Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w latach 1944–1989
Stan na 1945 W wyniku zmian granic Polski, przeprowadzonych po zakończeniu II wojny światowej stan administracji Kościoła rzymskokatolickiego w 1945 przedstawiał się następująco: metropolia gnieźnieńska i metropolia poznańska w unii personalnej aeque principaliter (do 1946) archidiecezja gnieźnieńska archidiecezja poznańska diecezja chełmińska diecezja włocławska
metropolia krakowska archidiecezja krakowska diecezja częstochowska diecezja katowicka diecezja kielecka diecezja tarnowska
metropolia warszawska archidiecezja warszawska diecezja lubelska diecezja łódzka diecezja płocka diecezja sandomierska diecezja siedlecka
Ponadto we wschodniej części Polski pozostały jej granicach: część metropolii lwowskiej część archidiecezji lwowskiej większość diecezji przemyskiej część metropolii wileńskiej część archidiecezji wileńskiej część diecezji pińskiej większość diecezji łomżyńskiej
Ziemie przejęte po Wolnym Mieście Gdańsku: diecezje z prawem egzempcji diecezja gdańska
Ziemie przejęte po III Rzeszy: większość metropolii wrocławskiej archidiecezja wrocławska z wyłączeniem wikariatu generalnego cieszyńskiego oraz terytorium położonego za Nysą Łużycką, część diecezji berlińskiej na wschód od Odry wraz ze Szczecinem i Świnoujściem część diecezji warmińskiej, która nie weszła w skład obwodu królewieckiego Rosyjskiej Federacyjnej SRR Niezależna Prałatura Pilska fragment metropolii praskiej wikariat generalny kłodzki archidiecezji praskiej fragment metropolii ołomunieckiej wikariat generalny branicki archidiecezji ołomunieckiej diecezje z prawem egzempcji fragment diecezji miśnieńskiej położony na wschód od Nysy Łużyckiej
Część diecezji pozostałe poza granicami Polski: część metropolii wrocławskiej części archidiecezji wrocławskiej w Niemczech (administracja z siedzibą w Görlitz) i Czechosłowacji (administracja z siedzibą w Czeskim Cieszynie) część diecezji warmińskiej w ZSRR (obwód królewiecki Rosyjskiej Federacyjnej SRR) większość diecezji berlińskiej w Niemczech część metropolii lwowskiej większość archidiecezji lwowskiej w ZSRR (Ukraińska SRR) część diecezji przemyskiej w ZSRR (Ukraińska SRR) diecezja łucka w ZSRR (Ukraińska SRR) część metropolii wileńskiej większość archidiecezji wileńskiej w ZSRR (Białoruska i Litewska SRR) większość diecezji pińskiej w ZSRR (Białoruska i Ukraińska SRR) fragment diecezji łomżyńskiej w ZSRR (Białoruska SRR) większość metropolii praskiej większość archidiecezji praskiej (Czechosłowacja) większość metropolii ołomunieckiej większość archidiecezji ołomunieckiej (Czechosłowacja) położona na zachód od Nysy Łużyckiej większość diecezji miśnieńskiej z prawem egzempcji (Niemcy)
Lata 1945–1972 W 1946 na prośbę kardynała Augusta Hlonda rozwiązana została unia personalna archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej. Równocześnie stworzona została unia personalna archidiecezji gnieźnieńskiej i warszawskiej.
Dla Ziem Odzyskanych zostały utworzone administracje apostolskie we Wrocławiu, Gdańsku, Gorzowie Wielkopolskim, Opolu i Olsztynie. W 1964 – po śmierci biskupa gdańskiego Karola Marii Spletta – przywrócona została diecezja gdańska.
Ponadto na ziemiach wschodnich zostały utworzone następujące administracje apostolskie: w Lubaczowie (dla archidiecezji lwowskiej), Drohiczynie (dla diecezji pińskiej) i Białymstoku (dla archidiecezji wileńskiej).
W latach 1945–1972 podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego na ziemiach polskich przedstawiał się następująco:
metropolia gnieźnieńska archidiecezja gnieźnieńska (w unii personalnej z archidiecezją warszawską) archidiecezja poznańska diecezja chełmińska diecezja włocławska
metropolia krakowska archidiecezja krakowska diecezja częstochowska diecezja katowicka diecezja kielecka diecezja tarnowska
metropolia warszawska archidiecezja warszawska (w unii personalnej z archidiecezją gnieźnieńską) diecezja lubelska diecezja łódzka diecezja płocka diecezja sandomierska diecezja siedlecka
Administracje apostolskie części metropolii: wrocławskiej, praskiej i ołomunieckiej, a także diecezji miśnieńskiej z prawem egzempcji administracja apostolska wrocławska (dolnośląska część archidiecezji wrocławskiej bez terytorium położonego za Nysą Łużycką, za to poszerzona o wikariat generalny kłodzki archidiecezji praskiej, a także fragment diecezji miśnieńskiej położony na wschód od Nysy Łużyckiej) administracja apostolska opolska (górnośląska część archidiecezji wrocławskiej z wyłączeniem wikariatu generalnego cieszyńskiego, za to poszerzona o wikariat generalny branicki archidiecezji ołomunieckiej) administracja apostolska warmińska w Olsztynie (diecezja warmińska bez obwodu królewieckiego RFSRR) administracja apostolska kamieńska, lubuska i prałatury pilskiej w Gorzowie Wielkopolskim (część diecezji berlińskiej na wschód od Odry wraz ze Szczecinem i Świnoujściem oraz Niezależna Prałatura Pilska) diecezja gdańska z prawem egzempcji administracja apostolska gdańska (diecezja gdańska) – od 1964 ponownie rządzona przez pełnoprawnego biskupa diecezjalnego) część metropolii lwowskiej administracja archidiecezji lwowskiej w Lubaczowie diecezja przemyska część metropolii wileńskiej administracja archidiecezji wileńskiej w Białymstoku administracja diecezji pińskiej w Drohiczynie diecezja łomżyńska
Lata 1972–1991 W roku 1972 w następstwie uznania zachodniej granicy PRL przez Republikę Federalną Niemiec w układzie PRL–RFN (1970) papież Paweł VI utworzył stałą administrację kościelną dla tzw. Ziem Odzyskanych.
Reaktywowane zostały: metropolia i archidiecezja wrocławska i diecezja warmińska. Ponadto utworzone zostały diecezje: gorzowska, szczecińsko-kamieńska, koszalińsko-kołobrzeska i opolska.
W 1981 stolicę diecezji sandomierskiej przeniesiono z Sandomierza do Radomia. Diecezja zmieniła nazwę na diecezja sandomiersko-radomska.
W latach 1972–1991 podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce przedstawiał się następująco:
metropolia gnieźnieńska archidiecezja gnieźnieńska (w latach 1946–1992 w unii personalnej z archidiecezją warszawską) diecezja chełmińska diecezja gdańska diecezja koszalińsko-kołobrzeska diecezja szczecińsko-kamieńska diecezja włocławska
metropolia krakowska archidiecezja krakowska diecezja częstochowska diecezja katowicka diecezja kielecka diecezja tarnowska
metropolia warszawska archidiecezja warszawska (w latach 1946–1992 w unii personalnej z archidiecezją gnieźnieńską) diecezja lubelska diecezja łódzka diecezja płocka diecezja sandomiersko-radomska (od 1981 w miejsce sandomierskiej) diecezja siedlecka diecezja warmińska
metropolia wrocławska archidiecezja wrocławska diecezja gorzowska diecezja opolska
metropolia poznańska archidiecezja poznańska
część metropolii lwowskiej administracja archidiecezji lwowskiej w Lubaczowie diecezja przemyska
część metropolii wileńskiej administracja archidiecezji wileńskiej w Białymstoku administracja diecezji pińskiej w Drohiczynie diecezja łomżyńska
W 1991 administracje apostolskie w Białymstoku i Drohiczynie zostały podniesione do rangi diecezji.
Bibliografia Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000. Norbert Wójtowicz, Sprawa „Kaszub-2” – przyczynek do propagandy Stowarzyszenia PAX dotyczącej polskiej organizacji kościelnej na Ziemiach Zachodnich i Północnych, [w:] Droga do stabilizacji polskiej administracji kościelnej na Ziemiach zachodnich i Północnych po II wojnie światowej (w 40. rocznice wydania konstytucji apostolskiej Pawła VI „Episcoporum Poloniae coetus”, red.Wojciech Kucharski, Wrocław 2013, s. 237-249
Zobacz też
Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce (XVI w.) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce (1772) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego na ziemiach polskich (1795–1815) Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Królestwie Polskim (1815–1918) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce (1918–1939) Podział administracyjny Kościoła greckokatolickiego w Polsce (1918–1939)
Kategoria:Kościół katolicki w Polsce Ludowej