marca 1948. Brygada posiadała pięć batalionów, a stan etatowy wynosił 2014 żołnierzy i 12 pracowników cywilnych. Sztab brygady stacjonował w Gliwicach ul. Nowotki obecnie Daszyńskiego 56. Podlegała Głównemu Inspektoratowi Ochrony Pogranicza, a od 1 stycznia 1950 Dowództwu WOP na podstawie rozkazu MBP nr 068 z dnia 1 lipca 1949. Z dniem 1 stycznia 1949 Wojska Ochrony Pogranicza, rozkazem MON nr 205/Org. z dnia 12 grudnia 1948 podporządkowane zostały Ministrowi Bezpieczeństwa Publicznego Zabezpieczenie materiałowe przejęły komendy wojewódzkie Milicji Obywatelskiej. thumb|Żołnierze WOP na przepustce – 21 Brygada OP (lipiec 1948) Aby nadać ochronie granic większą rangę, podkreślano wojskowy charakter formacji, 1 stycznia 1951 powrócono w nazwach jednostek do wcześniejszego określania: „Wojska Ochrony Pogranicza” (Aby nadać ochronie granic większą rangę, podkreślano wojskowy charakter formacji od 1 stycznia 1951 powrócono w nazwach jednostek do wcześniejszego określania: „Wojska Ochrony Pogranicza”.). 1 stycznia 1951 weszła w życie nowa numeracja batalionów i brygad Wojsk Ochrony Pogranicza. Na bazie 21 Brygady Ochrony Pogranicza powstała 4 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza.
Struktura organizacyjna thumb|Żołnierze WOP na posterunku honorowym z PPSz (lipiec 1948) W 1948: Dowództwo, sztab i pododdziały dowodzenia samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 61 - Ustroń samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 63 - Cieszyn samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 67 - Racibórz samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 69 - Głubczyce samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 71 - Prudnik Etat brygady przewidywał: 5 batalionów, 2014 wojskowych i 12 pracowników cywilnych.
Na terenie odpowiedzialności brygady funkcjonowało dziewięć GPK: Graniczna Placówka Kontrolna nr 44 „Cieszyn” (drogowa) Graniczna Placówka Kontrolna nr 45 „Cieszyn” (kolejowa) Graniczna Placówka Kontrolna nr 46 „Zebrzydowice” (kolejowa) Graniczna Placówka Kontrolna nr 47 „Chałupki” (drogowa) Graniczna Placówka Kontrolna nr 48 „Chałupki” (kolejowa) Graniczna Placówka Kontrolna nr 49 „Krzenowice” (drogowa) Graniczna Placówka Kontrolna nr 50 „Owsiszcze” (drogowa) Graniczna Placówka Kontrolna nr 51 „Pietrowice” (drogowa) Graniczna Placówka Kontrolna nr 52 „Głuchołazy” (kolejowa).
Sztandar brygady Wręczenie sztandaru dla poprzednika brygady - Katowickiego Oddziału WOP nr 10 odbyło się 4 listopada 1946. W uroczystości udział wzięli m.in.: minister obrony narodowej, marszałek Polski Michał Rola-Żymierski, minister hutnictwa Hilary Minc, wojewoda śląski gen. bryg. Aleksander Zawadzki, dowódca Okręgu Wojskowego IV gen. Stanisław Popławski oraz szef Departamentu WOP gen. bryg. Gwidon Czerwiński.
Na lewej stronie płatu sztandaru, w dolnym prawym rogu, na tarczce znajduje się czterowierszowy napis: „C.Z.P. (HUTNICZEGO) 24.XI.1946”.
W drzewce sztandaru gwoździe pamiątkowe wbijali m.in.: gen. Marian Spychalski, minister Eugeniusz Szyr, Generalny Dziekan Wojska Polskiego ks. płk Stanisław Warchałowski, wicewojewoda śląski płk Jerzy Ziętek, płk Redlich, płk Kuczyński oraz przedstawiciele kopalń „Pokój”. „Kościuszko”. „Bankowa” i „Mała Panew”.
Pomimo reorganizacji i zmiany nazwy jednostki, na sztandarze nie dokonywano żadnych poprawek. Sztandar został przekazany do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 1 lipca 1963.
Wydarzenia 1949 – przy sztabie brygady powstał pierwszy zespół amatorskiej twórczości artystycznej. Występował w pododdziałach granicznych i w miejscowościach na pograniczu.
Sąsiednie brygady Ochrony Pogranicza 19 Brygada Ochrony Pogranicza ⇔ 23 Brygada Ochrony Pogranicza.
Dowódca brygady ppłk Michał Hakman(1.01.1949–31.07.1950).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Wojska Ochrony Pogranicza w Gliwicach Kategoria:Brygady Ochrony Pogranicza (WOP) Kategoria:Brygady WOP rozmieszczone na granicy polsko-czechosłowackiej Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1948 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1951